vendredi 6 mars 2015

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°42 Mars 2015

 

Se Febrié noun febrejo,

Mars marsejo

Piecaud o l’amo de moun vilage

Moun vilage, de-longo, Piecaud l’arregardo, tendramen, coume uno maire sis enfant e porto sus soun flanc, li fru dÓu travai de si païsan.

 

               image


M’agrade, vuei, de camina sus lou «  Camin de la Niue » que seguis l’enclin d’aquelo colo. Barrule dins li vigno e lis Óuliveto que se cuerbon au mes de mai d’uno nèu de flour blanco : Aqui èron li vigno de Glaudio o de Balestri o de Mitan o de Turin o de moun paire… Res à cambia ; quàuquis-uno soun pamens devengudo d’ermas qu’espèron belèu uno nouvello respelido. Torne trouba alor lou païsage de moun enfanço. Mai que sis oustau, pèr counserva à Vedeno soun identita, garden Piecaud e soun « Camin de la Niue » ! Pèr- de- que « lou Camin de la niue » ? Es sourne coume la niue, mai subretout siau coume la niue. Aqui es la pas, lou bru l’espargno. Quouro me passeje dins aquéli rode, crese à chasque moumen tourna vèire li gènt de ma jouvènço ; si vigno, bèn curado, soun un testimÒni de si peno. Lis amo de sis ancian prouprietàri trèvon encaro long di ribo, à l’oumbro de quàuqui casse vo Óume ; n’en siéu tout trefouli. Lis ausisse : « As acaba de pouda ?, ai pou de la gelado, d’abord que li Sant de glaço soun pas encaro passa ! li vigno volon vèire soun ome ! l’eissado vau mai que l’araire pèr faire peta li courrejolo ! me fau sÓupra, ai lou cèndre dins li carignan ! » E zou, reprenien soun travai.

Ah ! quet bonur de poudé esprouva de tàli sensacioun !

Mountas sus Piecaud e vèirès Vedeno que l’agouloupo de sis oustau e que buto si vigno vers soun piech. Prenen gardo ! L’assaut sara definitiu. Tuen pas l’amo de noste vilage !

Un drole amourous de sa terro

Michèu

Escourregudo à Sant Pantàli

Couneissès de segur lou pichot vilage de Sant Pantàli que se trobo au miejour de Gordo, tout proche de Goult.



image

Sias belèu mounta vèire sa pichoto glèiso qu’es dÓu siecle vounge e qu’es quihado sus un roucas ; pèr la vistaia, poudès demanda la clau à la vesino ; avès alor descubert tout autour d’aquel bastimen, cava dins la roco, de sarcoufage. Ço qu’es sousprenènt, es que quàuquis-un soun veramen pichot, es-à-dire qu’èron destina à d’enfant.

Mai coume vai que li gènt venien enterra sis drouloun tout autour d’aquelo glèiso ?

Fau saupre que fai partido d’uno colo de « Santuàri à Relàmbi » e que n’i’a mai de 270 dins touto la Franço.

Sant Pantàli èro un medecin de Nicomedio au siècle quatre ; fuguè descapita pèr s’èstre counverti au catoulicisme ; se disiè alor qu’avié lou poudé de ressuscita lis enfant.

Ço que pÒu esplica la presènci d’aquéli noumbrousi cros à l’entour d’aquelo glèiso.

Mai anas vèire que la rasoun n’es mai coumplicado e toursudo qu’acÒ.

Li gènt que venien aqui dèmpièi lou siècle XIII e jusqu’à la debuto de la guerro de 1914, avien agu la tristesso de pèrdre un enfant mort-na qu’èro dounc pas bateja : lou poudien pas alor enterra dins lou cementèri catouli e subretout soun amo, tacado pèr lou « Pecat Óuriginau », noun poudié espera ana au Paradis, nimai au PurgatÒri ; l’Infèr èro de segur escarta, bord qu’aquélis enfant avien rèn fa de mau. Perèu, la Glèiso avié enventa un liÒ imaginàri que ié disien « li Limbo », un liÒ entre lou PurgatÒri e lou Paradis que soun amo ié trevavo pèr l’eterneta. Pascal, dins sis escri sus « la Gràci » disié éu tambèn : « Li que naisson encaro vuei sèns èstre retira dÓu Pecat Óuriginau pèr lou batejat, soun coundana e priva eternalamen de la visioun beatifico. » La pousicioun atualo de la Glèiso catoulico sus lou « Pecat Óuriginau » es la seguento : « Tout lou gènre uman es en Adam coume l’unique cors d’un ome unique. Pèr aquelo unita dÓu gènre uman, tÓuti lis ome soun implica dins lou pecat d’Adam, coume tÓuti soun implica dins la justiço dÓu Crist. Pamens, la transmessioun dÓu Pecat Óuriginau es un mistèri que poudèn pas coumprene coumpletamen ». Aquesto esplicacioun es tambèn pèr iéu un mistèri…

Ansin, à la perdo d’aquel enfant, s’apoundien la tristesso de lou pas poudé enterra dins lou cementèri à coustat de si gènt e tambèn, l’erranço eternalo de soun amo amé ges d’espèr de la rescountra dins lou cèu après la mort de si gènt.

 

                  image

 

Pèr evita aquel malastre, i’avié un mejan : falié pourgi lou paure enfant, au mai tard tres jour après sa mort, aqui, à Sant Pantàli ; enmaiouta dins un linçou tout blanc, lou boutavian dins uno canestello e d’à pèd, li parènt, lis ami e lou curat, maugrat la fre, lou mistrau vo la calour, se boutien en routo vers lou vilage; èro alor pausa sus l’autar de la glèiso e li preguièro dÓu capelan e di fidèu poudien faire espera uno reviscoulado, meme courteto dÓu nenet : « Rendès, disien, rendès à noste enfant quàuquis instant de vido, que lou pousquen bateja, durbès-ié li porto dÓu cèu ! » ; acÒ poudié dura un à dous jour e meme tres jour. Tres jour èro la limito poussiblo bord que lou Crist es ressuscita lou tresen jour. Reviscoula un tèms, permetié de lou bateja : « Se siés vivènt, te bateje » disié alor lou curat tout en espouscant soun cors d’aigo benesido e ansin lou poudien enterra dignamen autour de la glèiso dins un di sarcoufage, temouin luenchen d’aquelo cresènço e escapa alor au trau qu’avien cava dins un cantoun dÓu jardin o dÓu camin.

Pèr vèire aquelo respelido ipoutetico, se pausavo sus la bouco dÓu nenet, uno plumo d’auco que bèn souvènt amé lou brassejage dÓu capelan e lou desplaçamen d’èr causa pèr li noumbrousi candelo atubado, finissié pèr boulega un brisoun e fasien crèire ansin à uno reviscoulado.

