Uno chanudo miejo alestido pèr l’Assouciacioun” li Pimpinello” ( que n’en siéu un di pivèu!) Tro de planto, animacioun, musico, tastadisso de planto sauvajo.
mercredi 1 mai 2013
jeudi 11 avril 2013
Lou journalet dóu Pont de Garanço N°23: Abriéu 2013
Au mes d’Abriéu,
Te deléuges pas d’un fiéu
L'apètis vèn ( e s'en vai ) en manjant....
Quouro nòstis enfant èron pichot, anavian quauquifès passa li vacanço d'estiéu en Gascougno. Eilabas, li gènt èron tras que brave e acuiènt.
Lougavian un pichot oustau, au mitan di vergié de pesseguié, à man de l'oustau di mestre. L'oustau d'aquéli gènt èro grandas e i'avié quatre generacioun que ié restavon ensèn ; leva di dous jouvènt qu'anavon encaro à l'escolo, chascun avié soun obro : la grand, tras que vièio, plumavo li galino, canard, auco, dindo qu'abarissien pèr li vèndre, e tambèn survihavo lou fricot que mitounavo dins lou cantoun de la chaminèio, l'estiéu coumo l'ivèr. Soun fiéu, Fèlis, e sa mouié, Lùci, s'óucupavon de l'escour e tambèn dóu jardin ounte fasien veni touto meno de liéume e de frucho pèr li besoun de l'oustalado. Li jouine, Jan-Glaude e sa mouié Liseto, s'óucupavon de tout ço qu'èro pèr vèndre : elo, lou fege gras, lou counfit, èu menavo li vigno e fasien d'armagna. Fasien tambèn veni de pruno , de taba e de blad de barbarié.
Un jour, aquéli bràvi gènt nous counvidèron à manja, e vous pode afourti qu'ai jamai pu fa un repas coum'aquéu, jujas un pau :
D'en proumié, nous serviguèron lou fege gras, pièi lou bouioun de la galino emé de tapiouca, e la galino boulido emé si liéume ; pensavian d'agué fini...mai la coustumo èro de servi très meno de viando : la boulido, la roustido e la en sauço... Nous fauguè alor nous quicha un pau la panso quouro veguerian arriba sus la taulo lou canard rousti à l'àsti emé de faiòu verd. Nous semblavo qu'emé'cò lou repas devié èstre fini...mai de bado ! Fauguè encaro faire ana li maisso ! Aduguèron sus la taulo un plat redoulènt de paloumbo en sàlmi, que lou Fèlis avié tua à la casso, dins sa paloumbièro ; e lou plat arribè pas soulet ! Èro acoumpagna de tartiflaio rousso e redouno, roustido emé de graisso de canard. Pièi venguèron l'ensalado e tamben lou platèu de froumage dóu païs, e pèr fini, enfin , uno coupo de pessègue à l'armagna e tambèn de pastissarié. E aquéli bràvi gènt que nous voulien regala, nous servien de poulidi racioun, e tout èro tras que bon, mai coume se dis, lou « trop » es l'enemi dóu « bèn », e ço qu'aurié pouscu èstre un moumen di mai agradiéu, èro vengu pèr iéu, quasimen un suplice ! Lou tèms a passa, e sabe pu coume avèn fa pèr manja tout acò, érian jouine, mai ço que me ramente es qu'à la fin, poudian pu « bada » !
Tout de long dóu repas, un vesin, Jaume, nous countavo d'istòri que s'èron passado eilabas, e èro un chalo vertadié de l'ausi. Acoumpagnavo cado fraso d'un : « hilh de puto ! » restountissènt. Ère vengudo, vuéi, pèr vous counta aquélis istòri, mai ai trop fa d'alongui em'aquéu repas, alor vous li countarai lou mès venènt.
Vous dise à bèn-lèu, e se sias à man de vous entaula, vous souvete un bon apetis...
Michello
Lou Dardar es veraman un curious
Fuguè lèu au rescontre dóu jardin, lou Dardar. Soun ami jardinié i’avié proumès de i’esplica coume faire pèr escriéure en baso dous, li noumbre amé de virgulo.
S’assetè sus lou banc e soun coulègo se faguè pas prega pèr coumença sis esplico :
« Quouro escrivèn 0.1 en baso dès, aco vou dire 1/10 ; 0.01 es l’escrituro de 1/100. Dounc en baso 2, 0.1 vai èstre l’escrituro de 1/2, 0.01 la de 1/4, 0.001 de 1/8 e ansin de suito.
Lou noumbre 1,101 en baso dous es dounc 1 + 0.5 + 0x0.25+ 1x0.125 = 1.625
Coume en baso dès, forço noumbre an uno infineta de chifro après la virgulo :
1/3 = 0.333333……
En baso dous, 0,1010101…..es l’escrituro dou noumbre 2/3.Pèr aco, te… »
« Aro, n’ai proun ; devèn trop coumplica pèr iéu ; siéu pamèns countènt de tis esplico ; de-qu’anan faire de nosto journado ; fau belèu pensa à semena nòsti rais-fort ? » diguè lou Dardar.
« As rasoun, li matematico fan pas poussa li lièume » ié respoundeguè lou jardinié biaissu que s’aubourè e prenié dejà soun eissado.
Michèu
« F » coume « facile»
Une leçon facile uno leiçoun facilo
C’est facile es eisa(es la casso i limaçoun)
(es coucagno)
Il a la parole facile parlo facile (eisa)
Cet âne a un caractère facile aquel ase a un biais facile
Une plaisanterie facile uno talounado simplasso
Une femme facile uno panturlo (uno bado-cuou)
Mi souveni d’enfanço
I’a bèn de causo que me revènon en memòri. Dins la carriero dis Iero que ié demourère de-longo, ié disien, dóu tèms de la garanço, « lou Chivau blanc » ; ié passavo forço gènt pèr vèndre un pau de tout.
Pèr coumença, tóuti li matin, èro la lachiero de gorlier. Tiravo soun carretoun carga de dous bidoun de la. Sourtian alor amé de casseirolo ; nous servié amé un quart que semblavo à uno cosso e ansin avian de la bèn fres.
