mardi 16 février 2021

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°97: « Pèr óublida l’istant presènt ! » Febrié 2021

 

Lou Ciéucle de Conway


JOHN Horton Conway es na lou 26 de desèmbre de 1937 e mouriguè de la pandemio de coronavirus lou 11 d’abriéu de 2020. Es l’un di matematician li mai óuriginau dóu siecle XX.


Un ciéucle de mai dins un triangle : avès de segur ausi parla dóu ciéucle inscri d’un triangle ansin que de soun ciéucle circonscri couneigu de tóuti lis escoulan.

Ciéucle inscri Ciéucle circonscri

Centre : poun d’interseicioun di bisseitriço dis angle Centre : poun d’interseicioun di mediatriço di cousta






N’en vaqui un autre mens couneigu :



En pleno epoco di matematico mouderno, lou malicious Conway descubriguè uno prouprieta dóu triangle qu’aurié pouscu l’èstre pèr Euclide, tres siècle avans nosto èro, tant èro simplo !


Siegue ABC un triangle, a, b, c li loungour di coustat BC, CA e AB. Perlounguèn li coustat coume es indica sus la figuro seguento. S’òutèn ansin siès poun nouta de pichot round sus la figuro.

Conwey a descubert qu’aquéli siès poun apartènon à-n- un meme ciéucle, apela desempièi « Ciéucle de Conway » dóu triangle ABC en soun ounour.





De-mai, ço qu’es remarcable, es que soun centre I es lou dóu ciéucle inscri dóu triangle ABC. Rapelan que lou ciéucle inscri dóu triangle ABC a soun centre à l’intersecioun di bisseitriço dis angle d’aquel triangle e la demounstracioun n’es simplo.

N’en vaqui la figuro :


Dins lou prouchan journalet, vous parlarai dóu « Ciéucle de Taylor »


Michèu


Bisa, de-que ié-pren… ?

                                                                


                                        


« Mai, Bisa, de-que ié pren au capelan de Vedeno ? M’a demanda de veni am’éu pèr servi la messo à Sorgo. »

Fau dire qu’ère dempièi un an « enfant de cor » à Vedeno souto l’iniciativo de l’abat Reine qu’èro esta de passage dins soun vilage natau.

Ma Grand me respoundeguè qu’aquelo coustumo remountavo à 1722 quouro la pesto vengudo de Marsiho faguè forço vitimo dins la Coumtat. I’avié ges de poutingo eficace ; alor, pèr espera s’apara dóu mau, se virèron vers Diéu ; ansin, li Sourguen e li Vedenen faguèron lou vot, pèr s’apara dóu mau, de se rèndre vesito en proucessioun tóuti lis an, pèr Sant Ro e pèr Santo Ano amé , à l’escasènço, uno messo dins lou vilage vistaia. Aquesto proumesso avié dounc perdura.

Acò m’agradè pas de tout de segui lou capelan à Sorgo. Pèr ié mountra moun desagramen, refusère, maugrat si suplico « Michèu, souno ! » tout au long de la messo, de souna en boulegant la campaneto daurado. Faguère coume s’ausissiéu pas.

« Raço, racejo ! » diguè alor amé soun èr malicious moun Grand en l’aprenènt ; coumprenguère mai tard ço que voulié dire.

En memòri :

  • 1832, lou coulerà que faguè mai de 100 000 vitimo en Franço

  • 1908, la gripo espagnolo vengudo dis USA que nòstis àvi n’an garda lou souveni pougnènt

  • Aro, lou coronavirus que n’avèn pas encaro vist tout lou mau


La Mario a quet age ?


La Mario que sa jouino coulègo ié demando soun age, ié respound ansin :

Ai tres cop l’age qu’avias quouro aviéu l’age qu’as. Quand auras l’age qu’ai, ensèn aurèn 98 an. Aro pos trouba moun age.

Cercas bèn e aurès la respounso dins lou numerò seguènt dóu journalet.


Michèu


De tout e de rèn.....


Janvié, lou mes long, es à mand de s'acaba ; fin finalo, pèr lou tèms, fuguè un bèu mes de Janvié emé quàuqui bòni jalado pèr assani la naturo.