Vaqui dounc aquéli pratico e proucessioun qu’an marca aquel vilage e que dempièi la guerro de 14 fuguèron abandounado.
La Glèiso counsiderè en 2007 qu’aquelo noucioun de « Limbo » èro uno errour e que la falié dounc abandouna. À quand, coume l’afourtissié J.J Rousseau, la negacioun dÓu « Pecat Óuriginau » ? Sarié un tremoulun de terro dins la Glèiso catoulico. Dequé devendrié alor lou dÒumo de « l’Inmaculado Councepcioun » de 1854 que proclamo que la Vierge Mario, au proumié istant de sa councepcioun pèr uno gràci e uno favour singulièro de Diéu tout pouderous, en visto di mérite de Jesus Crist, sauvadou dÓu genre uman, es estado preservado de touto brutisso dÓu Pecat Óuriginau e qu’acò fuguè revela pèr Dieu e ansin dèu èstre cresegu fermamen e fèbre-countuni pèr tÓuti li fidèu. » ? De mai, en 1950, lou papo Pie XII afiermè lou  dÒumo de «  l’Asoumcioun » que preciso que « l’inmaculado Maire de Diéu, Mario toujour vierjo, après agué acaba lou cous de sa vido terrestro, es estado elevado en cors e en amo à la vido celesto ». Coume lou vesès, aquel pecat que la Vierge Mario n’en fuguè espargnado, Óucupo uno plaço impourtanto dins la religioun catoulico e noun pÒu èstre countesta pèr li catouli.

Aqui pode pas m’empacha de pensa à n’aquéli malourous que sis esperit tre sa plus jouino enfanço, fuguèron embuga, matrassa d’idèio que falié aceta sènso li renega souto peno d’èstre puni vo escoumenja. Avèn pas Óublida lou chaple di Vaudès en Prouvènço. Sa religioun èro uno religioun de « neissènço » e avien pas li mejan nimai la poussibleta d’eiserça soun esperit criti.

Aquéli pratico èron li fru maca, vermenous d’aquéli cresènço. E acÒ, èro aièr ! Uno boufado de revÒuto me gagno alor…

Michèu

Pèr vèndre soun oustau

Sabèn tÓuti qu’à l’ouro d’aro, es mai que dificile pèr vèndre soun oustau, à l’encauso dÓu chaumo e subretout di banco que se fan tira l’auriho pèr presta  d’argènt is eventuau coumpraire.



                 rimage

Perèu, quàuquis-un demandon l’intercessioun de Sant Jousé pèr arriba à vèndre soun oustau ; pèr acÒ, enterron uno pichoto estatuo dÓu Sant, caro vers lou bas, à distànci de l’oustau e tout près dÓu panèu « à vèndre ». Mai mèfi, aquesto pratico es counsiderado coume supersticiouso e meme blasfemadouiro, car l’estatuo d’un Sant dèu demoura drecho.

Ai pas verifica s’es un bon mejan, mai i’aura toujour quaucun pèr vous l’afourti ; poudrès assaja, subretout que de lou faire, à priori, fai de mau à degun. Fau pas Óublida tambèn de faire chasque jour uno preguièro pèr demanda au Sant soun ajudo preciouso. Mai anas pas prene l’estatuo de Sant Jousé que se trobo dins la glèiso dÓu vilage que lou capelan sarié pas countènt, qu’aurias de mau à l’enterra e subretout que risquerias de vous retrouba en gabiolo : Vous faudrié alor imploura Sant Leounard qu’es lou patroun di presounié, pèr soulaja vosto peno. Pèr sourti de presoun pu lèu, poudrias alor douna en gage voste oustau à l’Estat e aurias ansin plus lou proubleme de sa vèndo. Tout finirié ansin pèr s’arrenja e poudrias alor gramacia Sant Jousé !

 

                  

Avans de faire voste Sant Michèu, Óublidès pas de sourti        imagede terro l’estatuo de Sant Jousé tre que l’oustau sara vendu, pèr respèt pèr lou Sant ! Mai s’avès de mau à retrouba lou liÒ ounte l’avès enterrado, poudrès prega Sant AntÒni e à forço de cerca en revirant la terro de voste jardin, s’agantas lou mau d’esquino, poudrès alor prega Santo Ano pèr vous soulaja e countunia amé uno preguièro pèr Sant Pancràci se uno rampo vous gagno li boutèu. A forço de prega, aurès de segur mau de tèsto, poudrès alor acaba pèr uno preguièro à Sant Esteve qu’es lou sant que s’impauso! E amé acò, s’avès talènt, un Sant Nectàri vo un Sant Marcellin acoumpagna d’un Sant Emilioun assadoularan vosto fam miéus que tout autre sant! À vosto santa que lou vin es san! Vous fasès pas de marrit sang, car i’a un sant pèr tout ! Mai pamèns fau saupre que quàuquis-un dintre meme li crestian, afourtisson que li Sant an gès de poudé e que sèr à rèn de li prega.

Pèr contro, se à la Sant Glin-glin, voste oustau, amé tout soun Sant-frusquin, es toujour pas vendu, poudès amenaça Sant Jousé de noun desenterra soun estatuo. De mai, se la depressioun vous gagno, poudrès alor prega Sant Cesàri o forço miéus, en lèissant tÓutis aquéli Sant à Santo-Repausolo, venès amé nautre, lou dijòu, au cous de prouvençau que ié sarès aculi d’un biais san, car sian dÓu meme sang! Sian pas de Sant, mai « Sian prouvençau e lou fasèn saupre ». Lou Sant que nous ajudara à sauva la Lengo Nostro soumiho en nous. ZÒu, revihen-lou ! Soun poudé sara d’autant mai grand que nosto counvicioun sara grando.

Se voulès mai d’entresigne sus aquesto metodo, poudès counsulta la teleragno-internet à l’adreisso seguènto :

http://fr.wikihow.com/enterrer-une-statue-de-saint-Joseph-pour-vendre-votre-maison

Michèu

                                            La tanto...

Lea èro la sorre de ma grand peirenalo, e ço que m'amusavo, èro de saché que li dos sorre avien espousa dous fraire ; mai l'ome de la tanto, l'ai jamai couneigu, defuntè proun jouine. Avien agu dous enfant, un drole em'uno chato, e lou drole, èro Lucian, moun peirin.

La tanto, l'ai toujour visto dóu meme biais : pichoto de taio, mai poulido de caro, touto vestido de negre emé si péu blanc nousa en tignoun, e sèmpre riserello. E queto voio ! Lampavo de longo, que siegue darrié soun avé o pèr grata camin. Restavo emé soun fiéu e sa noro, Daniso, dins uno galanto bastido à n'un parèu de kiloumètre de la de mi grand.

E la tanto toujour lampavo, d'uno bastido en uno autro, fasié si vesito, s'arrestavo jamai. A l'oustau, li causo anavon bèn, chascun avié soun obro. Lou Lucian menavo li terro, Daniso s'óucupavo dóu trin de l'oustalado : faire rounfla lou fournet ounte i'avié toujour un fube de platet que counfisien en óulourejant l'oustau, netejavo, e fasié bugado au lavadou souto lou sause. L'oustau èro un pau sourne de la tubassèio de la chaminèio, prenié lou jour que pèr uno fenèstro que durbié sus lou pountin oumbreja pèr uno glicino. Mai tre l'intrado dins aquéu grand membre, erias esbalauvi pèr la lus que li peiròu de couire arengueira sus li post de l'eiguié mandavon dins aquelo sourniero. D'un coustat d'aquéu membre, i'avié quàuquis escalié que menavon dins uno grando salo ounte anavon jamai, mai se vesié que li grand moble de famiho èron bèn entretengu. Passa aquelo salo, avias un parèu de chambro, pièi li feniero e li granié. La tanto dourmié dins uno alcovo que dounavo dins la grando salo ounte vivien. Elo, avié soun obro en foro de l'oustau : apasturavo la galinaio, li lapin, porc, cabro, e anavo garda l'avé pèr champ o pèr campas ; em'acò tenié lou liéumié e fasié toujour soun trin emé bono imour. L'ai toujour tengudo coume un moudèle de segui : risouleto, arderouso pèr lou travai e bravo que noun sai, toujour proupreto e bèn couifado, lèsto pèr ajuda lis àutri e ié baia de soulas quouro n'avien de besoun ; un amour de tanto, e Diéu que l'amave !