Ero pièi lou tour d’uno pichoto memèi touto vestido de nègro ; soun carretoun èro tapissa de jounc bèn verd pèr presenta si froumajoun de cabro o de vaco, sa brousso.
Lou quartié èro tambèn vistaia pèr uno bóumiano ; quouro la vesian arriba, avian la petocho ; s’èro la femo de Patachon ! Avié un panieroun au bras plen d’aguio, eisséu, dedau, tout pèr courdura.
Uno fès pèr mes, Moussu Baconnier passavo pèr vèndre de linçòu, servieto de taulo, de teleto, e de moucadou.
L’estiéu, Moussu Vaz passavo amé soun carretoun refrigera pèr counserva la glaço que fasié èu-meme ; erian countento, car nosto maire nous en prenié un pichot cournet.
I’avié tambèn lou patiaire que nous prenié li pèu de lèbre, de lapin e quàuqui fès de vièis estrasso.
Roufino nous anounciavo li mort dóu vilage e l’ouro dis enterramen.
Pèr la fèsto voutivo, passavo la courso de biciéucleto ; tóuti li vesin se venien metre à l’oumbro d’un amelié qu’avian dins nosto iero ; à chasque passage, se fasian pas prega pèr lis encouraja en picant di man.
Tóuti lis an, li troupèu de moutoun fasien soun amountagnage en passant davans noste oustau : li fedo, lis agnèu carga dins la carreto, li cabreto, lis ase amé si lourds ensàrri, lis aret amé si campaneto, li chin que fasien l’ordre en rapelant li bèsti que se desvaraiavon. Tout acò anavon davans l’oustau « Garcin » pèr ié fourma un escabot lest pèr l’amountagnage en Savoio.
Lis escoubiho èron acampado pèr l’ emplega municipau « Dardar » amé soun toumbarèu.
Un ome que ié disien « lou Grand Justin » carrejavo dins un toumbarèu li chivau mort à l’escarrissage : vesian alor li quatre pato de la bèsti que despassavo di ridello e acò nous fasié proun de peno.
I’avié tambèn, tóuti lis estiéu, un ome que passavo amé soun ourse : lou fasié teni dre e dansa en picant sus un tambourin ; erian esberlugado e au mai picavian di man, au mai nous semblavo que l’ourse èro countènt.
Tóuti aquèli gènt animavon nosto carriero que vèi à l’ouro d’aro passa sèns relàmbi, de veituro brussènto que si gaz enfecisson l’èr.
Oudeto
Dou tèms de la guerro…
Au moumen de la declaracioun de la guerro, manjavo dins mi nouv’ an e vau ensaja de faire reviéure ço qu’ai viscu.
Moun paire èro esta moubilisa à Lioun. I’avié dintre lis ome moubilisa un que ié disien Fernand Contantin qu’èro mai couneigu souto soun noum d’artiste « Fernandel » : èro dejà un grand coumique que lis a bèn amusa. A la fin de la guerro, s’es entourna à Vedeno e la periodo de l’oucupacioun coumencè e n’en vaqui quàuqui souveni amé li noum di gènt que li pertoucon.
I’avié uno femo que ié disien « Angelo » que venié travaia à la bastido pèr faire lis agroufioun, li rasin e bèn d’àutri causo. Ero jusiolo e avié pòu d’èstre arrestado ; acò arribè e n’en revenguè pas…Soun ome, endeca, èro esta refourma ; èro italian e nous avié demanda de ié garda uno malo que n’avèn jamai sachu ço que countenié ; l’avien escoundudo dins la feniero souto lou fen e à la fin de la guerro, l’ome es vengu la recoubra ; vivié carriero de la Gardeto à Vedeno ; finiguè pèr s’entourna en Italio.
Dins aquelo periodo forço riscouso, moun ouncle nous avié demanda de recebre soun nebous, pensant que sarié mai en segureta à Vedeno qu’encò siéu en Alsaço. Ero un bèu drole fourmidable que nous ajudavo dins lou rusticage ; s’èro agrega à la vido dóu vilage e avié meme crea uno equipo feminino de panié-trauca que n’en èro l’entrinaire. Aquesto equipo countuniè d’eisista après l’óucupacioun. Vivié encò mi rèire-grand e s’es entourna encò siéu après la guerro.
Pendènt l’óucupacioun, moun paire fuguè requisiciouna pèr ana garda li camin de ferre. Ero encarga amé Moussu Sylvestre dóu ravitaiamen de la resistènci. Sus acò-toucant, i’avié sus la coumuno, dous jouvènt que vivien dins uno baumo estigançado à la lèu-lèu e situado au bout di vigno de moussu Balestri devers Piecaud. Mi gènt ié fasien la bugado, estendudo pèr la faire seca dins noste feniero ; uno vo dos fès pèr semano, anavian amé lou chivau e la carreto, ié pourgi soun linge e un pau de mangisclo qu’escoundien dins un trau de lapin à la Mikaëli à dous cènt mètre de soun escoundudo ; lou linge pèr acò, èro escoundu dins li queissoun de la carreto. Mai lis ai jamai plus revist. Sachère, bèn mai tard, qu’aquèli jouvènt sourtien que de niue pèr ana se ravitaia encò « Moussu Abatte » à Chalencoun. Aquest’ome èro un ome de grando valour. Falié èstre forço prudènt car l’Estat Majour aleman avié planta caviho à dous cènt mètre à « Cheneriho » encò Moussu Arbonna ; i’avié un code secret que devien dire « linge ou autre ». Fuguèron jamai tafura pèr lis aleman.
Vaqui, arreste aqui moun conte pèr aquesto fès en esperant vous agué un pau assabenta sus ço que fuguè l’óucupacioun à Vedeno.