Lou 4 de Janvié, avèn meme agu de nèu, qu'acò èro pas arriba despièi de lònguis annado ; quet chale de la vèire toumba , tranquilamen, plumo lóugiero, sènso brut, coume se d'en aut quaucun espóussavo un plumoun. Lou campèstre n'èro tout risoulet, subran tremuda en païsage de carto poustalo. Coume es daumage qu'acò aguèsse pas dura un pau mai de tèms pèr pousqué lou remira à soulas !





D'aquéu tèms aviéu un pau óublida la pandemìo, aquelo grando daiarello que countunìo soun obro de destrùssi de pèr lou mounde ; quet malur !

Aquéli sabentas que, à-de-rèng vous desgrunon « sa »verita, soun biais de vèire li causo, e que fan que mai vous bouta dins lis ànci ! Vaqui bèn- lèu uno annado que tout acò a coumença, e n'en sabèn belèu pas mai qu'au proumié jour ; chascun ié vai de la siéuno emé soun avejaire sus li vacin, li remèdi, lou counfinamen o lou curbo-fiò ; sabèn plus quau fau escouta e quau fau crèire. E aquelo delegacioun de saberu que soun ana en Chino pèr assaja de coumprene de mounte aquéu Couvide es arriba. Escapa d'un labouratòri? adu pèr li rato-penado que l'an trasmes au pangoulin  que l'a éu meme trasmes à l'ome ? Es-ti que saupren un jour la verita ? Es-ti qu'un jour fenira pèr s'avali ?



Degun lou saup...

E d'aquéu tèms, la rodo viro...

Enfin, is Estat-Uni d'Americo, lou presidènt Trump a feni pèr s'enana, meme se countunìo de dire que li demoucrato i'an voula soun eleicioun... Mai ço que m'estouno e m'esfraio, es tóuti aquéli gènt dessana que dison coume éu e que soun lèst à tout saqueja e meme à tua, sènso s'avisa que tout acò es pas verai, e que podon rèn chanja. Me demande toujour coume li gènt podon èstre tant foui pèr segui avuglamen quacun que, coume lou disié sa neboudo, es incapable de gouverna ? Me lou demande...

Enfin, dins aquelo pountannado i'a pas que de marrìdi causo...

La semano passado, lou 22 de Janvié, lou parlamen a adóuta l'idèio d'apara «  lou patrimòni sensouriau dóu campèstre »



Avian tóuti entendu parla d'un proucès d'un vesin que supourtavo pas lou canta dóu gau : Maurice avié gagna soun proucès, e es en éu que devèn aquelo lèi que bèn lèu aparara li bèsti emé si cant e meme lis óudour. N'i'a que soun geina pèr li redoulènci dóu fumié ? An que de resta dins li vilo ; n'i'a que suporton pas li « coua » de la granouio, n'i'a meme qu'avien demanda au Conse de sa coumuno de póuvereja de poutingo amor que supourtavon pas li cigalo e qu'à soun dire li falié tua.

N'i'a d'àutri que supourtavon pas que lis abiho, sourtènt de si brusc vengon se soulaja davans sis oustau, pamens, de peto d'abiho me sèmblo qu'es pas mai que de parpello d'agasso...

En t́óuti aquéli rebroussié ié dise qu'an que de resta dins si vilo à nifla li bònis óudour de la poulucioun , di gas d'escapamen di veituro, escouta lou brut que decesso pas, de jour coume de niue, s'acò lis agrado mies.

Ai encaro legi que i'a uno autro lèi en preparacioun, pèr apara lis animau, qunte que siegon, e acò me fai tambèn gau : aura faugu proun de tèms pèr n'en arriba aqui.

Leva de l'atualita, aier que plóuvié à brò, n'ai aprouficha pèr ranja tóuti lis adournamen calendau de l'oustau. La crècho ! Es toujour em'un pau de tristun que sarre tout acò dins li bouito, bèn plega dins de papié de sedo. E aro que siéu un pau «  dins l'age » me dise : « belèu que tis eiretié voudran pas garda tout acò e lou jitaran is escoubiho. De sounja en acò me fai veni de lagno.

Pèr parla d'aurre, vuei que sian lou proumié de Febrié, fau pas óublida deman, d'alesti li crespèu, qu'es candelouso, e nimai de bouta sus la touaio, tres candelo verdo...


