vendredi 5 octobre 2012

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°17 Óutobre 2012

En Óutobre, lou vin se fai bon

La partido de pesco amé lou Titèn

« Vènes amé iéu, Marcèu, aquéu dimenche ? Counèisse un cantoun pèr pesca que de-segur t'agradara forço » diguè lou Titèn à moun Grand, forço souspres d'aquelo counvidacioun.

Fau dire que moun Grand èro pas un pescaire ; preferissié lou bracounage. Ié venié en Òdi d'espera d'ouro de tèms sus la ribo pèr sourti un malurous pèis; pamens, lou Titèn avié talamen insista que diguè pas noun e que decidèron de se retrouba lou dimenche venènt en famiho, sus li ribo dÓu Rose proche de Comps.

Ma maire èro forço estounado ; couneissié soun paire ; l'avié jamai vist pesca à la ligno. Preferissié « faire lou trau » à Eguïo dins la Sorgo amé lou « Dardar » e reveni chasque cop amé un plen ferrat d'anguielo qu'Óufrissié pèr la majo part à sis ami. Èro toujour amé un pau de crento que participave à-n'aquéu bracounage : l'arribado dÓu gardo de pesco èro toujour poussiblo.

Falié coupa l'arribado de l'aigo de la Sorgo que se jitavo dins un canau que ribejavo nosto terro e que servié à nega li prat e li jardin. Alor, amé de ferrat, falié lest vueja lou trau que l'aigo i'avié fa à la sourtido de la marteliero e après un esfors plen d'enavans, reculi lis anguielo preso à la lèco que virouiavon dins la fango dÓu founs dÓu trau: Èron de bestiàri mai gros que lou bras que falié lèu bouta dins uno caisso bèn barrado. Lou sèr penjado à-n'uno branco pèr uno courdello serrado au ras de la testo, li falié alor espeia ; ço que m'estounavo alor, es que countuniavon de s'envertouia, meme après i'agué coupa la tèsto.

Dounc, aquéu dimenche se retroubèron sus li ribo dÓu Rose tout proche de Comps, à coustat d'Aramoun, mounte lou Gardoun se jito dins lou flume. Moun Grand se faguè apresta e esca la ligno que lou Titèn i'avié pourgido. E vague de manda lou siéure ; rèn pitavo ; pamens, lou Titèn sourtié adeja si proumièri preso .

Pau à cha pau, moun Grand s'aluenchavo long de la ribo en cerco d'un bon cantoun ; mai, de bado. Un moumen, fuguè talamen luen, que lou veguèron plus.

Mai, un quart d'ouro mai tard, lou veguèron s'entourna tout triounflant ; uno anguielo gingoulavo au bout de sa ligno e la presentè au Titèn : « Ai jamai vist acÒ ! Coume as fa pèr la prene ? Lis anguielo se prenon pas au musclau ! » ié diguè lou Titèn, estabousi de vèire l'anguielo que s'envertouiavo que mai. Moun Grand i'espliquè alor qu'un vedèu èro toumba dins l'aigo e que s'èro enega. Lis anguielo èron en trin de festeja à soun entour. « Ié vau encaro ; lou cantoun es bon » ié faguè alor moun Grand en s'aluenchant dejà.

Ansin, mai d'un cop s'entourné amé uno nouvello anguielo que lou Titèn n'èro de mai en mai estabousi.

Lou sèr pamens, aprenguèron lou fin mot d'aquelo pesco miraclouso : Moun Grand anavo chasque cop encÒ lou peissounié dÓu vilage e se ié fasié pendoula uno anguielo.

Moun grand èro un farcejaire de proumièro e mai d'un Vedenèn lou podon afourti.

Michèu

« A » coume « arriver »

arriver à Marseille : arriba à Marsiho

la tempête arrive : la tempèsto, la chavano

arribo

mon fils m'arrive à l'épaule : moun enfant m'arribo à

l'espalo

qu'est-il arrivé ? de qu'es arriba ?

arriver comme un chien dans un jeu de quilles : arriba coume uno mousco

dins la soupo

je suis arrivé à le réparer : ai capita de l'adouba

il est arrivé(socialement) : aro fai lou grand moussu

il en est arrivé à tout abandonner : finiguè qu'abandounè tout

quoi qu'il arrive : coume que vire

il m'est arrivé d'en manger : n'ai agu manja

il y arrive juste : pecaire, ié fau tout

cela peut arriver : tant pÒu arriba

Michèu

Autouno pico à la porto....

Chasqu'an es la memo causo: un cop qu'arribo lou mes de Setèmbre, n'ai moun proun d'aquelo calourasso e pantaie de plueio o de neblo, pantaie en tout ço que pourrié announcia que l'estiéu es feni e bèn feni. Avèn agu nosto plueio de la fin d'Avoust e encaro à la debuto de Setèmbre, pièi aquéu gros mistralas qu'a fa clina li flour dóu jardin, qu'a matrassa li fueio dis aubre. E un cop que lou Magistrau a cala, vaqui, tourna-mai, la calourasso que fenis de tout seca!

Pamens, en regardant alin de d'eila dóu valat, vese que lou fuiage dis aubre es pas tant verd e coumenço de carga sa liéurèio d'autouno. Sente que i'a dins l'èr quaucarèn de nouvèu que floutejo, d'uno michour e d'uno douçour indefinissablo. Quàuqui matin ai trouba dins lou prat uno coulounio de champignoun encaro lusènt de l'eigagno de la nue. Aièr, en barrulant dins li colo souto Ventour, rescountrère, à coustat d'un pichoun riéu, uno chourmo de semenciero que lou ventoulet fasié tremoula sus si cambo fréulo. Me siéu di: « acò marco que l'autouno es en camin» e maugrat la calourasso de la journado, à vespre, un pichoun frejoulun m'a fa carga la vesto.

Li nue soun vengudo fresco, e la journado, i'a pus besoun de barra li contro-vènt pèr s'apara di raias de soulèu, bèn au countràri. L'oustau, coume uno grosso lagremuso aloungado dins lou prat, s'acagnardo dóu leva au coucha dóu soulèu. E quet plasé de descurbi, tourna-mai, l'oustau clar, ennega de lus!