Marcèu
N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.
lundi 18 mars 2013
Lou journalet dóu Pont de Garanço N°22 Mars 2013
Mars aurous
Abriéu pluious
Fan ana lou bouié jouious
Lou Dardar es urous
Lou Dardar, tre que fuguè dins lou jardin de soun coulègo jardinié biaissu, ié moustrè un papié qu’avié tira de soun pounchoun.
« Vaqui l’adicioun que m’as demanda de faire. Fuguè facile bord que i’a que de 0 e de 1 » diguè lou Dardar que s’assetè sus lou banc à coustat de soun coulègo.
Countuniè ansin : « Ai de mai verifica la resulto en baso 10 coume lou podes vèire ; sufis de saupre que 1+1 =10 e 1+1+1=11 e alor es un jo d’enfant ; es moun felen que sara estoumaga quouro ié moustrarai aquel travai ».
Lou jardinié biaissu pousquè alor legi :
11111
+ 1101
= 101100
Verificacioun :
11111 = 1+1x2+1x2x2 x2x2x2 +1x2x2x2x2
=1 +2 + 4 + 8 + 16 = 31
1101 = 1 +0x2 + 1x2x2 +1x2x2x2
= 1 + 4 + 8 = 13
101100 = 0x1 + 0x2 + 1x2x2 + 1x2x2x2 + 0x2x2x2x2 +1x2x2x2x2x2
= 4 + 8 + 32 = 44
Ço que douno bèn : 44 = 31 + 13
« Siés estabousi, me semblo » diguè lou Dardar urous qu’apoundeguè : « En venènt, me siéu demanda coume faire pèr escriéure li chifro amé de virgulo ».
Lou jardinié biaissu prenguè alor soun craioun e coumencè sis esplicacioun .
Se sias autant curious que noste ami Dardar, siéu segur que sarés impaciènt de legi lou numero seguènt.
Michèu
Febrié es un couquin !
Quant arribo lou mes de Febrié, de vèire li jour que s'aloungon, semblo que l'ivèr toco à sa fin, subre-tout que i'a souvènti-fès de bèlli journado, que se ié pòu vèire de lagramuso sourti de si trau de muraio pèr bèure un pau de soulèu, e tamben d'abiho en recerco de quàuqui flour à teta. Mai se fau mesfisa, se dis que sian encaro qu'à la mita de l'ivèr... « A la Candeliero, sian au mitan de la feniero »
Autri-fès se disié que lou tèms que fai lou jour de la Candelouso fai quaranteno souto coundicioun dóu tèms que fara lou 5 de febrié, jour de la Santo Agueto. Aquelo Santo Agueto es à la Candelouso ço que San Barnabé es à San Medard : ié pòu coupa l'erbo souto li pèd !
Autri-fès, pèr counjura'co, lou cinq de febrié, li gènt cantavon : » Agueto, emporto la fre dins ta saqueto ! » E se d'asard, i'avié mai de marrit tèms, disien : « la vièio reguigno » !
Carle Galtier nous conto l'istòri de la vièio* : Lou 26 de febrié, uno vièio femo, vesènt s'acaba lou mès que fuguè, aquesto annado, forço clemènt, diguè à febrié, en se trufant d'èu : « Febrié, emé ti febrierado, m'as fa ni pèu ni pelado », valènt à dire, as ges fa de mau à moun avé. Ausènt acò, Febrié ané veire Mars e ié diguè : « presto-me tres jour, e tres que n'ai, de pèu e pelado ié farai » E faguè alor sièis jour d'uno fre que pelavo e que faguè peri l'avé de la vièio femo.
E d'efèt, acò se remarco souvent pèr li darrié jour de Febrié e li proumié de Mars, lis « emprunta », la fre se reviho ; se dis que la vièio vòu jamai mouri....
Es coum'acò que l'ivèr de cinquanto sièis, fuguè tant marrit ; Febrié èro esta clemènt, la Primo semblavo d'èstre en avanço, mai vaqui que la vièio se boutè à reguigna...D'ùni gènt me countèron qu'à la fin de Febrié, subran, arribé uno fre qu'es pas de dire : lis óulivié qu'èron gounfla de sabo crebèron tóuti, de dedins sis oustau lis ausissien peta dóu gèu, e acò ié fendesclavo lou cor. E pas pu liuen qu'en 2001, i'aguè tamben uno poulido reguignado ! Me souvene que pèr lou 27 de Febrié, la meteò anounciavo de nèu ; me despachère de quita moun travai, en Ate pèr faire à la lesto quàuqui prouvisioun e prenguère la routo pèr lèu m'entourna au miéu. Quouro i'arribère, n'i’avié deja uno bono espessour, e la nèu countuniavo de toumba... En fin de journado, lou lume coumencè de trantaia e s'amoussè ; me diguère, aquest cop, ié sian !
E acò durè uno semano de tèms. Setanto centimètre d'uno nèu lourdasso faguèron peta uno bigo de bos, e la bassacado qu'acò faguè i fiéu eleitri aguè pèr counsequènci de n'en faire peta d'autri qu'èron pamens en betum. D'ùni siguènt alounga en travès de la routo, lis ome qu'èron en cargo de neteja pousquèron pas passa, e li que devien chanja li bigo poudien pas mounta, amor que la routo èro pas desgajado....E nàutri, uno semano de tèms fuguerian presounié de la nèu, sènso lume...
La vièio nous avié pas espargna !
Autri-fès, lou calendrié revouluciounàri fasié coumença Febrié, que ié disien « Ventôse », lou mès dóu vènt, lou dès e nòu ; es en aquèu moumen que i'a quàuqui reguignado de fre, pièi après li fébrierado de febrié lou jala, i'a la luno de Mars qu'a marrido reputacioun, es toujour uno pountannado fresco !
Alor, mesfisen-se, la vièio a pa'n'ca di soun darnié mot !
Michello
* Charles Galtier :Météorologie populaire dans la France Ancienne.
« E » coume « échapper»
Le prisonnier s’est échappé lou presounié s’es escapa
Il a laissé échapper un cri un crid i’a escapa
La bouteille lui a échappé des mains la boutiho i’a escapa di man
Laisser échapper une occasion manca lou cop
Il a échappé de peu à l’accident gaire se manquè qu’aguèsse un aucidènt
Rien ne lui échappe ! a l’uei, lou pèis !