Chasque cop que lou poudiéu, chasque cop qu'emé moun paire venian encò di grand, zòu, lampave jusqu'à la bastido de la tanto, que, tras qu'urouso, me fasié vèire si bèsti e soun jardin tant bèn tengu. Alor, partiéu em'elo garda l'avé ; èro un chale de la veire escarlimpa li colo, travessa li claparedo, e agué l'iue sus tout. Camin fasènt, culissié quàuqui brout d'erbo, e me disié : « tè, veses, acò es bon pèr lou sang, o pèr lou fege. A la primo culissian li grèu de ròumi, qu'acò, enfusa, es lou rei pèr sougna li mau de gorjo, o encaro de dindouliero pèr li berrugo. Couneissié tout : sabié recounèisse lis aucèu à soun canta, destria li peto de lèbre de li di lapin, e parlavo de tout coume un libre. Di pòchi de soun grand faudau nègre, n'en sourtié soun croustet : un tros de pan garni de fielat d'anchoio à l'òli bagna d'uno raiado de vinaigre ; quouro l'avié manja, sourtié sa flasqueto plato e bevié soun chicouloun de vin. De l'autro pòchi, tant sourtié soun pichot crouchet en ferre e sa peloto de fiéu blanc, e assetado sus uno lauso, se groupavo à soun obro, fasié de dentello que se n'en poudié garni li lincèu, li moucadou, li coutihoun e li jougne.

S'arrestavo jamai, e se plagnavo jamai. Un moudèle, vous dise, aquelo tanto !

Lou moumen de l'annado qu'amavo pas, èro quand se tuiavo lou porc, au siéu ; lou porc qu'avié abari emé tant de siuen, supourtavo pas de l'ausi quila, la vesian arriba encò de ma grand, sa sorre, un pau pensativo. Avian lèu fa de saché ço que se debanavo au siéu. Après, pèr lou manja, se fasié pamens pas prega, amor qu'èro un brisoun groumandouno.

E coume acò jusqu'à quatre-vint vuech an, crese. Sa noro defuntè dins l'ivèr d'uno marrido gripo, e de segur que la tanto n'en vouguè trop faire : l'obro dóu dedins e lou travai di bèsti. Sièis mes après, au tèms di cerieso, en pleno niue, sounè soun fiéu e ié diguè : «  Crese que vau mouri ». Assetado dins soun lié, e tant blanco que si lincèu, ié demandè de l'ajuda pèr metre si pichot caussoun de lano, amor que se sentié li pèd jala. Pièi lou preguè mai de ié baia un sucre em'un pau d'alcol de mento, qu'acò èro soun remèdi chasque cop que se sentié un pau feblo. Besuquejè soun sucre, pièi s'alounguè, e pasiblamen, tenènt la man de soun fiéu, s'amoussè coum'uno candelo.

                         Michello

M'an di qu'à Baumo-de-Venisso, quand quaucun arribo sus lou cop de miejour, se ié demando :

- « As-ti manja ? »

Se lou vesitour respond de nàni, ié dison qu'alor manjara tard, aquéu jour ! Mai se respond de vo, ié dison :

  • Es daumage, senoun auriés pouscu manja emé nàutri ! »

Acò se passo l'estiéu dins un vilajoun, un ome es en trin de manja deforo, à la terrasso d'un cafè. I'an servi d'iòu fregi. Passo uno de si couneissènço que s'asseto à coustat pèr charra. Lou que manjo ié fai : «  Tè, se vos, pos saussa dous o tres moucèu de pan dins ma sieto »

Alor l'autre aganto un tros de pan que sausso bèn dins lou jauno, mai lou sausso talamen que ié curo tout lou jauno, e fai la meme causo emé lou secound tros de pan. Quouro s'es empassa li dous iòu, vèn coum'acò à soun coumpan : «  Aro, mounte pode saussa lou tresen ? ».

                                       Michello

Jan Alten viho sus la ciéuta d'Avignoun

L'agrounome Jan Alten ( Hovannès Althounian 1709 -1774) èro bèn Jan-Francès, mai óuriginàri d'Armenìo, fiéu d'un noutable de Perso ( lou Caucase d'aro) Soun paire e si fraire fuguèron massacra pèr li Turc ; èu-meme, esclau quinge an de tèms en Asìo Minouro , ié fuguè afeta à la culturo de la garanço. S'esvasiguè, e aduguè en Franço, à l'agrat de mouri, de grano de la famouso planto tenchurarello.

En Franço, à Marsiho, pièi à Paris e Sant Etieno, pousquè aproucha Louvis lou XVen, e se groupè à fatura, noun la garanço, mai lou coutoun, que fuguè lèu enebi pèr l'intervencioun di Sedous de Lioun. Pièi dóu coutoun à la garanço, Alten reüssiguè sa recounversioun, troubant en ribo de Rose un climat favourable, e à Caumount, un terren que counvenié bèn pèr acÒ.

Pamens, avans meme l'avenimen de l'aliserino artificialo, Alten defuntè miserablamen. La recouneissènço fuguè soulamen poustumo emé de manifestacioun proun tardiero, majamen la denouminacioun de la loucalita d'Alten-di-Palun ; la coumuno eisisto soulamen despièi 1845, uno di mai recènto dóu despartamen, que soun noum es encaro mai recènt, e tambèn l'adóucioun de la planto dins lou blasoun de la ciéuta.

Uno estatuo de brounze aubourado en 1847

En Avignoun, es en 1847 qu'uno estatuo de brounze fuguè aubourado dins lou jardin di Don. Lou conse, Louvis Gros l'óufriguè en 1936 à la vilo d'Alten, ounte, vitimo de la secoundo guerro moundialo, fuguè ramplaçado en 2005 pèr uno representacoun mai moudèsto.

Au Roucas di Don, es uno obro de Louvis Ball, retipe de la proumiero, que fuguè inaugurado dins lou Jardin di Don, lou 8 de Jun de 1988, souto lou mandat de Jan-Pèire Roux, en presènci de 500 persouno. Sus lou socle, uno lauso en óumage à Jan Alten, de l'autre coustat, uno lauso en memòri di 1 500 000 Armenian vitime dóu genoucide ; fuguè ramplaçado lou 23 d'Óutobre de 2010.

Un autre óumage fuguè rèndu pèr la vilo d'Avignoun ; uno carriero ajacènto de la countournanto, porto vuei lou noum de : « l'entroudutour de la garanço dins lou coumtat Venessin. 1709-1774

Aquéu tèste es leva dóu journau « Vaucluso Matin » dóu 15 de Febrié de 2015, sus uno idèio de Jano-Michèlo, e n'en avèn fa la reviraduro couleitivo.

 

E à la seguido d'acÒ, n'en vau aprouficha pèr vous dire que noste grand saberu, Jan-Enri Fabre, descurbiguè

                     11343_image_1 

E à la sguido d’acò, n’en vau aprouficha pèr vous dire que noste grand saberu, Jan-Enri Fabre, descurbiguè un biais pèr tira eisadamen l'aliserino di racino de la garanço. Venié tout bèu just de n'en depausa lou brevet quouro dous chimiste alemand enventèron l'aliserino sintetico.