Michello



Dóu cinchouna à la clourouquino.....



De segur couneissès tóuti lou « Quinquina », mai sabès belèu pas que i'a au mens uno vinteno d'espèci d'aubre que ié dison perèu «  quina » ; soun tóuti de la famiho di Rubiacèio, coume la garanço. Soun óuriginàri d'Americo dóu Sud ounte creissien dins lis àuti moutagno dis Ando, aperaqui entre 1500 e 3000 mètre d'autour. Fuguèron pièi asata dins d'àutri païs o countinent (Africo, Indounesìo...)



La legèndo dis qu'un ome asseda e trampelant de fèbre anè se leva la set en bevènt d'aigo d'un lau ounte groupissien d'aubre qu'un terro-tremo avié aprefoundi ; aquest ome e si coumpan fuguèron lèu garri amor qu'aquélis aubre èron de «  quina ».

Uno autro legèndo dis que de vouiajaire dins aquélis encountrado veguèron de bèsti malauto qu'anavon rousiga li rusco d'aquélis aubre, e que tourna dins si païs faguèron estudia aquéli rusco pèr n'en descurbi li prouprieta medecinalo.

Li « quina » soun d'aubre grandaras que podon faire mai de vint mètre d'aut ; fan de poulit flouquet de flour roso o blanco redoulènto. Es la rusco d'aquélis aubre que chabis de prouprieta febrifuge.

Es lou grand boutanisto Linné que batejè aquélis aubre dóu gènre «  Cinchouna » en oumenage à la Coumtesso de Chinchón, mouié dóu vice-Rèi dóu Perou que fuguè sauvado di fèbre bono-di la rusco dóu quina. I'aguè pièi màntis espedicioun dins lis Americo e fuguè Jussieu que descurbiguè lou rode ounte creissien aquélis « aubre di fèbre ».

Mai pèr leva l'amarun d'aquéli rusco, lou medecin dóu Rèi d'Anglo-Terro, Carle II, aguè l'idèio de li faire trempa dins de vin emé d'espèci, e aquelo poutingo fuguè fisado au medecin de la Cour dóu Rèi de Franço e acò sauvè lou jouine Dóufin dóu Rèi qu'avié aganta li fèbre palunenco dins li jardin dóu castèu basti sus de terro eigassouso.

Fuguè pièi un Pourtuguès que reüssiguè l'estracioun de la «  cinchounino ». Pièi dous chimiste francès descurbiguèron la quinino ; d'àutri chimiste n'en faguèron la sintèsi e es ansin qu'an amagestra la clourouquino ( Nivaquino) en 1949, qu'èro subre-tout emplegado pèr sougna li fèbre palunenco. En 1955 lou labouratòri Sanofi alestis l'eisaclourouquino, anti-enflamatiéu pèr sougna la pouliartito rumatouïdo e lou lupus . Es aquéu remèdi que faguè tant parla li saberu pèr sougna li malaut dóu Couvide 19 qu'èron pas tóuti d'acord emé lou proufessour Raoult.



I'aguè tambèn de bevèndo qu'èron facho emé d'estra de «  quina », d'aperitiéu qu'aro soun plus gaire à la modo coume lou Byrrh e lou Sant Rafèu, i'aguè meme uno bevèndo emé de sucre e de quinino «  Indian Touni » pèr ajuda li soudard de l'armado indiano à pas aganta lou paludisme.





Michello


Sourso : « Le quinquina, l'écorce des écorces, objet de tant de controverses »

Texte de Guillemette Resplendy-Taï. La Garance Voyageuse n° 132.

Foutò de la telaragno


lundi 15 février 2021

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°96: « Lou cabus dins lou nouvel an ! » Janvié 2021

 


La crounico dóu tèms ...que passo...


30 de Desèmbre: Enfin l'ivèr emé quàuqui bòni jalado que soun necite pèr assani l'èr e tua li bestiouleto destrùssi que soubravon encaro meme dins lis oustau coume li mouissau. Jamai coume aquest'an m'ère facho pougne au mes de Desèmbre ; cade niue venien m'enfeta mau-grat li poutingo de repous.