Son nom m’échappe soun noum m’escapo (m’a passa de la
tèsto)
l’échapper belle l’escapa bello
Istòri d’uno vido
Ço que vous vau escrièure es vertadié e s’es debana dins lou vilage de moun enfanço.
Èro la vido de la majouro partido di gènt de la campagno que pau d’entr’èli ié poudié faire de grandis estudi pèr manco d’argènt, après la guerro. Quant à iéu, leissère l’escolo coumunalo quouro manjavo dins mi douge an e aguère la chanço d’agué un ouncle institutour à Boulbon dins li Bouco dÓu Rose que, maugrat mi douge an, me pousquè presenta amé sis escoulan au Certificat d’Estudi, car dins la Vaucluso, falié agué trege an au mens. Me vaqui dounc parti pèr Boulbon sus ma biciéucleto pèr me presenta lou lendeman à Tarascoun à l’eisamen qu’Óutenguère.
Entre-tèms, de dispenso èron acourdado dins lou despartamen e l’institutour, Moussu Garcin, m’a vougu presenta e es ansin que me retroubère amé dous certificat.
D’aquèu tèms, erian mes au travai forço jouine. Moun paire fasié la culturo de la vigno, di gran e lou jardin : Èro dur de travaia dins li vigno vo dins li champ amé de chivau que fasien dins li set cènt vo vue cènt kilo alor que n’en fasiéu que seissanto cinq. En mai de la vigno, fasien tambèn lou jardin pèr suveni i besoun de l’oustau e nourissien un vo dous porc pèr meioura l’ourdinàri.
D’aquèu tèms, avien pas de refregidou : dispausavian alor dins un douire, après agué fa foundre la graisso, li cousteleto dÓu porc que li prenien à flour e mesuro de nÒsti besoun.
Lis annado soun passado e n’en garde un souveni inoublidable amé forço travai dins li vigno, lou jardin, li meissoun que li garbo se ligavon à la man pèr li pourta pièi sus l’iero e lis amoulouna en garbeiroun de fes de cinq mètre d’aut. Falié pièi laboura e se disié : « Fau troussa lis estoublo pèr apourta d’azote e faire poussa l’erbo ».
Forço jouine, ai fa d’esport, d’atletisme e de rugby jusqu’à quaranto an. Me siéu marida en 1953 amé uno femo fourmidablo que m’a douna dous magnifique enfant e vuei avèn quatre felen.
Pode pas èstre regretous d’aquesto epoco que fuguè richo…Avans, amé tres vo quatre eitaro de terro, se poudié vièure ; aro, amé la mecanisacioun, n’en fau tres vo quatre fès de mai.
Voudriéu parla tambèn di privilege qu’avèn perdu. TÓuti lis annado, l’aigo dÓu canau èro levado ; èro la festo e èro toulera. Uno carriero de Vedeno es apelado « carriero rabastout » : aquest sèr, erian au Pont di Counfino pèr espera la baisso dis aigo dins la Sorgo pèr ana pesca à la « rabasto » ; jitavian un fielat de quatre mètre de large tengu pèr de bambou e agantavian ansin touto meno de pèis :Trucho, anguielo e pichot pèis. TÓuti n’en manjavon. Aro es defendu ; preferissèn leissa mouri li pèis…
La casso i pichots aucèu es estado tambèn interdito : Que de souveni de broucheto davans la chaminèio cuecho amé un fais de bos de platano. Pèr la casso, èro pas besoun de prene uno carto ; se poudié cassa de pertout : Lou gibié mancavo pas e éro pas besoun de n’en pourgi.
Me fau m’arresta aqui, mai que de causo encaro à dire. Apoundrai que participère à la vido de la coumuno pendènt trento an. Moun analiso es simplo ; voudriéu que m’esplicon « lou prougrès » ; siéu na en 1931 e coumprene toujour pas.
Marcèu
La sÓuprarello
Siéu un enfant de la guerro. Na en 1931, aviéu apres, tre 12 vo 13 an, à cala li leco à lapin. D’aquèu tèms, n’i en avié un mouloun e èro tout un art pèr lis aganta car aquèli lapin avien un bon Óudourat e falié dounc se ié prene amé forço precaucioun : Se falié freta li man amé de ginesto. Ero facile de vèire li petoulié : li peto longo èron li di male e li roundo li di femelo. Amé un pau d’entrinamen, falié cinq à des minuto pèr cala uno leco à paleto, mai falié counèisse la coumbino : Quouro lou petoulié èro lou d’un male, ié boutavian li peto d’uno femelo e vice-versa. Avian à la fermo de lapin en gàbi e seleiciounavian li peto dins uno bouito.
Lou matin, moun paire e iéu anavian vèire li leco. I’avié bèn souvènt, un vo dous lapin d’aganta. I’anavo tambèn lou jour sus la biciéucleto de ma Grand, mounte aviéu bouta un mussi pèr li lapin qu’Óublidave pas de recoubra d’erbo pèr lis escoundre.
N’en arribe à la sÓuprarello : Aviéu remarca mai d’un cop un ome d’un age certan que s’entournavo di vigno amé uno sÓuprarello sus l’esquino.
Un jour, decidère de l’espera e ié demandère se i’avié uno ataco de cèndre dins li vigno. M’a espincha e me respoundeguè : « Pichot, te vau faire vèire lou sÓupre qu’emplègo ».
Duerb alor la souprarello e veguère que i’avié dous lapin dedins.
Dirai pas soun noum ; ié disien Marcèu coume iéu. Fau dire que la casso èro tancado e d’aquèu tèms, un pau de car èro la benvengudo. Erian pas de bracounié ; èro lou besoun e tre que la casso èro duberto, boutavian plus de leco.