Acò fuguè un sacre mal-auvàri pèr noste saberu qu'aurié pouscu, em'acò, gagna proun de dardeno pèr viéure mai larg, de la resulto de soun travai.

N'en parlaren souvènt, aquest'an, de noste saberu de Serignan, amor que counmemouran lou centenàri de sa despartido.

                                                            Michello

jeudi 5 février 2015

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°41 Febrié 2015

 

Ges de mes de Febrié

Sènso flour d’amelié

 

Ventour

Cançoun de Marcèu

Qu’es bèu, qu’es bèu

Amé soun capèu tout blanc,

Si camin caud que mounton à-n’èu,

Semena de caiau blanc.

Se ié passeja l’estiéu,

A la rajo dÓu soulèu,

Regarda li moutoun,

Voula li pichots avioun.

Dins si draio flourido,

De flour de champ clafido,

Canto la bèuta, seren,

Lou bonur dÓu printèms.

Sentinello inmoubilo

Qu’espeluco l’ourizoun,

Liuen, bèn liuen de la vilo,

Aubouro soun mentoun ;

Liuen, bèn liuen di vilajoun,

Espeluco l’ourizoun

Qu’es bèu, qu’es bèu

Amé soun capèu tout blanc,

Si camin caud que mounton à-n’èu,

Semena de caiau blanc.

              Cansoun d’amour

Coume lou parpaioun es na de la toro,

Mis amour nasquèron un jour, de l’Andoro.

E s’en païs d’Arle, Venus es pagano,

Pèr iéu es divesso e puro toulousano.

L’uno trouno à l’ouro d’aro, dins la Capitalo,

Au Louvre, en tras que bono coumpagno reialo,

E l’autro a trouba recate dins moun cor,

Pèr toujour gounfle d’amour, de recounfort.

Se Toulouso, fieramen aubouro sa crous,

Sus soun drapèu, amé lou remèmbre dous

DÓu tèms que Prouvençau, Lengodoucian

Pèr la Crousado partien am’enavans,

NÒsti cor, l’un de l’autre amourous fÒu,

Sèmpre uni pèr li joio o pèr li dÒu,

An fa pèr crousado, un camin de flour,

Toujour lèste à crida : « T’ame moun Amour ! »

                                         Michèu

Que fuguè countènt moun bèu-paire, Segne Nadau

Rèi, que manjo dins si 103 an, de retrouba pèr un tèms sis ami dÓu groupe occitan « Lou recaliéu » qu’obron èli tambèn à Mountauban, pèr l’aparamen de la Lengo Nostro e que la mestrejon tras que bèn.

 

                    image

 

Gramaci en particulié à Dono Nadino que nous a regala amé uno lèbre en civié que n’aviéu plus tasta de tant bon dempièi li de ma Grand.

                                                    Michèu

La Candelouso !

La Candelouso se fèsto lou dous de Febrié ; es la fin de la quaranteno que se durbiguè lou jour dóu soulstice d'ivèr. E vaqui uno autro quaranteno que coumenço, e que se pòu d'èstre di pus marrido pèr la fre. Se dis que pèr la candelouso, se nevo pas, plòu, e qu'acò pòu meme countunia :

O plòure o neva,

Quaranto jour n'avèn enca

E quau bèn li coumtara,

Cinquanto n'en trouvara.

Se dis encaro que lou jour de la Candelouso, fau regarda, à pouncho d'aubo, quouro l'ourse banejo, amor qu'à soulèu leva, dèu pas vèire soun oumbro.

A la candelouso

L'ourse fai tres saut

Foro de soun trau.

S'es nivo, s'en vai,

Se fai soulèu intro mai

E sort pus de quaranto jour,

E alor, quete fre !

Mai se fau counsoula en sounjant que :

La nèu de Febrié

es un mouloun de fumié.

E alor, li recordo saran drudo ! Mai mèfi! se lou tron peto, acò sara marrit pèr lis óulivo :

Quand trono en Febrié,

Tout l'òli tèn dins un cuié !

E acò farié pas nost'afaire, n'avèn adeja proun pati aquest'an, de ges agué d'óulivo...

Après Janvié, lou mes long, vaqui Febrié, lou mes court, que soun noum ié vèn, noun pas de fèbre, coume se disié, mai de februare, que vau dire purifica.

Dins la liturgìo crestiano, lou dous de Febrié, es la purificacioun de la Vierge, si relevaio, e la presentacioun de l'enfant Jèsu au Tèmple ; es pèr acò que dins d'ùni parròqui, coume à Sant Savournin, se fai «  la crècho blanco ».

Antan, pèr li Rouman, l'annado coumençavo au mes de Mars, es pèr acò que Febrié es lou mai court ( se dis que i'avien leva quàuqui jour amor qu'èro trop fre) e se countavo encaro qu'èro lou mes di cat, amor qu'anavon à Roumo ; li cat que passavon pèr èstre un pau masc, fan sis acoublamen au mes de Febrié, fasènt ausi si crid amourous «  roumiéu, roumiéu » , talamen que li gènt se cresien que s'acampavon pèr ana faire lou roumavage !

Au mes de Febrié, li jour se soun proun alounga, la lus se fai mai vivo, es lou passage de la marrido vers la bono sesoun, e lou soulèu triounflant es simboulisa emé li crespèu. Pèr travaia, lou soulèu ramplaço li candelo que se podon amoussa, e pèr celebra la Candelouso, à Marsiho, fan de naveto, pichot bescue en formo de barco, perfuma à l'aigo nafro. Aquéli naveto evocon li barco di Santo Marìo quouro arribèron en Prouvènço. Toujour à Marsiho, à l'abadié Sant Vitour, pèr Candelouso, se debano uno fèsto en l'óunour de la Vierge, que ié dison, eilabas, Noste Damo de Fenou, ço que se pòu coumprèndre : «  Nosto Damo dóu Fiò Nòu » e atubon de candeleto verdo, li candelo de la Candelouso, qu'an lou poudé de faire fugi li malesperit. Mai se dis tambèn que Fenou vendrié de fenoui, amor que la legèndo conto que l'estatuo de la Vierge Negro qu'es servado à Sant Vitour, fuguè escultado di man de Sant-Lu dins uno tijo de fenoui ( en Óuriènt Mejan, lou fenoui es mai gros qu'au nostre!) e eilabas, se n'en servien pèr carreja li braso d'un fougau en un autre fougau.

Mai dins tout acò, que siegue de fìo nòu o de braso dins lou fenoui, en mai de candeleto, es toujour uno afaire de lume. N. Marmottan countavo que pèr Candelouso, à jour fali, li jouvènt de Bedarrido anavon en ribo de Sorgo ; aqui  fissavon de candeleto sus de pousteto, lis atubavon e li leissavon s'enana sus l'aigo. D'aqui, lampavon jusqu'au pont lou mai proche, e esperavon sis embarcacioun. N'i'a que se tancavon dins lis erbo, d'àutri que s'amoussavon en routo, e ié vesien de presage pèr l'annado. Jita li lume, vòu dire que n'i'a plus de besoun, li vihado soun finido, e l'ivèr es à mand de s'enana. Aquelo tradicioun de nega li lume se pratico toujour à Bedarrido, e vous afourtisse qu'es uno poulido fèsto. ( se debano un pau mai tard, vous lou farai assaupre)

Pèr reveni à nosto candelouso, fau regarda lou tèms que fai aquéu jour, amor qu'aquéu jour, vous l'ai di, fai quaranteno, e de fès que i'a, pòu meme faire d'alòngui, amor que li darnié jour de Febrié, e li proumié de Mars soun li jour de la vièio, vous l'aviéu counta l'an passa. Mai ramentas-vous que lou cinq de Febrié, jour de la Santo Agueto, tout pòu chanja...