Mai un jour, à vespre, faudra atuba lou fiÒ... Coume l'ame, aquéu proumié fiÒ de la sesoun! Li broundiho seco, qu'an espera tout l'estiéu, petejon coum'un fiÒ d'artifice e an lèu fa d'óuloureja tout l'oustau; perfum d'autouno que lèisso entre-vèire de meravihouso vesprado, de retour sus se-meme, e de pantai davans lou fougau.

Chasqu'estiéu, la calourasso m'esclapo, me levo touto voulounta, mai tre l'autouno, me sente touto reviscoulado. Siéu nascudo à l'autouno, e belèu qu'aquelo sesoun es pèr iéu, chasqu'an, uno respelido.

Michello

Quouro demourave à Santo Ano

Aco èro dins lis annado1952 : demourave amé mi gènt à la granjo de Garcin lou paire, au bord de la routo naciounalo que vai d'Avignoun à Carpentras ; toucant noste tenamen, i'avié lou « bar di Dora » e à dous cènt mètre, i quatre camin, lou dÓu « Cantoun Flouri ». D'aquel tèms, la routo èro mai tranquilo qu'à l'ouro d'aro que li veituro ié fan la co pèr mena si gènt au travai lou matin : vesian passa de tèms en tèms uno moto vo uno biciéucleto, uno camiouneto e subretout de carreto e jardiniero.

Menavian li terro qu'anavon jusqu'au « Camp di Badafier » que lis autourita franceso i'avié parga li vietnamen requisiciouna pèr travaia en Franço pèr remplaça li sÓudard francès enroula dins la guerro d'Indouchino. Aquèli terro èron la prouprieta de Moussu Carbonel e ié disien « li terro Carbounèu ». Ié faturavian de poumo-d'amour, cebo, blad, pese, faiÒu verd, tartifle ; avian tambèn dous prat pèr lou fen di chivau.

Quouro anavian dins li terro, lou tantost, agantavian uno trenteno de nÒsti canetoun pèr li bouta dins uno banasto bèn cuberto ; partian ansin amé la carreto e lou chivau, amé èli pèr li lacha pièi dins li prat : se jitavon alor sus li mourgueto à se faire peta soun gavai ; lou sèr, bèn gava, se couchavo près de la banasto que ié disien la mano ; èro alor facile de lis acampa pèr li ramena à l'oustau.

Qu'aquèu tèms semblo liuen tant lou biais de vièure à chanja ! E pamens, èro aièr.

Jano-Mario

 

Jan-Enri Fabre, lou Félibre di Tavan

Tout lou mounde counèis Jan-Enri Fabre, lou saberu, lou qu’a passa la majo part de sa vido à óusserva li bestiouno, soun biais e sis us, mai n’ia gaire de segur, que lou couneisson vertadieramen.

En mai dóu saberu, titulàri de très licènci e dous dóutourat de sciènci, Jan-Enri Fabre ero un pouèto de trio e un musicaire autoudidate.

Coumencè de coutiga la muso qu’avié vint an, rimejavo en francès e escriguè de meravihouso pajo. mai es pu tard que vai rimeja en prouvençau. Adeja, quouro fuguè nouma proufessour en Corso, se liguè d’amista emé lou moutpelieren Moquin-Tandon, e es èu, que rimejavo en languedoucian, que ié counseiè de s’espremi dins sa lengo meirenalo. En aquelo epoco, Fabre n’èro encaro à parla dins soun patoues auvergnas, mai quouro venguè pièi en Avignoun, trevavo la librarié Roumanille, e coumencè de s’embuga dóu parla prouvençau.

Mai es vertadieramen quouro s’istalè à l’Harmas qu’aprenguè lou prouvençau, bono-di soun ami Louvis Charasse, istitutour à Sérignan e tambèn Félibre, e soun jardinié Marius Guigue.

Coumencè alor à escriéure sis “Oubreto Prouvençalo” que titravo d’esperèu: “ umbli bachiquelli” !

En 1909, Fabre fuguè elegi Majourau dóu Felibrige. Defuntè en 1915, avié nonante e dous an.

Maugrat que fuguesse un travaiaire acarnassi, Fabre visquè quasimen touto sa vido moudestamen: li libre se vendien pas toujour bèn, e lou salàri de proufessour èro mingre… e ié falié abali sa famiho.

Dins sa vido, leva de sa decouracioun de Chivalié de la Legioun d’Ounour, óutenguè gaire de recouneissènço; en un moumen, l’argent ié defautavo talamen, qu’aguè l’idèio de vendre sa couleicioun d’eigarello de champignoun, e n’en parlè à Frederi Mistral. Lou maianen, esmougu pèr tant d’umilita escriguè au Menistre, ço qu’aguè pèr counsequènci de ié faire manda uno pensioun pèr feni sa vido un pau mai dignamen.

I’aguè perèu lou Dóutour Legros, deputa e amiratour afouga dis escrit de Fabre que s’esmouguè tambèn qu’un ome de sa qualita fuguesse quasimèn óublida de tóuti. Es èu qu’en 1910 decidè d’ourganisa lou Jubilèu de Fabre. Counvidè à Serignan un fube de mounde: saberu, ome de letre, ome pouliti, ami. Faguèron uno grando taulejado, e li mai espanta fuguèron lis abitant dóu vilage que lou counèissien gaire, de veire arriba tout aquèu poulit mounde.  D’aquèu jour, reçaupè de vesite, de presènt e d’ounour. En 1913, aguè meme la vesito dóu President de la Republico, Ramoun Poincarré.

La vido de Jan-Enri Fabre fuguè talamen longo e talamen emplenado que se póu pas counta en quauqui mot….

Es pèr acÒ que la chourmo assouciativo dóu Pont de Garanço vous counvido à veni à l’oustau dis assouciacioun de Vedeno, lou dissate 17 de Nouvèmbre à 15 ouro, pèr assista à la counferènci-espetacle dicho e cantado pèr la troupo de Jan-Bernat Plantevin. En mai d’acÒ,touto la semano precedènto, toujour à l’oustau dis assouciacioun, pourrès vèire uno espousicioun counsacrado à la vido e à l’obro de Jan-Enri Fabre," lou Félibre di Tavan”.

Pèr d’entresigne, me poudès souna au: 04 90 22 00 83.            

                                                                                      Michello

Bibliougrafio:

-La vie de Jean-Henri Fabre, Naturaliste. Docteur G.V Legros. Ed Sciences nat.