Marcèu
Lou briquet
I’avié un cop èro, dins la Grand carriero, uno pichoto couÓuperativo que se ié vendié de blad, de bren, d’engrais, de poutasso, de seniho e encaro de grano pèr li pijoun qu’èro l’afaire de l’ome . Quant à sa femo, s’Óucupavo de vendre quàuqui banasto de poumo d’amour que prenié enco li païsan dÓu cantoun ; vendié tambèn de tartifle e de faiÒu que pesavo amé soun briquet, balanço forço utilisado amé soun platèu d’un coustat e de l’autre, soun bras que ié falié desplaça un pès jusqu’à equilibra l’Óutis. Aquesto persouno èro couquino : Avans que la balanço s’equilibrèsse, ié mandavo un cop de pouço e vous disié : « Tè, avès bon pes ! ». À vosto revengudo à l’oustau, vous mancavo toujour quaucaren dins lou pes qu’avias paga.
Jano-Mario
Moussu l’institutour Fléchaire
À la debuto de la guerro de 1914-1918, lis institutour fuguèron moubilisa pèr èstre manda sus lou front. La coumuno faguè alor apèu à Moussu Fléchaire pèr assabenta lis escoulan de l’escolo coumunalo.
Aquèli quàuqui souveni qu’escrive, li tene de moun paire qu’èro escoulan à n’aquelo epoco. Me n’en parlavo amé un grand respet : Aquest ome amavo soun travai e èro un pau un paire pèr lis enfant de la classo.
Èro forço uman : escrivié i soudard sus lou front ; ié mandavo de cÒlis, de taba e de nouvello dÓu vilage.
Pèr lou vounge de nouvèmbre, i’a dous an, uno elegido de la coumuno a fa l’eloge de Moussu Flechaire : N’en fuguère forço pretouca ; me semblavo vèire moun paire.
Moun paire quitè l’escolo à vounge an après agué passa soun certificat d’estudi ; moun Grand èro au front e deguè ansin ajuda ma Grand dins li champ.
Moussu Fléchaire mancavo pas de dire à sis escoulan : « Vous aprendrai ço que sabe, mai sarès toujour d’ase » ! »
Pèr acaba d’escriéure sus aquesto tristo periodo, moun paire s’èro bleissa au geinoui dins un cabus ; i’avié gès de medecin à Vedeno ; ma Grand lou menè amé la jardiniero, à SAFOR que i’avié un major alemand que patetejè pèr sougna moun Grand ; s’Óucupavo tambèn d’àutri persouno que lou venien trouba ; queto bello leissoun d’umanita pendènt aquesto guerro segarello.
Andriéu
N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.
mercredi 13 février 2013
Venès noumbrous pèr passa un moumen agradiéu e amistous!
Counferènci-Diapourama
« Reinié Char, l'ome revóuta »
Vint e cinq an de tèms, Glaude Lapeyre es esta au toco-toco emé lou pouèto Reinié Char, « Fraire de Camin ». Après sa despartido, enfeta pèr li » Char es à sèns cubert », « Char garçavo li vesitaire deforo », « Char èro verinous », o d'àutri, que la prèsso escampihavo e qu'èron repeti...d'autant mai qu'en aquest siècle la pouèsio es messo à l'escart pèr li media, lis editour, li libraire....
Glaude Lapeyre a pres soun bastoun de roumiéu pèr adurre li pouemo de Char en aquèli qu'an pa'gu la chabenço de lis acara.
Lou fai bono-di l'ajudo d'un diapourama, emé de « coumplice », de leituro, coumentàri, discussioun. La counferènçi s'adreisso en chascun, la pouesio pòu pertouca tóuti lis individu : lou pastre, l'astrounomo, lou matematician, lou cavaire de rabasso, vièi e jouine...
La counferènci s'entitulo : » Char, l'ome revóuta » ; es uno guinchado en Aubert Camus, en grando amista emé lou pouèto. Glaude Lapeyre
(revira en prouvençau pèr Michello)
mardi 5 février 2013
Lou journalet dóu Pont de Garanço N°21 Febrié 2013******** Ges de mes de Febrié sènso flour d’amelié
« Amé tu, li matematico parèisson simplo ! Me semblo qu’ai tout coumpres ; vau ensaja de faire l’addicioun seguento 11111+ 1101 ; me diras se m’engane ; vau tambèn cerca en baso 10 ço que representon aquèli chifro ; crese que vas fini pèr me faire ama li matematico » diguè lou Dardar que sus un papié fasié dejà si proumié calcul.
Aurès la respounso dins lou numero seguènt de noste journalet. Aprendrès tambèn à faire de multiplicacioun en baso 2.
Michèu
« D » coume « dehors »
Rester dehors demoura deforo
Dehors ! foro !
Jeter quelqu’un dehors jita quaucun deforo
Partir en dehors du pays s’enana en deforo dÓu païs
Passons par dehors ! passen pèr deforo !
Le dehors et le dedans lou deforo e lou dedins
Reste en dehors de cette dispute ! tèn-te foro d’aquesto garrouio !
Sous des dehors tranquiles, sèmblo tranquile, mai es un boulegoun
c’est un impatient
Pichot'istòri vertadièro !
Aco se passè i'a quàuquis annado en Avignoun. Uno de mis amigo, Ano-Mario, travaiavo encò d'un marchand de vèituro, em'uno dono que venié dóu Nord, que ié disien Ugueto. Emé si coulego, se trufavon un pau de soun acènt...
Un jour, Ugueto demando à Ano-Mario : « avèn- ti un rendès-vous, à dès ouro ? » e Ano-Mario, qu'es uno prouvençalo de la bono, ié respoundeguè : « i'a degun ». Lou tèms passo ; pièi vèi Ugueto, un pau soucitouso que ié vèn coum'acò : « Es pas vengu ! »
E Ano-Mario, souspresso, de ié respondre : « « Mai qu ? » E elo : « Mai , lou que m'as di, Moussu Degun ! » Imaginas un pau coum'Ano-Mario, estrassado dóu rire, se despachè d'ana counta 'cò à si coulègo ! E à moun avis, Ugueto, de segur que se souvèn , aro, de ço que vÒu dire « degun »
Michello
Ma grand, Anaïs
Me semble que l'ai toujour visto, touto de negre vestido, que tricoutavo sènso fin de debas negre, assetado dins soun fautuei, à man drecho dóu pèile.