Santo Agueto

Emporto la fre dins sa saqueto

O n'en fai uno bono escampiheto...

Alor, mèfi !

Michello

Bibliougrafìo :

Meteorologie populaire. Charles Galtier

Les fêtes provençales. Jean-Paul Clébert

La mescladisso de sàuvi. Recèto

Lou jour de noste acamp, aviéu alesti aquelo pasto que tÓuti se n'en soun coungousta, e que tÓuti me n'an demanda la recèto. Alor, la vaqui :

Ingrediènt :

Uno bolo de fueio de sàuvi

tres o quatre veno d'aiet

Tres o quatre fielat d'anchoio

Dous cuié à cafè de tapeno

Cènt gramo d'amelo en poudro

Cènt gramo de froumage en poudro ( parmesan)

D'òli d'óulivo

Dins voste roubot meinagié, fau bouta tóuti lis ingrediènt e lis escracha, pièi i'apoundre l'òli e bèn mescla tout acò ensen pèr óuteni uno counsistènci de poumado.

Se pòu manja sus de lesco de pan roustido, o sus li pasto.

Assajas lou ansin, pièi ajustas lis ingrediènt à voste goust.

Michello

La pesco

Tira de l’Armana prouvençau de 1868 e prepausa pèr Jano-Mario

Un bourgès de Paris èro sus lou Pont-NÒu que pescavo à la ligno. Un prouvençau e un gascoun lou regardavon faire e toujour lou parisen pescavo rèn.

« Ah ! diguè lou gascoun, acÒ es pas coume en Garouno ; Nautre, eiçavau, n’avèn qu’à jita la ligno e tira, jita e tira, jita e tira..Chasco fès un pèis, car vesès, dins Garouno, i’a autant de pèis que d’aigo ».

« Eh bèn ! nous-autre, faguè lou marsihès, dins Durènço, es encaro plus bèu : i’a ges d’aigo, rèn que de pèis ! rastelan li pèis e n’en cargan de carreto ! »

L’acourdeon

Tanto Nanoun se fasié vièio, èro sourdo : De tèms en tèms, sènso se n’en avisa, leissavo escapa de pichot brut, menut, menut, coume de noto d’acourdeon.

Un jour qu’èro vengudo vèire soun nebout, fuguè pas pulèu assetado que tu..u..u un pichot souspir venié de dessouto la cadiero.

Au bout d’un moumenet, zou mai. E acÒ countuniavo despièi uno bono passado, quand Lelet, un drouloun de quatre an, que viravo à l’entour de sa tanto, ié fai : «  Tata, m’as adu uno musico ?  Fai vèire. » La tata qu’èro sourdo, coumprenié pas, e Lelet furnavo dins li pÒchi de Tanto Nanoun, sènso rèn trouba, ço que i’agradavo gaire. La Tanto partiguè e Lelet fasènt la bèbo, anè retrouba sa maire e ié diguè : «  Mam ! Tanto Nanoun avié un acourdeon souto si coutihoun e a pas vougu me lou faire vèire ; ié dirai plus rèn, amor qu’a pas vougu me faire vèire sa musico. »

Oudeto

samedi 24 janvier 2015

Samedi 7 Février 2015: venez nombreux!

 

 

                  lou maridage

 

            Des crêpes, du rire et des chants…….

 

L’Association “ Lou Pont de Garanço” invite:

  “ lou Roudelet Voucau” de Bédarrides

             Bonne humeur garantie!

à 14h30 à la Maison des Associations,

          rue de Verdun  à   Vedène

                        Entrée libre

vendredi 16 janvier 2015

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°40 Janvié 2015

 

A l’an que vèn,

Se sian pas mai, siguen pas mens!

 

        Dire "o" au bonur,

        dire "noun" à la bisco,

        dire "belèu" à l'aveni,

        dire "noun t'Óublide" i souveni,

        dire "adiéu" au matrassun,

        dire "perqué pas" à la pereso,

        dire "ai coumpres" is errour,

        dire "jamai plus" i jujamen de valour,

        dire "perdoun" à la peno,

        dire "adiéu" à l'ahiranço,

        dire "urousamen que siés aqui" à l'umour,

        dire "sèmpre" à l'amour,

        dire "demoro aqui" à l'envejo,

       dire "t'ame" à la vido,

               Vaqui nÒsti vot pèr la nouvello annado

Lou gros soupa, li trege dessèr e li tradicioun calendalo

Lou mot «  calendo », au tèms di rouman, designavo lou proumié jour de cade mes ; li calendo de Janvié èron uno fèsto pagano que fuguè adóutado pèr li crestian e counfoundudo emé la nativita dóu Crist. Es l'evesque de Roumo, Liberius, que la fissè lou 25 de Desèmbre. Mai adeja, dins l'Antiqueta, se festejavo pèr lou soulstice d'ivèr que marcavo la reneissènço de la naturo e lou triounfle dóu soulèu.

Pèr nàutri, prouvençau, li rituau calendau coumençon tre lou 4 de Desèmbre emé l'alestimen de la Santo-Barbo ; fau bouta greia de gran de blad o de lentiho dins tres sietoun, fin qu'à Nouvè li grèu siegon verd e drud, es un gage de prousperita pèr l'oustalado, e tambèn l'evoucacioun di meissoun à veni. Pièi fau alesti la crecho, representacioun simboulico de la Nativita e dis óufrèndo à l'enfant Jèsu. Li proumièri crecho famihalo daton de la debuto dóu siècle 17en e la proumiero fiero di santoun se debanè à Marsiho en 1803.

La taulo calendalo, messo lou 24 de Desèmbre, se dèu d'èstre revestido de tres touaio blanco, lou chiffre tres que se retrobo emé li sietoun de blad, es uno evoucacioun de la Santo Trinita. La taulo es encaro adournado de tres candelo e dóu bouquetoun de verbouisset, pausa sus lou pan calendau e nousa em'un brout d'erbo ; lou pan calendau sara benesi avans que d'èstre roumpu, noun dèu èstre manja sènso n'agué baia religiousamen un tros au proumié paure que passo.

 

 

                             table de Noël en Provence

Avans de s'entaula pèr lou gros soupa, fau pamens bouta «  cacho-fiò » !

Acò counsisto à carreja dins lou fougau uno grosso esclapo de bos fruchau coupa dins l'annado, e lou mèstre de l'oustalado l'espousco tres cop emé de vin cue en disènt :

«  Alègre, alègre, Diéu nous alègre

Emé calendo, tout bèn vèn,

Diéu nous fague la gràci de vèire l'an que vèn,

E se noun sian pas mai, que noun fuguèn pas mens

Cacho-fiò, bouto fiò ! »

E quatecant, lou fiò es atuba. Lou gros soupa es un repas maigre, lou gras es pèr l'endeman, jour de Nouvè. Tradiciounalamen se manjo li proudu fatura sus plaço, àpi, espinarc, cardo, e de proudu que se podon garda, coume la merlusso e li cacalaus. Aquéu jour se tasto l'òli nouvèu dis óulivo de l'annado. Antan se manjavo tambèn li racino d'un liéume sóuvage, lou «  biais d'espino » que se dis encaro «  pèis de Nouvè »(1)Meisse paure d'entre li paure, es esta relega au rèng di liéume óublida !