-Jean-Henri Fabre: à la rencontre de l’homme et du poète dans l’oeuvre du savant. Marie Mauron. Ed. A. Barthelemy. Avignon

-Biougrafio de Jan-Enri Fabre. JP Tennevin. Coll.Lou Prouvençau à l’escolo.

-Album de famille et lieux privilégiés de Jean-Henri Fabre. Yves Delange. Ed. A. Barthelemy et Actes Sud.

-Jean-Henri Fabre, Poésies françaises et provençales. P. Jullian. Ed CREDDO.Graveson.

-Les Carnets du Ventoux, numéro spécial JH Fabre.

-

jeudi 6 septembre 2012

Lou Journalet dóu Pont de Garanço N°16

Setèmbre 2012

Au mès de Setèmbre

Li rasin soun bon à pèndre

 

Remèmbre d'enfanço ...

Jóusselino nous countavo i'a gaire, que quouro coumencè de travaia à la vilo, i'a d'acò un pau mai de mié-siècle, i'avié coume routo que la « Naciounalo sèt » e au tèms di vacanço, li vèituro avançavon pus, e Jóusselino, emé soun velo-motour li doublavo tóuti, de la sourtido d'Avignoun enjusqu'au Pountet, ounte prenié à drecho, la fourcado pèr Vedeno.

Marineto, li chatouno, li jouvènt, lou jardinié e li biciéucleto !

Aquéu jour, i'aguè un fube de souveni qu'espeliguèron, chascuno countavo pièi la siéuno, èro toujour à prepaus de l'inchaiènço di jouine pèr lou dangié.

Countavian qu'au tèms de nosto jouinesso, souvènti-fès, li jouvènt e tambèn li chatouno, qu'avien pèr se desplaça qu'uno biciéucleto, e bèn urouso de l'aguè, s'acroucavon i ridello di parabendoun di camioun pèr se faire tirassa. Se dis meme que d'ùni soun ana enjusqu'à la mar en se fasènt tirassa coum'acò ! Marineto se souvèn que n'iavié un que que quouro s'entournavo de soun jardin emé soun ase e soun carretoun, li pichot se i'acroucavon, e éu mandavo de cop de fouit pèr li faire lacha, e degun s'anavo plagne de pòu de se faire bacela en mai d'acò pèr si gènt.

Pèr ana de Vedeno à Pont de Sorgo...

Carmen e Jóusselino nous countavon qu'èron tres chato de Vedeno qu'anavon dins uno escolo coumercialo à Pont de Sorgo. Carmen avié la chanço d'aguè un velo-motour, mai si cambarado, elo, avien que de biciéucleto ; alor, pèr ana tant vite qu'elo, avien trouba un biais ! S'acroucavon chascuno à-n'un bras de Carmen e se fasien tirassa. A l'intrado de la vilo, èron espinchado cade jour pèr uno vièio femo, qu'en brassejant ié disié qu'acò èro dangeirous. E vaqui qu'un jour, ço que devié arriba, arribè... Just davans l'oustau de la vièio, nÒsti tres chatouno piquèron de mourre-bourdoun, e la memèi ravido de li vèire au sòu, s'escridè : «  Vous l'aviéu dis, acò es bèn fa ! » Mai acò lis empachè pas de recoumença !

Meme li jour que lou mistrau boufavo à tout derraba, un cop li butavo, lou cop d'après li reteniè, meme li jour que fasié uno fre de chin e qu'avien li dèt gòbi.

Avien pas la chausido !

La chatouno que parlavo à l'auriho di chivau

Jano-Mario se souvèn qu'un jour qu'èro pèr champ emé si gènt à culi de liéume, soun paire venié just de destala de la segarello li dous chivau, « Favori » e « Cocotte »,un negre, l'autro blanco. Sabien pas queto mousco li pougnè, mai tout-en-un-cop se soun embalado, e vague de courre dins li blad ! Soun paire ié cridavo : «  arresto-li ! » e sa maire ié mandavo : «  lèvo-te de davans, que te van espóussa ! »

Mai Jano-Mario counèissié bèn si chivau e avié fisanço en soun paire ; escoutè que soun idèio de lis arresta ; prenguè uno pougnado de blad, e lou groumandige li faguè veni à soun endavans e s'arresta pèr manja lou blad, en frenant di quatre ferre. Soun paire aguè pus qu'à lis aganta pèr lis atala à la carreto fin que de s'entourna à l'oustau.

E Jano-Mario de se souveni : «  l'amave bèn aquelo Cocotte » Nous countè pièi que s'èro abalido em'elo, e que fuguè pèr elo un gros malur, quouro Cocotte siguè vengudo trop vièio pèr travaia i champ, e que malencountrousamen, en revenènt de l'escolo, la veguè parti em'un ome que la tenié pèr la brido...

Lou cor gounfle, dintrè à la lesto dins l'estable viéujo pèr ploura, e aqui veguè soun paire que plouravo. Nous diguè qu'èro lou proumié cop que lou vesié ploura.

Queto idèio !

Marineto, que demouravo toucant lou castèu emé si gènt, nous counto que pèr jouga emé Malou, sa cambarado, assajèron de s'estaca li cambo ensèn. E faguèron coum'acò, em'uno cordo, la cambo drecho de l'uno à la cambo gaucho de l'autro, pèr ansin davala l'escalié di barri... mai maugrat mant un assai, chasque cop s'acabavo pèr uno cabussado de mourre-bourdoun !

Mai jujas un pau ! Se falié avisa, subre-tout, de pas ploura, de pòu de se faire rouviha.

Mai de mié-siècle mai tard, Marineto chifro emé qualo de si cambarado pourrié bèn recoumença...

Chascuno la siéuno !

Aro vèn lou tour d'Óudeto de nous counta la siéuno. Èro emé sa coulègo Ramoundo, que jougavon dins un ermas. Mai vaqui que Ramoundo, en courrènt, se garcè au sòu, boutant si man davans elo pèr se reteni, e malencountrousamen, li pausè sus un tros de boutiho ; s'aubourè, la man ensaunousido... Pèr que se faguèsse pas charpa, e perèu pèr l'assoula, Óudeto, ni uno ni dos, prenguè lou meme tessoun e se groufignè la man au meme endré, em'acò s'entournèron à l'oustau d'Óudeto pèr se faire sougna si man.