Lou tèms a pas fa menti lou prouvèrbi ; me souvene que pèr Pasco avié fa un tèms de calandro, e pèr Nouvè a fa un tèms dóu diable em'aquéu mistrau jala que boufavo coume un perdu :

Nouvè au jo, Pasco au fìò !

Enfin nous vaqui au bout de l'an, aquel an de malan, aquel an dóu bissèst que nous a rèn espargna, de la debuto à la fin, siéu urouso de lou vèire cabussa, emé l'espèr que l'an nouvèu siegue siau e fague respeli la joio e la drudesso dins lis oustau..

A la debuto de Desèmbre, coume sabian pas qunto sarien li règlo pèr la pountannado calendalo e qu'à cha uno falié anula tóuti li fèsto previsto, me sentiéu ges de voio pèr alesti l'oustau coume lou fau chasqu'an : adourna l'aubre de nouvè, faire la crècho, pastissa de bescue.

Mai quouro emé lis enfant, avèn decida de faire coume d'abitudo, ai subran agu mai d'enavans pèr lèu-lèu tout estigança.





A Marsiho, i'a uno santouniero qu'a agu l'idèio de pasta un santoun nouvèu : Deidié Raoult ; n'a fa uno cinquanteno que se soun vendu dins l'afaire de quàuquis ouro.

E nous vaqui aro en 2021, dins l'espèr qu'un vènt meiour boufara pèr faire desparèisse aquèu virus de malur...Fau pas desespera :

I'a ges de marrit tèms que non passo....


Michello


Li noum de famiho


Autro-fes, mai qu'à l'ouro d'aro, li gènt estacavon d'impourtanço à la subre-vivènço de soun noum patrounimi. Es pèr acò que tenien tant à-n-avé de drole, disien : « pèr garda lou noum ».

E me siéu avisado que dins ma famiho de-vers maire, se n'es manca de gaire que lou noum de moun grand vène à desparèisse. Aquéu parèu, Jóusè e sa mouié Anaïs an agu 10 enfant, sièis drole e quatre chato. Sus li sièis drole, un defuntè à la neissènço. L'einat, Lucian, aguè ges d'enfant ; Marcèu aguè dos chato e un drole qu'a agu, éu, dos chato. Pau a agu dous drole, un a agu dous chato, l'autre s'es jamai marida. Louvis aguè qu'un drole que s'es jamai marida e que defuntè encaro proun jouine. Ama aguè dous drole e dous chato ; demié li drole, n'i'a un qu'a jamai agu d'enfant e l'autre defuntè proun jouine, just avans soun maridage. Demié li feleno de mi grand, tóuti o quàsi, an agu de drole, mai poudien pas trasmetre lou noum. Mai ço qu'à-n-aquelo epoco fuguè un escandale, es qu'uno de mi cousino faguè, coume se disié, Pasco avans li Rampau ! Quouro si gènt s'avisèron qu'èro grosso, avié que dès-e-vuech an, la mandèron dins un establissamen pèr «  fiho-maire » ounte aprenguè un mestié e abariguè soun drole. Quàuquis annado après, se maridè, e soun ome ié prepausè de recounèisse l'enfant. Elo, vouguè pas, èro pas lou paire. E fin finalo, aquèu drole gardè lou noum de sa maire e sauvè lou patrounime de la famiho !

Pèr resta dins lis istòri de noum, en fasènt un pau de genealougìo, se sian avisa qu'en Prouvènço, èro la coustumo de douna i fremo maridado lou noum «  feminisa » de l'espous. Ansin, la mouié de Bertrand se noumavo Bertrando, la de Bertin ié disien Bertino, la fremo de Patin èro la Patino, la de Jourdan èro Jourdano, e aquelo de Berard ié disien Berardo.

E ço que m'agrado, tambèn, es de cerca l'ourigino di noum patrounimi ; D'eisèmple, dins ma famiho, i'avié de Testanière ; es-ti qu'avien la tèsto clafido de nièro ? Segur que li nouma Bontous èron de bràvi gènt, li Fabre èron belèu de manescau, li Fougasso pastejavon, li Jouve èron de gènt jouine, li Poudevigne èron d'óubrié que se lougavon pèr veni pouda . E dequé pensa di Lanternier, Barriot, Nouguier, Lombard, Bouchard, Roure, Blache, Bouscarle, Castagnard, Bouteiller, Bousquet, Bouffier, Escudier, Escoffier, Signoret, Malbosc, Chiron, Graille, Coste, Vergier, Richaud, Taupin, Chivalier, Negre, Estellon, Alazard, Peysson, Flour, etc.... ? Vous laisse chifra.