Aquéli mangiho ritualo avien antan uno valour simboulico, talo que d'óufrèndo di proudu dóu terraire pèr lou Segnour. Frederi Mistral li noumavo «  li plat sacramentau ».

Arribo en fin lou moumen tant espera di trege dessèr ! Mai d'ounte vèn aquelo tradicioun ?

 

                      douceurs-et-traditions-les-13-desserts-de-noel-1868669

Semblo que dins li fèsto que marcavon lou chanjamen d'annado, se manjavo de fru à la fin dóu soupa. Encò di Judiéu Sefarade e tambèn di Grè, s'atrobavo deja aqueste acoumoulacioun de douçour. Mai jusqu'en fin dóu siècle 19en, e à la debuto dóu 20en, lou noumbre di dessèr èro pas quantifia. Aquelo coustumo, cresian que se perdié dins lou treboulun dóu tèms, mai nàni ! En realita s'es amagestrado dins lou debana dóu siècle 20en !

En 1683, Francès Marchetti, curat de la parròqui de Marsiho, fai estampa un libre ounte menciouno lis usage e coustumo di Marsihès. Se ié parlo que de fru se, mai noto pamens que fau pausa sus la taulo calendalo, trege pan : douge pichot, lis Aposto, e un mai gros, lou pan dóu Segnour. Es soulamen en 1925 qu'aparèis lou chiffre 13 : «  Vaqui uno moulounado de privadié, li 13 dessèr : n'en fau 13, o, 13 ! mai, se voulés, mai pas un de mèns, noste Segnour et sis Aposto ! » ( Dr J. Fallen, Felibre) Mai es à l'avenimen dóu Felibrige que tóutis aquéli pratico fuguèron escricho e sacralisado. Demié tóutis aquéli douçour, fau cita d'en proumié li «  pachichoi », valènt à dire li fru se que sa coulour fai pensa is ordre mendicant : li figo pèr li Franciscan, li rasin se pèr li Doumenican, avelano e nose pèr lis Augustin e lis amelo pèr li Carmelito. Lis ambricot se vendran mai tard sus nòsti taulo calendalo, e tre lou siècle 18èn, arribon li prunèu se. Fau pamens parla de dàti, proumié fru eisouti arriba en Éuropo ; mèisse eicepciounau pèr li rode escarta, mai coumun à Marsiho, port dubert sus li païs miéterran.

Vèn pièi la frucho fresco eissido de la prouducioun loucalo : poumo, pero, meloun, rasin d'ivèr, tóuti serva dins la feniero sus de cledo, o pendoula au saumié pèr li rasin ; lou meloun requist, di verdau, que sa rusco es verdo e frounsido se gardavo dins la paio o lou gran, pèr s'amadura plan, e à Nouvè desvelavo sa douçour de mèu. Lis arange, coume li dàti e li mandarino, trounavon despièi de long-tèms sus li taulo marsiheso avans d'arriba au nostre. Antan se manjavo tambèn, demié li dessèr calendau li sorbo, amor que tóuti li bastido avien soun sorbié ( se disié qu'aparavo l'oustalado de la malo-uiado!), mai a èu perèu feni pèr cabussa dins l'oublit.

A coustat d'aquelo tiero de frucho, seco o fresco, prenon plaço de mèisse mai amagestra coume la fougasso o lou nougat. La fougasso, o gibassié, es uno especialita inmancablo de la pountannado calendalo. Se fai em'uno pasto souplo alestido emé d'òli d'óulivo e perfumado à l'aigo nafro. Lou nougat negre, cita pèr Mistral coume un di mèisse sacramentau es lou proumié di desssèr servi pèr lou gros soupa, aquéu nougat de meinage èro alesti à l'oustau emé la recordo dis amelo, lou mèu dóu brusc, e plega dins de nèulo. De varianto en aquéu nougat aparèisson un pau mai tard : nougat blanc emé de sucro e de claro d'iòu, nougat rouge, perfuma de roso e garni de pistacho.

En mai d'aquéli dessèr, se pòu trouba mant uno pratico loucalo coume li meraviho o ganso, li cacho-dènt, li naveto, dins d'ùni rode, lou tourtoun de counfiduro de gigerino, o encaro lou tourtoun de fueio de bledo o d'espinarc sucra e garni de rasin se.

Pèr acaba aquesto enumeracioun de privadié, fau pas óublida la pasto de coudoun chaplado en tros e saupouscado de sucre. I'a gaire d'acò, soun arribado sus nòsti taulo calendalo, li choucoulat, papihoto, rusco d'arange counfido, calissoun dóu coustat de z'Ais, fru counfit à-n'Ate, e tambèn li marroun candi. Tóuti aquéli douçour soun acoumpagnado de vin cue, lou meme qu'a servi pèr cacho-fiò.

Se se noumbro tóuti li dessèr qu'ai evouca, acò fai trente-un ; lis etnougrafo n'an recensa cinquanto-cinq dins touto la Prouvènço, ço que mostro la diversita di pratico.

A l'ouro d'aro, tout acò s'es estandardisa, e Nouvè se fèsto à pau près dóu meme biais dins qunte rode que siegue. Nouvè èro antan subre-tout la fèsto de la generouseta e de l'aboudànci ; li dessèr rituau, proudu dóu terraire reserva tre la recordo demié li mai poulit, alestimen di meinage segound li recèto trasmesso de generacioun en generacioun, vertadièris óufrèndo à la glòri de la Nativeta, an countribuï pèr douna en aquelo fèsto lou caratèro sacra que ié couneissèn encaro à l'ouro d'aro.

 

                table

                                                                             Michello

  1. Scolyme

Bibliougrafìo :

-Bregido Poli : les 13 desserts provençaux ; Ed. Contemporaines.

-Jan-Pau Clébert : Les fêtes provençales ; Ed. Aubanel

-Frederi Mistral : Memòri e raconte. Ed. CPM

-Frederi Mistral : Lou Tresor dóu Felibrige

-Louvis Poulain d'Andecy : Raconte à bóudre. Ed. Tourisme et vignerons.

                    Que la mountagno es bello

Jan Ferrat

Lèisson un à un soun sÒu

Pèr s’enana gagna de sÒu

Liuen de la terro que ié nasquèron

Dempièi long-tèms n’en pantaièron

De la vilo e de si secret

DÓu fourmica e dÓu ciné

Li vièi acÒ èro pas ouriginau

Quouro s’èissugavon maquinau

D’un revers de mancho li labro,

Mai savien tÓuti à prepaus

Tua la caio e lou perdigau

E manja de la fourmo de cabro.

Pamèns que la mountagno es bello

Coume se pÒu-ti imagina

En vesènt un vÓu d’iroundello

Que l’autouno vèn d’arriba ?