************************

Em'acò, en evoucant aquèli souveni d'autre-tèms, avèn passa de moumen bèn agradiéu, e sian bèn seguro qu'acò n'a perèu reviéuda dins vÒsti memòri.. e aro, nous li poudès manda, coume que siegon, lis escriren dins noste journalet pèr li partaja emé tóuti nÒsti legèire.

Lis escoulano dÓu Pont de Garanço

Vau pas mai bassaquin que bassacan.

Pèr ana à la vilo un'ome e soun felen

Marchavon tÒuti dous, cost'à costo caminant,

Segui de Cadet, l'ase dóu rèire grand

Que marchavo darié en foulastrejant,

Lou tenien em'uno cordo estacado au bridèu

Fasien de routo, urous souto lou soulèu.

Rescountrèron un'ome que li saludè

Pièi, moustrant l'ase dÓu det, ié diguè :

« Es pèr l'espargna que marchas à cousta ?

O avès pòu que siegue trop carga. »

De que ié pÒu faire à-n'aquéu banastoun !

Diguè lou pichounet mountant d'escambarloun.

Quiha sus soun ase, fièr coum'Artaban

Anavon caminant tout'en cantounejant

Crousèron un carretié emé soun toumbarèu

Qu'avant de lou vèire ausissien soun cascavèu

Lou verbe aut, tre qu'à nous pareiguè :

« As pas crento de leissa marcha lou papet »

Diguè nost'ome, faguènt peta soun fouit

Que repenjé mai à l'entour de soun coui.

TÓuti dous se regardèron seguissènt lou camin

L'ase sènso s'esmÒure fasié soun trin-trin,

Mai lou jouvènt s'èro arresta de canta,

Pensavo que venié au papet de mounta ;

« Grand-père ? Devès èstre las ! Prenès ma plaço »

Diguè lou jouvent, escoutant sa counsciènci,

Que li paraulo dÓu carretié avien escaragna.

« Escouto ! Diguè lou rèire-grand, vau mounta

Mai, pos resta, l'ase a la forço de nous carreja »

Es ço que faguèron. Lou felen avié garda li reno.

L'ase countènt d'éu, tèms en tèms troutinavo

Sènso se soucita de ço que se poudié dire.

Èro urous de camina, urous de vièure.

Darrié èli, entendeguèron arriva au trot

Un atalage coundu pèr un moussirot.

Aquéu, li despassant, ralentiguè l'alure,

« Vost'ase es malaut, lou faguès pas courre !. »

Diguè lou moussu, sènso vira la testo.

« Perdéqué disès aco?cour coum'uno perlo »

Respoundeguè lou grand père, estouna d'acÒ.

« AcÒ se vèi de liun ! Noun besoun de besicles,

Pèr vèire lis emplastre qu'a sus l'esquino ! »

Nost'ome diguè rèn, mai acusè lou cop,

Countunièron la routo sènso muta mot,

Pièi tout d' un cop, lou pichounet diguè :

« Encuei se soun tÓuti leva dÓu marrit pèd

En plaço de dire bonjour se garçon de nàutri,

An autant de rèspet coume l'ase a d'esperit,

Fasen nostro routo sènso rèn demanda

Èli que passon se garçon de noste retra »

« Te carcagno pas ! diguè lou grand père

Lis ome soun ansin, vau miès leissa faire

An mai de fièrta que ço que an de bon séns

Soun embouni d'èli coume de boufo ?

Vers lis àutri vèson de pichouni broutiho

Noun vèson encÒ siéu li défaut vo li manco,

Sas proun que tÓuti pourtan uno bassaco,

Pèr metre aqui dedins tÓuti quèli manco

Dins la pocho dÓu founs escounden li nÒsti

E a bèu siuen vesènt tÓuti quèli dis àutri

TÓuti an bono lengo, rèn souto lou bounet

E lachon si rasoun coume nost'ase si pet,

Fau faire soun camin sènso se soucita

Se li que rescountran soun bèn embraia.

Comto que sus tu e noun sus lis àutri

Penso qu'acÒ es un coumun prouvèrbi.

Fai lou camin de ta vido sènso te revira

Se un cop siés proun liuen lis entendras pu rechineja

Sas bèn que lou sinje, urous de soun retra

Trobo que l'ourso es estado mau escrincelado

L'ourso, éu, se trobo bèn de sa formo

e di que l'elefant a d'auriho trop grando.

Regardo nost'ase coume s'en vai countènt

Se garço pas mau de ço que dison li gènt

Fai sa routo tout drech sènso vira la testo.

Escouto ! Pichot ! Te vau dire uno causo :

dins la vido fau sèmpre bèn faire

E subretout leissa lis ase braire.

Mirèio Berbezier

Istòri de bèsti....

Dins la pountannado de nosto jouinesso, avian istala nosto pichoto famiho dins un ancian mas que croumparian, en plèn dins la plano de la Coumtat, à Mountèu. Anciano bastido en pèiro, adournado au miéjour pèr dous platano majestouso qu'oumbrejavon la court, e pèr uno pichoto font en pèiro que sansougnejavo dins sa barbo de moufo. Aqui anave enfin poudé coumpli moun pantai d'agué moun escour !

Croumpère lèu quàuqui galino, un gau e de canard-mut. Pièi croumpère un jouine auquet e lou batejère « Gedeoun ». Mai aquèli bèsti venon lèu famihiero, e Gedeoun me seguissié de pertout en couaquejant ; segur que me prenié pèr sa maire. Pièi crèissié ; avié carga un bèu plumage cendrinèu, si pato e soun bè èron d'uno poulido coulour aranjo, sis iue blu, èro superbe !

Avian decida de l'abali pèr lou manja à la Nouvè, e acò coumençavo de me fustibula, e crese qu'éu l'avié perèu coumprès, d'aquèu jour coumencé de se faire un pau mai remarca : rintravo emé iéu dins l'oustau, o s'ère deforo, picavo à la fenestro emé soun bè coume pèr me saluda ; se lèissavo flateja coume li cat e semblavo meme qu'en couaquejant me respoundié.

Alor un jour decidère de ié lèissa la vido sauvo, e pèr Calendo croumpère uno poulido dindo, touto plumado pèr pas me lèissa encaro atendri !

E Gedeoun visquè urous mai d'uno quinjeno d'annado ; croumpère uno auqueto que batejère Marina, pèr ié teni coumpagnié ; em'acò vous afourtisse qu'aviéu li meiour gardo que siegon à l'oustau.