Darrié elo, i'avié un cadre pendoula à la muraio, emé soun diplomo e sa medaio di famiho noumbrouso. Avié agu dès enfant.
Anaïs avié la renoumado de pousqué gari un fube de causo, e li gènt la venien vèire de luen. D'èisemple, garissié li bruladuro, l'aviéu visto faire e acò me pivelave : remplissié uno bolo d'aigo fresco que plaçavo à coustat dóu brula, pièi, de soun dèt traçavo uno crous sus la plago e remiéutejavo de preguièro ; e tant lèu, la bruladuro s'esvalissié ; e iéu, assetado à soun coustat, assajave d'ausi ço que disié. Un jour, ié demandère de m'esplica coume fasié ; me respoundeguè que me lou poudrié dire que quouro sarié sus soun lié de mort.
En mai d'acò, li gènt avien fisanço en elo e la venien vèire pèr ié demanda de counsèu. I'avié toujour de mounde dins soun oustau, e aviéu plasè à escouta ço que se racountavo ; alor, en sourtènt de l'escolo, i'anave lèu faire un tour, èro just dous oustau pus luen. En travessant la placeto, alucave un pau ço que fasié lou manescau, eilabas, au founs de soun ataié negre, e vesiéu la forjo rouginasso e badanto que me semblavo qu'èro l'infèr coume lou vesiéu dins moun libre de catechisme. E lou manescau qu'atubavo la forjo emé lou gros boufèt, belèu qu'èro lou diable , emé soun foudau de cuer? Quàuqui-fès èro deforo à ferra un chivau, e i'avié uno óudour espaventablo de bano rabinado ; pin, pan... i'enfounçavo de clavèu dins li bato, e lou chivau se lèissavo faire, tout just se boulegavo un pau la tèsto pèr cassa li mousco. Dintrave à la lèsto encò de la grand pèr me rassegura. Anaïs èro toujour à tricouta si debas à man dóu pièle.
Amave bèn soun oustau e si mistèri ; dins lou membre ounte restavo la majo part dóu tèms, i'avié un pichoun placard escoundu dins un recantoun ; èro lou placard di douçour, e n'en sourtié quàuqui-fès, de pasto de coudoun o de vin d'aranjo que nous vuejavo dins de pichoun vèire blu pas pus grand qu'un dedau. Oh, d'aquèu vin d'aranjo, perfuma e dous, èro un chalo vertadié quouro vous raiavo dins la bouco ! N'i’avié pamèns pas pèr s'encigala...
Mai ço que me pivelavo lou mai, èro la cousino : un membre un pau sourno, esclara pèr uno pichoto fenèstro un pau auto que dounavo sus la court. Au dre de la porto, i'avié un vièi eiguié de pèiro, couifa d'uno estagiero ounto èron arrengueira de peiròu de couire. De l'autre coustat, trounavo uno grando chaminèio, e au bèu mitan dóu membre, lou sòu fasié uno gibo, lou malounage avié peta e l'avien pedassa emé de mourtié ; èron li racino dóu tihòu de la cour que cercavon à rintra dins l'oustau , e moun grand plasé èro de dansourleja sus aquelo gibo.
Revenènt dins lou courredou, passa la grosso porto d'intrado, i'avié à man drecho un grand membre toujour pestela ounte trounavon de veissèu e de bouto ; crese qu'en uno epoco, vendien de vin, e n'en restavo uno óudour que floutejavo tre l'intrado. Au dre de la porto d'intrado, uno voulado d'escalié, à mié-estànci, durbié sus la cour barrado de muraio ; à man gaucho, la reservo de bos, à drecho, la cabaneto di galino, quàuquis aubrihoun, lou tihòu e la nicho dóu chin, qu'emé moun cousin Roubert e sa bouito de « mecano » voulian trasfourma en palet voulant ! Au founs de la cour, se vesié uno pichoto porto de bos, qu'èron « li coumoudita » que susploumbavon uno roubino.
Dins aquest grand oustau, i'avié encaro à mié-estànci de la cour, dos porto que durbien sus de chambro e de chambroun, e à l'estànci superiour, i'avié encaro un apartamen ounte restavon moun cousin Roubert e si gènt.
La grand anavo quauqui-fès à soun jardin, pas trop luen de l'oustau, ounte menavo quàuqui rego de frago e d'ensalado.
Pièi, un jour, s'es amoussado, avié mai de nonante dous an. Ère luen e me pousquè pas trasmetre soun secrèt. Sa despartido me faguè un grand vuejo dins ma vido, e ai toujour agu regrèt de pas aguè pouscu ié presenta moun proumié enfant, Pascau, que nasquè just un mès après .
An vueja soun oustau ; es un médecin que l'a croumpa, n'a fa soun oustau e istala soun gabinet.
D'elo, ai garda que li pichoun vèire blu ounte nous fasié tasta lou vin d'aranjo, e, tambèn, lou souveni d'uno femo estraourdinàri, pastado d'amour e de bounta.
Michello
Moun noum es « Prouvènço »
Despièi que quàuqui brando-tarnavello dis àutis esfèro boufeto que floutejon à tÓuti li vènt, ome lige zela de ma grando sorre Franço, se soun escagassa à me dire P.A.C.A, que galèro pèr iéu, la pichoto coumtesso, estènt que moun noum es Prouvènço !
D’ingrats esperit pounchu s’èron dejà escagassa, éli, à me refusa la lengo de mi rèire-grand, Lengo d’O, Lengo d’Or, Lengo di troubadour, Lengo d’Amour…
Aro es à de-reng de moun noum d’èstre refusa…
En plaço, m’an empegado d’un siglo, un esqueleto de letro P.A.C.A.
Mai moun noum es Prouvènço !!!