Amé li man dessus si tèsto

Avien basti de mureto

Jusqu’en-aut de la coulino

Que que siegon li jour lis annado

Avien tÓuti l’amo bèn nado

Nousado coume un pèd de vigno

Li vigno, courron dins l’ermas

Lou vin sara plus tira

Ero un orre vinas

Mai fasié de centenàri

Qu’èro mai qu’ourdinàri

Se vous encourcoudavo pas.

Dos cabro e pièi quàuqui moutoun

Uno annado bono e l’autro noun

E sènso vacanço e sènso sourtido

De bala, li fiho an grand gau

I’a rèn de plus nourmau

Que de voulé vièure sa vido

Si vido, saran flic vo founciounàri

De-que espera sènso auvàri

Que l’ouro de la retreto sono

Fau sabé ço qu’agradas

E rintra dins voste oustalas

Manja dÓu poulet is ourmono.

          Reviraduro de Michèu

 

jeudi 18 décembre 2014

Lou journalet dóu Pont de Garanço Desèmbre 2014

 

Desèmbre pren

E noun rènd!

                        ********************************

Urous que coume Ulisse a fa un bon viage

Urous que coume Ulisse a fa un bon viage

O coume aquel que counquistè l’aus d’or

E pièi s’entournè, d’us e rasoun fort

Viéure dintre si gènt lou restant de soun age !

Quouro tournarai vèire, las, de moun vilajoun

Tuba la chaminèio, e en qualo sesoun

Tournarai vèire lou claus de mon paure oustaloun,

Que m’es uno prouvinço emai de proun ?

Mai me plais la demoro que bastiguèron mi Grand

Que di Palais rouman soun audacious davans,

Mai que lou maubre dur me plais la lauso fino :

Mai moun Lèro galès, que lou Tibre latin,

Mai moun pichot Liré, que lou mount Palatin,

E mai que l’èr marin la douçour angevino.

          Reviraduro de Michèu

Qu’es verai ?

Qu’es verai ?

Tout ço que nous an di,

Tout ço qu’an pas di,

Qu’es verai ?

Restacado à la Franço,

Prouvènço a d’esperanço ;

Mai lou bon Rèi Rèinié

Sara bèn lou darrié.

Quàuquis annado après,

An di qu’erian francès;

Sian tambèn prouvençau,

Lou poudèn crida aut.

Pèr faire uno grando nacioun,

D’uno lengo avèn besoun.

Fierta dÓu païs nostre,

Resisto la lengo nostro.

Vaudès èron d’ereti ;

Saran lor destruï.

Pamens subre-viéuran

Coume rèire di proutestant.

Falié faire la crousado

Pèr sauva la countrado;

Lou païs sara pres,

Coulounisa après.

Fau crèire à n’un soul diéu,

Paradis e soun fiéu ;

Es-ti lou soul camin

A segre jusqu’à la fin ?

Mount’es la verita ?

Pas èici, pas èila ;

De pertout escoundudo,

Lèu troubado, lèu perdudo !

Qu’es verai ?

Tout ço que nous an di,

Tout ço qu’an pas di ;

Qu’es verai ?

Michèu

                                    Que d'aigo, que d'aigo !

Emé tóuti aquéli plueio que n'avèn agu noste gounfle, se parlavo que de malastre, d'inoundacioun, amor que li prouvençau noun podon óublida ço que se passè à Veisoun en 1992, aqueste endoulible que faguè tant de mort i'a tout just vint e dous an d'acò.

Se capitè qu'aquelo annado, lou proumié de Setèmbre, veniéu enfin d'óuteni moun mudamen pèr quita la regioun liouneso e tourna-mai travaia en Prouvènço. E aquéu jour, lou vint-e-dous de Setèmbre, me troubave à quinge kiloumètre de Veisoun. Me souvene d'aquéu ventaras que s'aubourè dins la matinado, que bacelavo li contro-vènt, toursavo lou ramarès dis aubre, desviravo tout. Lou cèu èro ploumba, e subran, se boutè à plòure ; uno plueio sarrado e countinuouso, coume se vuejavo, d'en aut, de tino e de tino d'aigo, e se vesié pus rèn qu'uno muraio de plueio. E à quinge kiloumètre de Veisoun, èrian ignourènt dóu malastre que se ié debanavo. Sus lou cop de cinq o sièis ouro, me decidère de rintra au mieu. Quouro me troubère sus la routo, m'avisère que tout èro ennega, sabiéu pus ounte falié passa, amor que l'aigo recurbié tout : camin, routo, champ ; vesiéu flouta de poumo, de caisso, de branco ; à Camaret, li gendarmo barravon la routo e assajavon de diregi li veituro dins la bono direicioun ; aguère la bono idèio d'ana aganta l'autò-routo à Bouleno pèr ana jusqu'à Boumpas, e d'aqui, segui la route d'Ate. E coum'acò pousquère rintra au miéu sènso mai d'entrepacho ; e coum'escoutère pas la radiò, sabiéu toujours pas ço que s'èro passa au rode d'ounte veniéu.. Es un cop à l'oustau, qu'aprenguère tout aquéu malastre, e veguère proun que li que m'esperavon s'èron fa un brave marrit-sang, aguènt pas en aquelo epoco de telefounet barrulaire.

L'annado seguènto, à pau près à la meme dato, i'aguè mai un episòdi de plueio diluviano que reviéudè li plago, mai fuguè pas tant marrit.

Enfin, au mes de Nouvèmbre de 1993, aguère enfin la mudacioun qu'esperave tant pèr travaia en Ate, que n'aviéu moun proun de travessa cade jour lou despartamen.

Mai pas pu lèu arribado eilabas, se prouduguè la memo causo qu'à Veisoun, de plueio diluviano, de jour e de jour de tèms, de biòu d'aigo e de fango que davalavon di colo qu'envirounon la vilo ; Calavoun èro foro de soun lié, emplenavo la valèio, carrejant tout dins sis aigo enferounido : caravano, aubre, veituro, piscino... Lou malastre aurié pouscu d'èstre lou meme, mai li gènt se mesfisèron e boutèron de palejaire mecani sus chasque pont pèr aganta lis aubre carreja pèr lis aigo e li bouta dins de camioun, fin d'empacha que faguèsson de restanco, e que l'aigo poudènt plus s'escoula, enneguèsse touto la vilo. Lou malastre fuguè enfin evita.

Es coum'acò que tres an à-de-rèng me fauguè endura li subroundamen emé tóuti li coumplicacioun de routo deslabrado, de pount afoundra que me coustregnavon de chanja de routo.

Tóuti aquélis aigo enferounido que rès li pòu arresta m'an toujour fa pòu ; mant un cop la chaucho-vièio me n'en faguè faire de pantai malastrous. Mai me dise que i'a forço gènt qu'an viscu, antan, e siguèsse qu'en Avignoun, au ritme dis inoundacioun. Quouro s'avisavon que lou Rose gounflavo, esperavon pas, mountavon si moble e soun sant-frusquin dins lis estànci ; sourtien li barco pèr se desplaça. Dins la vilo, istalavon li bastardèu pèr reteni l'aigo , mai acò empachavo pas tout. Sus nost'oustau d'Avignoun, dedins li bàrri, i'avié dos o tres placo que marcavon à chasque desbourdamen lou nivèu dis aigo, e veguère qu'èron arribado jusqu' au proumier estànci. A l'ouro d'aro, mau-grat que lou Rose, à pau près un cop l'an, s'escampo sus li lèio de l'Oulo e sus la Bartalasso, lou dedins de la vilo es espargna, mai i'a proun d'àutri rode ounte li gènt óublidon qu'acò pòu encaro arriba.