Darrié aquelo bastido, lou terren èro tout enermassi, èro qu'un roumias entravacous que sabian pas coume faire pèr lou neteja. Quaucun nous baiè uno cabreto en nous disènt que i'avié qu'acò pèr manja li roumi ; d'efèt, nosto «  Banarudo » n'en venguè au bout, en li rousigant e en ié dansourlejant dessuto, ajudado pèr li galino que i'anavon perèu trapeja.

Banarudo èro uno poulido cabreto de la raço dis « aupino », marroun tacado de blanc. Lis enfant jougavon em'élo, venguè lèu perèu proun famihiero e aguerian mai pas lou cor de se n'en separa ! Ié bastiguerian uno cabaneto dins soun claus...Mai anès saché perqué aquelo cabro venguè meichanto emé iéu ?

Quouro anave querre lou bos pèr la chaminèio, me falié travessa soun claus, e, amoulant si bano e sis esclop, esperavo que siguèsse à la pourteto, lou tèms de durbi lou farrou, me fusavo dessuto, li bano en avans, e zòu, un cop dins li gauto dóu quiéu !

Mai Gedeoun avié remarca aquelo maniganço, e quouro vesié la cabro que s'alestissié pèr me veni ataca, éu, fusavo sus la cabro en couaquejant que noun sai e la pessugavo ounte la poudié aganta. Fin finalo, avans que de m'ataca, la cabro roudihavo un pau pèr vèire se Gedeoun èro aperaqui, lest à m'apara de si bano...Ansin poudiéu ana querre moun bos sènso cregne de me faire embana !

Un jour venguè un ome vesti de blu que devié ana faire uno reparacioun sus la ligno eleitrico, en aut d'un poustèu qu'èro dins lou claus de la cabro. Coumencè de mounta , sènso se mesfisa, e d'un cop de bano s'atroubè sènso saché coume, dous mètre mai aut !

Vous dise qu'èro tarriblo, aquelo Banarudo, e la cregniéu coumo la pesto ; mai fin finalo, finiguerian pèr veni coulego, vous vau couta coume acò se capitè...

Avian d'ami que nous counfisèron soun chin pèr quàuqui jour. Èro un brave chinas, « Lek », un di mai grand que siegue, un «  Dogo Alemand », e vàqui que rintrè emé iéu dins lou claus, e que de segur, la cabro lou regardè de travès e lou prouvouquè emé si bano ; éu coumencè à ié courre darrié, elo, sentié qu'èro pas quau que siegue e que riscavo de se faire escabassa ; la pòu se vesié dins sis iue, e au mai courrié, au mai lou chin s'enrabiavo...Assajave de crida lou chin, mai de bado.... Pamens, lou poudiéu pas lèissa tua la cabro, alor, courravian à l'entour de la cabaneto ; la cabro davans, seguido pèr lou chin, segui pèr iéu, Michello, que me fasiéu un brave marrit sang ! Pamens, après aguè fa sabe pas quand de tour, finiguère pèr aganta lou chin à soun coulas, e recampant tóuti mi forço, l'arresta e lou mena foro dóu claus ; pièi, tournère vers la cabro, que, encaro souto lou cop de la pòu e courto d'alen, se leissè flateja un moumenet. D'aquèu jour fuguerian coulego e crese qu'avié bèn senti que i'aviéu sauva la vido, me faguère pus jamai embana !

Tóuti aquèli bèsti vivien urouso e proun libre, n'ia que mouriguèron dóu vieiounge. Pamens nous fauguè tua un jouine gau qu'un jour vouguè ataca noste pichot Rouman que devié aguè très o quatre an, ié voulè dessuto, lis esperoun en avans, à l'autour dis iue ; urousamen que moun ome lou vesènt arriva fuguè lest e l'aculiguè d'un cop de pèd que lou desvirè de sa buto, e lou saunè quatecant.

Nosti jouine canard voulavon à l'entour de la bastido, e li vesiéu quàuqui-fès marcha coume de dansaire de cordo sus li fiéu eleitri, entrepacha pèr si pato telado.

Tout acò feniguè quouro lou PDG baiè à moun ome uno plaço requisto dins la régioun de Lioun ; avèn baia li bèsti e louga l'oustau. Avian pamens un grand pargue à l'entour de l'oustau, mai erian dins la vilo e vouliéu pas geina li vesin emé l'escour, e ço que me faguè lou mai de peno, èro de lèissa mis auco.

Revenguerian en Vau-Cluso dès an après, e quouro rescountrère li gènt en qu lis aviéu baiado, èron encaro atristesi, e me countèron qu'à pau près un mes avans, quàuqui raubo-galino èron vengu anue e avien aganta Gedeoun... e sa mouié, « Marina », s'èro leissado mouri dóu chagrin.

Acò me faguè proun peno, mai ço que m'assoulè, es de me dire qu'aquèli méchant, s'avien idèio de lou manja, de segur qu'an esta susprès, jujas un pau, Gedeoun devié aguè à pau près dès e sèt an! devié pas èstre tendre...

Ai pensa à ço que disié moun paire, pèr galeja : » Quouro voulès faire couire uno bèsti un pau vièio, i'a que de ié bouta, à coustat, dins l'oulo, un parèu d'estanaio... s'un cop lis estanaio soun cuecho, la bèsti perèu. »

Michello

 

N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.

lundi 3 septembre 2012

Setenco journado de la Sorgo

  Aquelo journado, à l'iniciativo de la Coumunauta de Coumuno di Païs di Sorgo e di Mount de Vau-Cluso, a pèr toco de sensibilisa lis abitant dóu terraire sus li richesso mai tambèn la fragileta de noste patrimòni naturau, e en particulié la Sorgo. Sara l'escasenço de promòure lis acioun d'aparamen e de valourisacioun di mitan eigassié. Aquest evenimen se debanara à Castèu-Nòu de Gadagno, plaço dóu marcat i rasin, lou dimènche 30 Setèmbre 2012, de 9 à 18 ouro ; es ourganisa pèr la Coumunauta de Coumuno e l'Assouciatioun «  Li Pimpinello ». Dous temo saran trata pèr lou biais de counferènci, espousicioun, animacioun :
    • Lou jardin naturau : li bono pratico, lou jardin bioulougico, la naturo dóu sòu, lou meiouramen dóu sòu, lou gapan, li tratamen naturau, taio e ensertage, lis insèite aussiliàri dóu jardinié.
    - La bioudiversita de la Sorgo, eme tambèn d'espousicioun, animacioun, escouregudo boutanico pèr presenta la bioudiversita eigassiero  : li planto di ribo e li bèsti. Em'acò, i'aura perèu un tro de planto, d'espousicioun de tablèu dins lis aubre, d'espaventau, d'espetacle, de musico.   Intrado à gràtis


                     
Poudès legi lou prougramo coumplèt( e en francés) en cliquant sus lou liame çai souto : www.les-pimprenelles.com






lundi 27 août 2012

Lou pont de garanço, mai qu'es acò ?