De carnavello esquichado pèr dis escouto barrularello, pèr de telefoune boulegaire e àutri varianto numerico au service de multimedia, se gargaion d’aquesto maigro rapugo P.A.C.A, pulèu que dÓu bèu rasin muscat souleia nouma Prouvènço.
Adounc, moun noum es Prouvènço !
La mauno touristico, talo un chivau de Troio, trouno sus mi plajo e dins mi vilage. De pas tant sàvi mentor que siegon Michelin o lou Caminaire, citon moun Rousen, mis erbo, mi site e mi santoun… de Prouvènço, uno marco que se vènd bèn e qu’a pèr noum Prouvènço.
Iéu, quouro ausisse lou mot P.A.C.A, sorte ma mitraieto , e parte en guerro contro li siglo, aquèsti necroufage, aquèsti sarcoufage, aquèsti siloufage que rousigon, chirounon, amermon la car, la poupo, la mesoulo de tÓuti li Lengo…
E mitraio que mitraiaras ! Moun noum es Prouvènço !!!
Un riche sang universau regoulo dins ma Coupo Santo, ma Font d’Aboundènci e de Jouvènço.. Tremparai mi dèt dins aquest Graal e d’uno trelusènto encro cremesino, escrirai d’en pertout, moun noum es Prouvènço.
Parpaioun
N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.
jeudi 17 janvier 2013
Lou journalet dóu Pont de Garanço N°20: Janvié 2013
En janvié, Mié granié
Li vihado
Autri-fès, que siègue dins li vilage o dins lou campestre, avans que lou marrit-fenestroun faguèsse soun intrado dins li fougau, li gènt amavon bèn de se recampa pèr la vihado, à la marrido sesoun ; e coum'acò, à- de- rèng, un cop dins chasqu'oustau. Souvènti-fès, l'escampe èro de s'ajuda pèr d'obr0 de paciènci, coume de desgruna li faiÒu se, cacha d'amelo, mai tambèn lou plasè de parteja un moumen agradiéu. Fau dire qu'en aquelo epoco, li gènt avien gaire de distracioun, e lou sèr, un cop lou soupa acaba, li vesprado èron longo...
Alor, fasien de vihado ! Acò se debanavo toujour dóu meme biais ; quouro li gènt arribavon, se parlavo dóu tèms que fasié, di recordo, di nouvello dóu quartié. Pièi, n'i’avié toujour un que coumençavo à counta d'istÒri o de galejado. Fasien lou ciéucle à l'entour de la chaminèio fin que chascun aguèsse sa part de calour. Se bevié lou cafè, la tisano o lou vin caud pièi la gouto d'aigo-ardènt. Arriba aperaqui sus lou cop de dès ouro, s'aubouravon pèr s'en ana ; alor, la mestresso d'oustau disié : « partès pas tant lèu, avès lou tèms, anan crousteja quaucarèn». E dintravo dins soun cagibi cerca ço qu'avié alesti : de bescue, de crespèu, de tourtoun o belèu de meraviho croustejanto .E èli de dire : « Vous falié pas desranja ! » Em'acò s'assetavon mai e la vihado reprenié soun trin enjusqu'à miéjo-nue, e quàuqui-fès mai qu'acò ! Li gènt s'aubouravon en disènt : « Belèu que nous faudrié un pau soucita pèr s'entourna au nostre » e partien dins la fre, mai urous e lou cor bèn escauda.
Aquèli vihado fasien passa de moumen tras qu'agradiéu, refourtissien li liame entre li gènt, favourisavon la soulidarita. Chascun parlavo de si soucit, de soun travai, de sa famiho ; i'avié rèn de secrèt. Ansin, s'ourganisavon de meno de coumunauta de quartié e li gènt s'ajudavon naturalamen sènso chifra.
Quouro li gènt coumencèron de croumpa de poste de radio, d'ùni se recampavon pèr escouta li novo o d'emissioun, de musico ; pièi venguè lou marrit fenestroun que fasié tambèn se recampa li gènt, d'en proumié dins li cafè, pièi encò de particulié qu'invitavon lis àutri. Lou grand chanjamen fuguè quouro, chascun aguènt lou siéu, li gènt s'embarrèron dins sis oustau pèr regarda, soulet, lou prougrès en fàci d'èli !
Em'acò, dins li quartié, li gènt se counèisson pus, s 'ajudon pus, se suporton pus ; es acò, lou prougrès !
Aquèli vihado servien tambèn à perpetua la tradicioun ouralo di conte, o d'istòri viscudo que se transmetien de generacioun en generacioun, e que se soun, à l'ouro d'aro, perdudo... ai las !
Dins lou debana d'aquèli vihado, se parlavo naturalamen que lou prouvençau, ço qu'afourtissié la lengo nostro e fasié que li mai jouine, lis enfant qu'èron de longo à escouta ço que se disié, s'embugavon naturalamen d'aquéu parla e de la sagesso de si rèire.
Ai las ! Tout acò es feni, avèn vira la pajo, e iéu que vous raconte tout acò, ai agu la chanço de counèisse aquelo epoco, de counèisse aquèli joio simplo, d'èstre bressado pèr lou poulit parla di gènt de la terro e pertoucado pèr si valour.
Michello
« C » coume « chanter »
Chanter une chanson canta uno cansoun
Chanter juste canta juste
Chanter faux canta coume uno gamato
Chanter à la perfection canta coume un roussignÒu
Faire chanter quelqu’un rançouna quaucun
Si ça te chante… s’acÒ t’agrado…
Mais qu’est-ce que tu nous chantes ? mai que nous cantes aqui ?
L’oiseau chante l’aucèu canto, péuto, siblo
Le ruisseau chante lou riéu cascaio
L’eau chante avant de bouillir l’aigo canto avans de bouli
Lou jardinié aura-ti proun de tuiéu ?
DÓu mai liuen que lou jardinié biaissu veguè arriba lou Dardar, ié cridè : « Quant as trouba de loungour de tuiéu pèr arrousa lis aubrihoun ? »
« Avèn trouba amé la Justino, que te faudra 10 mètre de tuiéu, mai i’avèn passa uno partido de la serado, capoun de diéu » respoundeguè lou Dardar tout desalena.