                                                                          Michello

                Encaro la crounico jardiniero !

En aqueste sesoun, de segur qu'avès fa coume iéu, estrema li planto jaladisso dins vòsti remiso o vosto serro. Pièi es lou moumen de rintra li darnièri recordo, leva di liéume d'ivèr que reston dins la terro en esperant la culido : pòrri, bledo-rabo, garroto, rabo, e subre-tout li patanoun, que sabe pas bouta couire sènso n'en metre dins l'oulo emé de caulet-rabo, de caulet-navèu e de panés. Acò vous fai un d'aquéli bouioun !

Mai vuei, vous vouliéu parla d'uno autro meno de recordo qu'es lou moumen de culi avans que l'auceliho aguèsse tout acaba : valènt à dire li grato-quiéu, o agufo, coume se disié au miéu, o s'amés miés, li fru de l'agoulencié. I'a gaire, n'aviéu alesti uno gelarèio pèr uno tastadisso, e tóuti li que soun vengu se n'en soun lipa li dèt. En mai d'acò, aquéli fru soun clafi de vitamino .

Pèr l'alesti, es gaire dificile, just un pau long !

Aprés la culido, ié fau leva lou pichot tap negre, es ço que soubro de la flour, pièi li coungela, amor que pèr èstre bon, fau que venon blet.

Un parèu de jour mai tard, li bouta dins uno cassolo, li curbi d'aigo e ié bouta lou cabucèu. Faire bouli plan uno ouro de tèms à pau près., pièi lis escracha dins un tamis fin de leva li grano e la bourro.

Fau pesa la poupo mesclado à l'aigo e ié apoundre de jus de limo e de sucre ( à pau près sièis cènt gramo pèr un kilò e faire couire acò cinq à dès minuto, pas mai.

Me n'en dirés de nouvello !

                                                      Michello

Quand Vedeno se negara, plus rèn eisistara...

Es ço que se disié antan... A Vedeno, li proumié souveni d'inoundacioun soun proun recènt, amor qu'autro-fès, i'avié forço valat, roubino bèn cura, mai de terro faturado ounte la plueio se poudié trescoula, e de sebisso pèr barra la routo à l'aigo. Aro, tout acò es feni, la vido mouderno a tout cambia, mai pas en miés.

Lou proumié grand episòdi de subroundamen, acò fuguè uno marrido passo, èro lou vint-e-dous de Setèmbre, en milo nòu cènt nonanto dous.

Marineto se ramento d'aguè vist coum'un ridèu d'aigo que barravo la visto e acò durè quàuquis ouro de tèms. Dins li quartié d'en bas dóu vilage, li placo d'esgout s'aubouravon e fasien giscla l'aigo.

Martino veguè, que de la colo de Piecaud l'aigo davalavo e chasque rego de vigno semblavo un pichot valat ounte l'aigo cascaiavo e toumbavo en empourtant de lambias de terro émé lou quitran de la routo. Un endoulible vertadié.

                                     Travail couleitiéu.

Souvèt à nosto beloto

Pèr mi cousin Ivono e Eli

Davans lou fournèu que rounrouno

Tout galoi de rousiga soun bos,

Escoutavian lou vènt regagnous,

Coulerous, qu’enflo la voues.

Ero l’ivèr, la porto bèn sarrado,

A taulo tÓuti li quatre asseta,

Rèn conto mai qu’uno causo,

Eliminant tÓuti nÒsti soucit

Es la beloto e soun empreso

Carto en man, cadun espèro

Lis anouncio e si suspresso

Proumié ple varlet reviroun

Es grisejant dins quento ambianço

De paraulo de-fès vivo

Lucado pleno de desfisanço

Mai l’amista gardo si dré.

Vivian sènso ié prene gardo

De moumen riche de bonur

Mounte entre nautre, rèn se gardo

De messorgo, fiel à plen cor.

Nautro beloto semaniero

Nous ajudo à vieii plan plan

Que duro long-tèms pèr nous destraire

Es moun souvèt de novo an.

Revira de Gineto Desmoulins-Viaud

                                                                  Oudeto

Un bon remèdi

Coudeno avié perdu sa clau. Uno ventrado d’agroufioun i’avié douna uno ringo que vous n’en dise pas mai. Talounet, lou courdounié, que de sa fenestro l’avié vist touto la matinado courre au cabanoun, prenguè un taboussoun de damo-jano, lou meteguè dins uno bouito e lou mandè pèr la posto à soun vesin Coudeno, amé uno biheto que disié : « S’es pas proun gros, ié metras uno pato ! »

Quand Coudeno aguè desfa la bouito, prenguè uno talo coulèro, que lou lendeman èro coustibla. Lou remèdi fuguè bon, amor que rèn que lou vesènt, Coudeno fuguè gari.

Revira dou calendrié pèr 1908

                                                                             Oudeto

               Lou sa farinous

Un medecin celèbre de Paris, Moussu lou dÓutour Charcot de l’institu, l’autre an, estènt malaut d’un mau d’esquino que ié fasié teni lou lié, reçaupè la vesito de nÒsti coumpatrioto Moussu Naquet e Sant Martin, que soun, l’un senatour, l’autre, coume sabès, deputa de vau-cluso.

Em’acÒ Sant Martin diguè au dÓutour Charcot :

« DÓutour, vous presento moun bon ami Naquet, que vous voudrié counsulta pèr uno malautié que porto. »

« Coume ? cridè Charcot, en se drèissant sus soun lié, vous que sias madecin e autant medecin que iéu, Moussu lou dÓutour Naquet, me venès counsulta ? »

« Que voulès, mèstre ! respoundeguè Naquet, quand sian malaut, li medecin, nous fisan gaire à nàutri-meme.

« Avès rasoun, diguè Charcot. Iéu, me siéu senti pres d’un marrit mau d’esquino. Ai counsulta ma couisinièro..M’a di de me bouta..sabès dequé ?

Un sa farinous e me n’en trove forço miés.. Moussu Naquet, fasès coume iéu ; e s’avès mau d’esquino, boutas iè tout-d’un-tèms, un bon sa farinous.

Se se riguè, vous demande vèire !

Car es pas que noun sachès que l’ounourable senatour es un pau espalu.

                                                    Armana prouvençau 1885

                                                                     Tira pèr Jano-Mario

N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.

vendredi 28 novembre 2014

En esperant Nouvè….

 

Lou Service Animacioun e Culturo de Vedeno ourganiso, pèr lou dijóu vounge de Desèmbre, à coumta de 15 ouro dóu tantost au Lavadou, uno miejo groumando sus li trege dessèr.

L’Assouciacioun “ Lou Pont de Garanço” es assouciado en aquest evenimen festiéu.

Sias couralamen counvida à veni’mé’nàutri: alestissés de privadié de voste chausido: pastissarié calendalo, trufo de choucoulat, rusco d’arange counfido, pasto de coudoun, etc… Tastaren tout acò ensèn e faren l’escàmbi di recèto.

Escoutarèn de Nouvè, pièi vous countarai l’istòri di trege dessèr e di tradicioun calendalo.

Vous esperan noumbrous pèr parteja un moumen requist e estrambourdant!

A bèn-lèu…

                                                              Michello