 

Aquelo assouciacioun fugué creado en 1985, à l'iniciativo de quàuqui vedeneso * desirouso de perpetua e promòure la culturo prouvençalo, si tradicioun e sa lengo, la «lengo-nostro ».

Vint e sèt an après, aquelo associacioun countunio d’oubra dins lou percas de la toco que s'èro fissado à la debuto.

La toco proumiero de l 'assouciacioun es d'acampa de persouno que perseguisson lou meme ideau e afourtisson nost'identita prouvençalo, valourison nosto culturo, tout acò dins un esperit amistous e couviviau.

Tout de long de l'annado, un cous de lengo prouvençalo es douna chasque semano pèr li sòci que lou souvèton ; aquest cous es anima pèr lou president de l'assouciacioun, e perèu dins mant uno escolo primàri.

L'assouciacioun ourganiso, dous o très cop l'an, de sourtido-vesito de rode diferènt, chausi pèr soun interès istouri, touristi e culturau.

De repas e matinado recreativo dins l'esperit de la culturo prouvençalo soun perèu ourganisa, emé de tiatro, de cantadis, espousicioun, charadisso, etc..

Despièi aquest'an, avèn crea lou Journalet, pichot recuei de tèste redegi en lengo prouvençalo pèr li que participon au cous, evoucant de pajo de l'istòri de Vedeno, o encaro tratant d'àutri sujèt, à la chausido de chascun. La toco d'aquèu journalet, en mai de l'eisercice linguisti, es de crea de liame demié li sòci e lis abitant dóu vilage.

Aro, poudès legi aqueli journalet çai souto.

Se n'en voulès assaupre un pau mai sus nost’ assouciacioun, nous poudès escriéure e douna vost'adrèisso eleitrounico o voste numerò de telefouno sus lou « blog »  la secretàri, Michello,  vous respoundra. Poudès perèu la souna au 04 90 22 00 83.

* vèire lou numero 1 dóu Journalet

jeudi 23 août 2012

En condensé, le programme du dernier trimestre 2012 pour l’association « Lou Pont de Garanço »

 

( Nous y reviendrons en détail ultérieurement)

Samedi 8 Septembre à l'Espace Bardi : Journée des Associations ; vous pourrez y rencontrer les membres du bureau .

Samedi 13 Octobre : Sortie de la journée à Sault :(en car) visite de la nougaterie Boyer ainsi que du musée de la découverte et de la nature. Repas de champignons au « Bistrot » à saint Trinit. Prix : 40€ pour les adhérents et 45 pour les non adhérents.

Samedi 17 Novembre : à 15 heures, à la Maison des Associations, Conférence-spectacle sur Jean-Henri Fabre par Jean-Bernard Plantevin. Libre participation aux frais. Exposition sur Jean-Henri Fabre «  Lou Félibre di tavan ».( Visible toute la semaine précédente à la Maison des Associations)

Samedi 8 Décembre, à Cappeau : à midi, repas provençal :

apéritif, anchoïade, gardiane de taureau et tian de macaronis suivis des treize desserts. 

25 € par personne, vin et café compris. Après-midi, en musique et en chansons .

                          ************************

Tous les jeudis, de 17h30 à 18h30, cours de Provençal à la maison des Associations.

               ********************************************************

Adhésion à l'Association : personne seule : 11€. Couple : 15 €

lundi 20 août 2012

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°15 Jun 2012

Soulèu de Jun, Rouino degun.

Lou jardinié biaissu fai de multiplicacioun

« De-que fas aqui agroumeli amé tóutis aquèli brouqueto sus lou sòu? Lis as toumbado ? Li vos plantado ? Dounaran rèn, sabés, meme se lis arroses bèn. Siés devengu calu !» demandè lou Dardar en arribant dins lou jardin dóu jardinié biaissu.

« Siéu en trin de faire tout simplamen, uno multiplicacioun », respoundeguè lou jardinié biaissu que dispausavo si brouqueto verticalamen e ourizountalamen.

« Amé de brouqueto ? Ié vas bouta fiò e vas legi alor dins la tubèio lou resultat?» galejè lou Dardar.

« Es simple; i’a gès de mascarié; tè, sarro-te de iéu ! Vas vèire ; anan, se

vos, multiplia 32 pèr 12 » : S’agroumelèron ansin ensèn.

image

Lou Dardar n’èro estabousi e un tèms demourè mut ; diguè enfin, amiratiéu :

« M’aurié agrada aquesto metodo ; es pas besoun de saupre li taulo de multiplicacioun ; sufis de saupre coumta e d’agué de brouqueto ; se pòu-ti faire amé un bate-fiò? Aquèli taulo, me n’an fa vèire ; quant de cop siéu esta puni de pas saupre 7x7, vo 8x7 ; n’ai recegu de cop de règlo sus li dèt ; me vene li tressusour, rèn que de ié pensa ».

« Mai, es parié se li noumbre soun mai grand ? » apoundeguè pamens.

« Vas vèire, es pas mai coumplica ; anan calcula 432 x 142. Nous fau plaça li brouqueto dóu meme biais e coumta li poun d’interseicioun ».

image

« Ço que fau saupre tambèn es quouro i’a un zèro, te ié fau bouta uno verticalo vo uno ourizountalo en pountiha ; mai, i’a gès de poun d’interseicioun sus aquelo ligno » ajoutè lou jardinié biaissu que voulié que soun esplicacioun siguèsse coumpleto.

E se boutè sènso mai d’esitacioun à calcula 502 x 14 :

image

Lou Dardar n’èro espanta, subretout que lou jardinié biaissu apoundeguè :

« Aquesto metodo es la metodo musulmano qu’es anteriouro à nosto metodo que s’en es ispirado».