Michello



Curiouseta arimetico


1 x 8 + 1 = 9

12 x 8 +2 = 98

123 x 8 +3 = 987

1234 x 8 + 4 = 9876

12345 x 8 + 5 = 98765

???????????????????

1234567 x 8 + 7 = 9876543

12345678 x 8 + 8 = 98765432

123456789 x 8 + 9 = 98765421

(Vous demande de devina ço que manco)

Michèu



La toumbo-bello



Pèr la festo di rampau à Carpentras, i’a bèn de tèms d’acò, après la benedicioun de la branqueto cacaluchado de lipetarié tengudo pèr li pichot di riche, à la sourtido de la messo, li pichot paure qu’esperavon sus lou parvis de Sant Siffrèn, se rounsavon sus li rampau bèn prouvesi pèr n’en faire toumba li friandiso en cridant : « Manjo ! » ; acampavon alor tout ço que barrulavo pèr sòu. Acò s’apelavo lou « toumbo-bello ».

Aquéu biais de parteja fuguè lèu enebi pèr la glèiso que i’agradavo pas lou mesclage di branco benesido e di lipetarié.

À l’ouro d’aro, li rampau garni an coumpletamen despareigu e souleto la gleiso pourgis li branco benesido…



Tèste de Ano Laberinto, prepausa pèr Jano-Mario

mardi 26 janvier 2021

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°95: « Lou masco lou rènd pas mut ! » Desèmbre 2020

 


Crounico dóu counfinamen


Sabe plus eisatamen despièi quand sian mai counfina...

Li jour se desgrunon l'un après l'autre, pasiblamen. L'autouno s'es bèn istala, pichot à pichot li temperaturo demenisson coume li jour.

Calamo.

Au bout dóu prat, lou bàrri di Mount de Vau-Cluso s'estiro e s'esperlongo, deja nega dins la neblo que mounto de la terro. Sus lou blu genciano dóu cèu d'aquelo fin de journado, li branco nuso di figuiero estiron si det nouselu. Un pichot ventoulet fai dansa li fueio dis aubo, jauno d'un coustat, argentalo de l'autre ; or e argènt danson lou brande à l'entour d́óu pege dis aubras.



Calamo.

Quihado au fin bout de sa cambo loungarudo, à dos o tres mètre d'aut, un bouquet de capitulo de flour vióuleto se balanço emé l'aureto. De tèms en tèms fai soun apareissudo davans la fenèstro coume se me venié saluda, belèu me gramacia que i'ai sauva la vido. Mai vous l'ai pas presentado !

Aquelo planto se dis : dalia imperiau. Si fueio soun proun longo, coumpausado, dispausado l'uno en fàci de l'autro coume s'embrassavon la tijo. La tijo ? Sèmblo un bambou ; en aut de la tijo, la cimo fai coume uno courouno de capitulo adourna de lòngui petalo mauvo.



Aquelo planto me fuguè baiado l'an passa ; l'ai istalado davans moun burèu que la muraio fai un recantoun, un cagnard bèn à la sousto dóu mistrau. A la primo, ai viha sus la tijo tre qu'a coumença soun crèis ; li cacalaus se n'en coungouston, m'avien di. La niue ié boutavo un grand vas dessus pèr l'apara d'aquéli destrùssi. Quouro fuguè proun auto l'ai enviróutado de couquiho d'iòu escrachado à l'entour de soun pèd. Sabe qu'acò, li limaço l'amon pas, lis empacho d'esquiha.Cade matin levave li cacalaus que se n'aprouchavon. E maugrat tout acò, un jour descurbiguère qu'avien rousiga sa tijo jusqu'au mitan, à sèissanto centimètre d'aut, e lou bout pendoulavo tristamen...Dequé faire ?