« Escouto-me e vèiras qu’èro pas tant dur ! » repliquè lou jardinié.
En proumié, te fau cerca lou poun lou mai proche de S ; es F ;
religo- lou alor à S.
Aro, cerco lou poun lou mai proche de S vo F ;
i’a tres poun soulucioun : D,A e E. Causisse pèr eisèmple D e religo- lou au poun dejà trouba lou mai proche : E.
Te fau recoumença la memo metodo e vas ansin trouba uno soulucioun.
Faran tÓuti 10
La liberacioun de Vedeno
I’a bèn de causo à dire ; seguramen dirai pas tout. Uno niue, siéu estado revihado pèr un brut de càrri arma ; me siéu levado pèr vèire ço qu’èro : Mi gènt èron à la fenestro : « Fau pas reviha toun fraire e ta sorre ; crese que lis alemand s’envan ! » me diguè moun paire à la chut-chut.
L’endeman, aprenguerian qu’avans de parti, prenien li velo emai li chivau.Dins la journado, èron dins la carriero nostro. Ma Grand èron dins la court e ié demandèron ; « Madamo, chivau o pas chivau ? ». Avian un miÒu, mai l’estable èro escoundudo pèr lou lavadou. Countunièron si recerco e veguèron l’estable dÓu vesin grand duberto amé soun chivau.
Demandèron alor au vesin de l’atala à la jardinièro. Lou paure ome e sa femo veguèron despoudera parti soun chivau ; plouravon.
Quàuqui jour mai tard, retroubèron sa carreto e sa bèsti à la Coucourdo dins l’Ardecho. Noste vesin se faguè pas prega pèr lis entourna à soun oustau. Fuguerian countènt de tourna vèire noste Kiki que pousquè countunia de veni querre tÓuti li jour soun moucèu de sucre quouro s’entournavo de la terro.
Crese que quàuqui jour mai tard, i’aguè l’esplousioun dÓu Plan d’Entr’aigo qu’èro lou depaus di municioun de la poudrièro de Pont de Sorgo. Urousamen que i’avié un prisounié negre qu’avié plaça lis esplousiéu ; quouro lis alemand fuguèron parti, a coupa li mecho, ço qu’a limita lis auvàri, bord qu’èron diregido vers Vedeno, Sant Savournin e Entr’aigo. Sus Vedeno, i’aguè de fenestro espetado ; au brut de l’esplousioun, forço gènt soun mounta sus la coulino de Santo Ano pèr vèire lou mai poulit fiÒ d’artifice.
I’aguè pièi, lou boumbardamen d’Avignoun. Nautre, avèn pas boulega de l’oustau. Mai dos vesino soun vengudo de la pÒu à l’oustau pèr s’escoundre souto la carreto. Se cresien ansin mai à la sousto. Aurié pouscu mau vira, car un esclat d’aubuso toumbè sus la carreto que lis aparè.
Oudeto
Escamandre
Lou proumié disque d’Escamandre vèn de creba l’iÒu ; nous fuguè presenta lou 13 de desèmbre à l’oustau dis assouciacioun de Vedeno ; es un travai de proufessiounau ; fuguè uno meraviho pèr tÓuti e la salo èro coumoulo de gènt entousiasma pèr sa musico, si cançoun e lou mestrige de la lengo nostro.
La chourmo dÓu Pont de Garanço li gramacio e lis encourajo dins soun obro.
L’oiseau et la rose
Un oiseau bleu
Au ramage merveilleux,
Vint se poser un jour
Non loin d’une rose
Aux pétales moroses.
Entre l’oiseau et la rose
Se fit une amitié profonde.
Chaque matin,
Elle lui apportait de l’eau claire.
Elle allait à merveille.
Puis un jour, un gros orage
Tomba lourdement sur ses pétales.
Depuis ce jour, l’oiseau est malheureux :
Il décida de prendre une épine de la rose,
De se l’enfoncer dans le flanc,
Jusqu’à en faire jaillir le sang
Pour que désormais, tous deux
Soient en paix.
Marie-Andrée Turin
La meso en chaumage dÓu canau de Vaucluso
I’a de tèms, quouro se coupavo l’aigo de la Sorgo vo canau de Vaucluso, tÓuti li gènt dÓu vilage pescavon : Èro la fèsto.
De colo de quàuquis ome se fourmavon ; moun paire e moun fraire se boutavon de coutrio amé De Souza e soun fiéu David. Se falié boulega : sabien qu’à parti de miejo-niue, li colo di pescaire esperavon sus li ribo de la Sorgo que sis aigo beissèsson ; ansin, au pichot matin, tÓuti s’apetegavon.
Chasco colo avié soun fielat que ié disien « la rabasto » que dous bambou de tres mètre de long n’en tenien un fielat dubert. Lis ome avançavon dins l’aigo amé soun bambou e à la preso d’un pèis, sufisié de rejougne li dous bambou e lou péis èro pres. Lou falié manda alor sus la ribo qu’un coumpan boutavo alor dins un saquet vo banasto. Moun paire me countavo souvènt qu’un jour avien pres uno anguielo talamen grosso que la pousquèron pas blouca dins lou fielat e que s’escapè dins l’aigo.
Se poudié utilisa tambèn un fielat que ié disien « entre-maio » que barravo alor touto la Sorgo. Lou mai ourganisa èro lou paire Marceau. Vivié sus li ribo de la Sorgo e tenié uno grando pilo pleno d’aigo pèr ié bouta si péis que gardavo ansin vivènt.
Dins nÒsti terro, avian tres espacié e quouro lis aigo èron basso, davalave amé un ferrat pèr agouta l’aigo que moun paire vuejavo sus un sa pèr n’en recoubra li péis. Manjave dins mi douge an ; me semblo qu’èro aièr.
Aro, es uno desoulacioun ; plus gès de péis dins la Sorgo que sis aigo prenon segound li jour uno coulour esfraianto.
Andriéu