« Es ma Justino que vai èstre esbarlugado e dubrira d’iue coume de poumo, aqueste sèr, quouro ié moustrarai la metodo ! Poudra plus dire que passe mi journado à barjaca e à bèure» diguè lou Dardar que sourtié adeja de l’aigo fresco de la Sorgo, la boutiho de vin.

Michèu

Cerèsto, moun vilage !

Vous ai souvènti-fès parla, dins li ligno d'aquéu journalet, de moun vilajoun dis Aup de Auto Prouvènço qu'es resta liga à mi souveni d'enfanço.

E belèu qu'avès ausi dire qu'à Cerèsto, «li femo se destapon lou quiéu pèr se tapa la tèsto ». Sabès-ti perqué ? Aquelo reputacioun vèn de ço qu'un jour de chavanasso, un estrangié que passavo pèr aqui, veguè li femo quita li champ à la precipitado e escussa si jupo sus sa testo pèr s'apara de la plueio !

Situa à mié-camin entre Ate e Manosco, Cerèsto es lou proumié vilage dóu despartamen dis Aup de Auto Prouvenço, sus la routo naciounalo cènt, àutri-fès vio roumano. Es aquelo vio que desseparo li dous coustat dóu vilage ; à man gaucho, en anant en direicioun dis Aup, lou vièi vilage, valènt à dire la partido la mai anciano, emé soun castèu, si bàrri, si presoun, pièi lou bastimen de la Carita, ancian espitau qu'aculissié li malaut, lis acidènta e subre- tout lis indigènt ; i'a perèu uno vièio font e d'oustau adourna de rambai que soun lou testimòni de ço que fugué la vido dóu vilage au tèms passa. À man drecho, sus lou pendis de la colo « la Gardeto », la partido la mai recènto qu'a resulta de l'enançamen dóu vilage.

Quouro ère pichouneto, anavian jouga dins li rouino dóu vièi vilage ; i'avié gaire d'oustau abita, e aro, mai de mié-siècle après, es lou countràri ; pau à cha pau, li vièis oustau soun esta restaura, alor que de l'autre coustat , n'i’a un fube que soun encaro barra. Tout ço que fasié viéure li gènt, àutri-fès, a fini de founciouna. À l'ouro d'aro, coume dins tóuti li vilajoun, à la bello sesoun, se ié rescontro mai d'estrangié que de gènt dóu païs : i'a que de lis escouta parla, pèr carriero o à la terrasso di café ; ausirés pus nimai clanti quàuqui bèlli fraso en lengo nostro ! Nòsti rèire soun mort e li jouine soun parti gagna sa vido à la vilo e an leissa plaço is estivadié qu'atrobon lou vilage forço agradiéu.

Tout amoulouna dins la planuro dóu Calavoun e di dous ribiero « l'Aigo-bello » e « l'Encrèmo », agouloupa pèr li colo e lou « Grand Leberoun », es ansin apara di reguignado dóu mistrau, mai ié fai mai fre l'ivèr qu’à Vedeno : Aquest ivèr, lou termoumètre es toumba à mèns vint! Em'acò, de païsage magnifi, de rode interessant que siegue sus lou plan geoulougi, boutani e istouri, n’i’a pèr tóuti. D'eisèmple, se pòu vèire encaro de rambai rouman, un oustau data de l'age-mejan, e subre-tout, lou « Priéurat de Carlu » que ié fuguèron bastido tres glèiso, e qu'èro plaça, au siècle XIIen, souto la dependènci de l'abadié de Moun-Majour. N'en resto, vuei, qu'un tros d'uno glèiso e de toumbo cavado dins lou roucas.

N'i’aurié talamen à vous counta, sus lou vilage e soun entour, que se n'en poudrié faire un libre ! ( d'efèt, n'ia un!) Mai pèr coumença, crese que lou miés sarié de vous ié mena faire un pichoun viage... Mai avisas-vous, amor que, coume lou dis l'adàgi : « À Cerèsto, quau ié vai, ié resto ! »

Michello

Lou papet e la mameto partejon tout

Lou papet e la mameto que manjon tóuti dous dins si quatre vint an, van pèr lou proumié cop, encò lou « Mac-Do » souto li counsèu de si felen pèr uno serado d’ivèr. N’an talamen ausi parla ; poudran ansin se n’en faire uno idèio. Fau viéure amé soun tèms ; après l’ourdinatour e sa telaragno, ié poudran plus dire que soun d’un autre tèms.

Fan si coumando e passon pièi à la caisso pèr paga soun platèu avans de s’ana asseta à uno taulo au mitan di jouine que lis arregardon forço souspres de li vèire aqui. Sus soun platèu, i’a un « hamburger », un paquet de foundo e un vèire de « coca ».

Lou papet sort alor soun « hamburger » de soun embalage e lou coupo en dous ; fai parié amé li foundo en n’en fasènt dos part. Plaço alor uno mita dóu repas davans sa femo e l’autro davans èu. Pren pièi uno goulado de « coca » avans de tèndre lou vèire à sa femo que n’en fai tout autant.

Lou papet se bouto alor à manja mentre que sa femo l’arregardo sènso touca à la nourrituro.

Un jouvenome que lis agachavo dempièi un moumenet, pensè alor qu’aquèli dous èstre avien pas li mejan de se paga un vertadié repas ; alor, sènso esita, se sarro d’èli e ié prepauso de i’óufri, un pau entrepacha, un autre repas. « Sias veramen bèn brave, diguè lou papet, vous gramacian, mai avèn pres l’abitudo de tout parteja amé ma femo e sian forço touca pèr vosto generouseta. »

Li gènt vesien pamens que la mameto manjavo pas alor que lou papet èro adeja à mand de fini sa part.

Lou jouvenome ié pousquè plus teni e s’aubourè tournamai pèr li suplica d’aceta soun ofro. Aqueste cop, es la mameto que ié respoundeguè : «  Avèn veramen pres l’abitudo de tout parteja ; sias souspres de pas me vèire manja ; es pamens simple, espère si dènt pèr coumença. »

Michèu

La Font de Vaucluso

Vaucluso es un pichot vilajoun que soun gourg, de cop que i’a à descubert e d’àutri cop tout degoulant d’aigo, n’a fa sa renoumado. Ère touto jouineto que lou couneissiéu dejà e que countunie encaro de vistaia amé plasé : fau dire que mi Grand dóu coustat de ma maire ié demouravon bord que moun Grand èro direitour de l’usino eleitrico « Chancel » . Aquesto usino fournissié l’eleitricita à la papetarié de « Groumello ».