Ai bouta tout à l'entour dóu rode rousiga de pichòti tijo de bos e i'ai fa un bendage emé de teissut. E ma fisto, l'ai sauvado ! Après quàuqui jour a recoumença soun crèis, e a desveloupa, à coustat d'aquelo cresto, uno secoundo tijo ( pèr cas que lou destrùssi venguèsse mai!)

Queto joio de la vèire flourido !

Despièi quàuqui jour mi tartugo se soun embarrado ; tóuti li cinq dormon di tres pèr sièis mes. ( quant fai tout acò?)

19 de Nouvèmbre :

Vuei un mistrau jala s'es mes à boufa coume un perdu ; fai toumba li darriéri fueio de platano e lis amoulouno ; aurai plus qu'à lis acampa.

Aquest an avèn manja quàuqui cop de champignoun : de mato e de piboulado ; se sian coungousta.



Deman es lou jour dóu vin nouvèu ; mai ounte se vai pousqué tasta, li cafè estènt barra ?

Queto marrido epoco sian en trin de passa ! Lèu, lèu que fuguen sourti d'aquel an dóu bissèst que nous carrejo tant de malastre.

Pamens, dins tout acò, adematin ai après qu'à la glèiso de Sant Savournin, moussu Perdiguier, coume chasqu'an, es en trin d'alesti sa crècho, e chasqu'an ié pourgis de nouvèu santoun anima, que retrason la vido vidanto de nòsti vilage à passa tèms. Aquest' an es li garançaire que fan soun intrado. I'aura au mens quicon de bèu dins tout acò


.E quand sian à parla de crècho e de santoun, ai legi dins lou journau e vist sus la cadeno «  Youtube » qu'uno santounièro a crea un nouvèu santoun : lou proufessour Raoult, aquéu de la clourouquino !



22 de Nouvèmbre.

Adematin la vièio avié bèn tamisa, tout èro blanc. Aièr aviéu agu la bono ideio de culi tout ço que soubravo encaro au jardin : de coucourdo, quàuqui pichòti merinjano e de poumo d'amour maduro.



Feni pèr aquest an !

D'après ço que dison is enfourmacioun, sèmblo que lou couiounas coumenço un pau de moula ; belèu qu'anan pousqué sourti pèr faire li croumpo de Calendo ?

Belèu qu'anan pousqué faire Nouvè emé nòsti famiho ?


Michello


I'a quàuqui jour qu'ai reçaupu li recoumandacioun óuficialo pèr faire se crècho. Alor lis ai revirado en prouvençau pèr vous ajuda.

Michello





Proutoucole pèr establi li crècho pèr Calèndo 2020


1- Pas mai de quatre bergié saran autourisa dins la crècho. Tóuti dèvon carga lou masco e respeta l'aluenchamen souciau.


2- Jóusè, Marìo e l'enfant Jèsu poudran resta ensèn, estènt que fan partido d'un meme group famihau.


3-L'ase e lou biòu déuran deteni un certificat de noun countaminacioun remes pèr l'AFSCA.


4-Li Rèi Mage saran coustrènt à-n-uno quaranteno de quatorge jour, qu'aguèsson o noun un tèste Couvide negatiéu, estènt que vènon d'en foro de l'espàci Shenguen.


5-La paio, la moufo, li branco de sap e àutris adournamen saran desenfeci emé d'alcol.


6-L'ange que subre-voulo la crècho sara pas autourisa à l'encauso de l'efèt pouverejaire proudu pèr lou batedis de sis alo.


7- Lou cor sara redu à-n-un soulet participant à l'encauso dóu risque de countaminacioun.


8- Ges de pastre de mai de 65 an, categourìo à risque.


9- Tóuti li participant que soun pas necite ( rouman, pescaire, etc...), soun enebi.


10-Pilate esplicara à tóuti li participant autourisa, coume fau se lava li man.


Ma pichoto crècho: ai pas respeta lou proutoucolo!!!

                                                                                                                    Michello

jeudi 21 janvier 2021

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°94: « Un tèms atupi, vaqui sa respelido! » Nouvèmbre 2020

 

Nouvèmbre






Touto la niue lou vènt a gouissa souto la porto ; touto la niue l'auro a enviróuta l'oustau, a fa vira uno voulado de fueio morto que s'es abatudo sus lou bescaume. Lou cèu plouro. Sus l'aglanié ourgueious, l'aigo toumbo e regoulo, lis aucèu atrista soun amaga souto li bos, an perdu sa voues, si crid, si retournello, espèron, à la fes peginous e paurous. La barriero es barrado, se vèi passa degun, ges d'oumbro furtivo sus lou camin que briho, chascun rèsto à soun oustau.

Ouro sourno d'autouno, lou jour a deja mes soun vièi bounet de niue.


Tèste de Lapeyre-Barthelemy de Sablet

Reviraduro de Jano-Marìo


La bouito de courduro



La bouito de courduro de ma maire, un pichot panié barradis, èro clafido de tresor...

Tóutis aquélis eisino m'espantavon, me pivelavon, e li sourtiéu à cha uno pièi li sarrave mai emé suen, dóu tèms que ma maire s'afeciounavo à pedassa lou linge.

-Digo-me, ma chatouneto, auriés pas vist moun iòu pèr sarci li debas ? Es plus à sa plaço..



Aquest'iòu  tambèn me pivelavo ; gaubeja pamens dins un bos dur, èro tout trauquiha de cop d'aguïo, testimòni de tóuti li causseto traucado qu'avié visto passa d'annado de tèms. Uno autro d'aquélis eisino m'agradavo perèu proun, èro lou mètre riban de telo cirado roso, un pau gausi ; lou roulave e lou desroulave pèr verifica si chifro que d'ùni èron proun esfaça.

I'avié encaro uno meno de librihoun de teissut emé sa cuberturo broudado au poun de crous ; dedins i'èron arengueirado tóuti lis aguïo pèr courdura, pouncho en bas, de fino, de mai grosso, de tras que grosso, de que soun fin bout èro pas pounchu. Pièi un pichot couissin clafi d'espinglo, e uno meno de pichot ferre de chivau pèr arrapa lis aguïo e lis espinglo, un eimant.



E li dedau ! N'i'avié de pichot, de mai gros, de menudet, d'ùni un pau enclouta ; lis assajave tóuti. Pièi fasiéu lou comte di bóubino de fiéu de mant uno coulour : fiéu pèr courdura, fiéu de lano pèr sarci li debas, fiéu pèr brouda. Ié caupié tambèn de tros d'elastico, de boutoun, de crouchet, de riban, e un afaire pèr enfiela lis aguïo, uno croio pèr marca sus lou teissut, e de cisèu : de pichot, de gros, de pounchu, de mince, e meme un emé de pichòti dènt pèr coupa mai poulidamen lis estofo....

Dins l'armàri, à coustat d'aquelo bouito di tresor, i'avié une autro bouito de ferre un pau rouviha pèr endré, e se poudié encaro legi en letro daurado sus lou found blu founsa : «  Biscuits Brun » .



Ié chabissien aqui dedins uno moulounado de boutoun de touto merço e de tóuti li coulour, tout ço que soubravo di vièi vèsti trop gausi que fenissien «  i pato ». Alor ma maire me li fasié tria, e lis arrengueirave pèr dous, coume li pichot à l'escolo avans de rintra dins sa classo, o encaro coume lis enfant de la coulounio de vacanço que vesian passa, l'estiéu, pèr camin.

Pièi emé de tros de fiéu estacave ensèn tóutis aquéli qu'èron parié ; n'i'avié qu'èron de beloìo vertadièro : boutoun de nacro, tant poulit que lou dedins d'uno couquiho d'ùstri ; aviéu meme descurbi quàuqui boutoun negre poulidamen taia dins de jaiet. Aquéli boutoun, lis ai garda, mai sabe pas ço qu'es avengu de tóuti lis àutri tresor quouro ma maire s'enanè à Santo Repausolo.

Plus tard me siéu avisado que lis eisino pèr courdura pivelavon toujour lis enfant, bord que mi dous drole, estènt pichot amavon perèu de furna dins ma bouito de courduro.

Pièi la rodo a vira, lou tèms a passa, e à soun tour mi felen venguèron éli tambèn jouga emé mis eisino pèr courdura ; lou mai enrabia èro Batisto que supourtavo pas que li causo siègon mau rejouncho ; à chasque cop que venié à l'oustau, s'afeciounavo pèr ranja tout acò : arengueira lis espinglo pèr coulour. Quàuqui fes anave de vèspre garda mi pichot vesin quouro si gènt i'èron pas, e adusiéu ma bouito e mis oubrage pèr courdura ; e Massime tambèn fasié l'enventàri ; ço que l'espantavo èro l'iòu de bos, voulié saupre coume acò s'emplegavo, e un jour m'aduguè pèr acò uno de si causseto traucado que me fauguè sarci pèr ié moustra en dequé servié aquel iòu !

Aro, soun grand, mai i'a gaire d'acò, Massime se ramentavo encaro de l'iòu que m'avié servi pèr ié pedassa sa causseto.

Sabe pas se li generacioun que van segui auran lou lesi de jouga em'acò, bord qu'à l'ouro d'aro, li causseto traucado e li vèsti gausi, i'a plus degun pèr li pedassa..


Michello



Marrido sesoun


Óutobre toco à sa fin ; sian passa à l'ouro d'ivèr e acò fai de lòngui vesprado.

Après la plueio, lou tèms s'es mai refreja, e sus lou cop de cinq ouro de vèspre un pichot frejoulun vous aganto ; fau rintra sènso faire trop d'alòngui.

À coumta de nòuv ouro de vèspre, i'a lou curbo-fìo e s'ausis plus de brut ; lou campèstre, à moun entour, vèn segrenous, i'a plus que la machoto que miaulo en voulastrejant d'un aubre à l'autre


. Alin, de chin, belèu sousprès pèr la calamo, japon. Dins lis oustau di contro-vènt barra, lou marrit fenestroun, coume cade jour dèu escudela tóuti li marridi novo : li mort, li que soun en reanimacioun, lis enfeci pèr lou Couvide, e pièi de garrouio, de muertre...

En queto epoco sian ?

Se parlo mai de counfinamen... e tout sèmblo que n'en prenen mai lou camin. E sabe pas mounte anan.

Pèr parla d'aurre e pas toumba dins la malancounié e la desesperanço à l'encauso de tóuti aquéli malastre, fau remira la naturo que pèr celebra l'autouno a desplega tóuti si dauraduro, touto sa paleto de jauno, de rous e de rouge pèr pinta, un pau d'eici, un pau d'eila, li colo, li ribo, l'orle di champ, li vigno. Este sèr, coume sourtiéu pèr ana estrema mi galino pèr la niue, la luno, dins soun plen, s'aubouravo darrié li gràndi piboulo dóu jardin ; tout à l'entour, l'ourizoun tremoulavo dins de vapour rousenco avans de cabussa dins la niue.



I'a quàuqui jour d'acò, ai agu la souspresso au jardin, de descurbi de poulidi flour vìóuleto enviròutado dins de lòngui fueio fino ; de sa courolo sourtien de long estimate rous... lou safran! I'a quàuquis annado, aviéu mes en terro quàuqui cabosso d'aquéu croucus, pièi, coume res n'en sourtié avieu pensa que li gàrri o àutri destrussi lis avien degaia, mai aqui, li vesènt flouri me siéu rapelado que falié espera au mens dous o tres an avans de faire sa recordo.



Ai uno de mi galino que me fai souvènt de gros iòu de formo un pau estranjo, soun tout frounsi e semblon escrincela ; belèu uno artisto, uno man-fado dóu groupioun !



E vaqui, coume l'avian pressenti, sian mai entoupina, vo encacalausa o encaro... counfina. Lou gouvèr dison que volon arresta lou flèu pèr que pousquessian passa Nouvè en famiho.. mai crese que Nouvè sara pas noste nouvè abituau.

Ço que m'agrado t́óuti lis an, es la pountannado que precedis la pountannado calendalo : ana remira li poulidi crecho un pau de pertout, ana escouta de councert de musico sacrado, de cant tradiciounau de Nouvè, ana remira li veirino esbrihaudènto, poulidamen agensado, lis adournamen, pèr carriero, tout acò reviéudo moun amo d'enfant. Pièi i'a lou plasè d'alesti tout ço que fau e adourna l'oustau pèr aculi tóuto la famiho dins la joio e l'estrambord.

Nous rèsto qu'à espera de jour meiour.


Michello