Pèr lis ana vèire, partian de Vedeno à biciéucleto, ma sorre e moun pichot fraire tóuti dous dins un panié fissa sus li velo de mi gènt. I’a bèn dins li 25 kilometre e nous falié uno bono ouro miejo pèr i’arriba. Iéu, qu’èro plus grando, aviéu un velò pèr iéu souleto. Bèn souvènt, Memèi me gardavo pèr passa quàuqui jour e un pau mai quouro èro li vacanço. Èro un reau plasé de demoura amé èli. Ajudave Memèi pèr pourta la banasto de linge qu’anavian rinça dins l’aigo lindo de la Sorgo : I’avié un endré qu’èro bèn arrenja amé uno pichoto caisso garnido de paio. Regardave alor la Memèi que mandavo li linçòu dins lou riéu ; quouro toucavon l’aigo, aurien di un gros baloun tout blanc que despareissié lèu dins l’aigo ; falié alor faire lèu pèr li retira de pòu que s’acrouquèsson dins lou founs. Li vese encaro coume s’èro aièr. De retour, fasian uno pauseto à l’usino que li machino ié fasien un brut dóu tron de diéu.

Un jour, Memèi demandè au tountoun Jòrgi de i’aganta uno troucho di mai bello pèr noste dina ; lou tountoun prenguè alor uno fourco e lou seguiguère sus la pichoto passarello ; vesian ansin passa li troucho ; fasian gès de brut ; pamens, d’un cop se e subran, plantè la fourco dins l’aigo e la retirè amé uno troucho embrouchado dins uno bano de l’óutis e que boulegavo que noun sai, pèr ensaja de s’escapa. Èrian countènt de faire plasé à la Memèi.

I’avié forço causo à faire ; anave amé moun arrousadou, cerca d’aigo à la poumpo. Poudiéu alor ana touto souleto au bord de Sorgo pèr acampa de crèissoun pèr lou dina ; ço que fasié plasé à la Memèi. Lou Pepèi nous countavo d’istòri ; nous parlavo dóu «  Paire Francès » que nous vendrié querre s’erian pas sajo. Dins soun ataié, i’avié dins lou founs un roucas en formo d’uno croto qu’èro soun oustau ; nous parlavo tambèn de « Sant Veran » qu’avié tuia la « Coulobro » que s’escoundié dins uno baumo sus lou camin de la font. N’èro proun pèr nous faire pantaia e teni bèn sajo. Nous parlavo perèu d’uno barco en travès dóu gourg que s’èro afoundra e à jamai perdudo.

Sabèn aro que soun gourg es lou mai prefound de tóuti lis aven d’aigo counèigu : En 1985, lou « Modexa » atenguè lou founs dóu pous à -308metre.

Uno annado, uno cousino èro vengudo en vacanço amé iéu ; lou pous èro bèn bas ; avian prouficha que sis aigo siguèsson basso, pèr marcha en sautant de caiau en caiau jusqu’au gourg mounte ma tanto nous esperavo. Dintrerian alor dins ço que ié dison li chambro : Pèr i’ana, nous fauguè ribeja l’aigo prefoundo ; touto pòurouso, arriberian davans un roucas escrincela en formo de banc que ié faguerian uno pauseto avans de tourna prene lou camin de la revengudo.

À l’ouro d’aro, lou vilage es counèigu dins lou mounde entié ; pèr iéu, es un chale de ié tourna pèr ié retrouba li souveni d’uno enfanço urouso.

Oudeto

Pèr marrit tèms

Ma maire avié pòu dis uiau e di tron. Perèu, quouro la chavano s’anounciavo e que s’ausissié li proumié rampèu dòu tambour di cacalauso, nous acampavo amé ma cousino dins un membre de l’oustau qu’avié bèn barra e nous demandavo de dire amé elo la preguièro seguento :

« Santo Barbo, Santo flour à la courouno de moun segnour, se lou tron toumbo, Santo Barbo lou vai reteni »

E acò, tant que l’aurige s’èro pas enana.

Èro soun paro-tron que l’aparavo dóu dangié.

Jano-Mario

Moussu Longerot, que ié disien « Zizi »

Garde un bon souveni d’aquest ome qu’èro un ami de mi gènt e subretout un ami de tóuti li vedenen.

Èro un ome qu’a jamai fa de fum ; èro nimai un grand barjacaire ; rendié service à forço gènt : Fau dire que i’avié pas soun parié pèr repara li reloge e li reviho-matin : chasque cop que noste reloge batié de l’alo, mi gènt lou rampelavo e tournavo douna vido à noste pico-son.

Demouravo quartié dis iero à coustat de Moussu Serra. Pèr arriba à soun apartamen, falié segui un long courredou un pau sourne ; dintravian alor dins la cousino que tóuti si moble emai la taulo èron plen de reviho-matin e mecanisme de reloge qu’esperavon d’èstre repara ; de tèms en tèms, l’un d’èli sounavo e metié ansin d’envirouno.

Se desplaçavo à biciéucleto ; lou vese encaro amé si gròssi luneto e sa roupo griso sus l’esquino que gardavo touto l’annado.

Rendié de pichot service à Marcèu Rose : Lou Marcèu, Dardar e Zizi fasien un trio infernau que couneissié pas l’enuei.

Moun paire me countavo qu’uno annado qu’avien requisiciouna tóuti li chivau pèr la guerro, lou Marcèu e soun Zizi avien atala la daiarello à la camiouneto e Zizi semblavo « Benhur » sus soun càrri.

Fasien partido d’uno epoco que semblo bèn luencho, mai soun encaro presènt dins la memòri dis ancian de Vedeno que n’en gardon un souveni amistous.

Andrielou

N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.

Li gènt dóu journalet se bouton en vacanço e prenon dato pèr lou mes de setèmbre pèr lou numero 16. En esperant, bono leituro de noste journalet ! Vous poudès de mai, proucura lou recuèi di dès proumié numero de noste journalet au pres de 3.50€ que vous fara ansin de bòni leituro pèr li mes d’estiéu à l’oumbro souto la figuiero (auprès de Michello Craponne : 04 90 22 00 83)

….E belèu à la dintrado pèr lou cous de prouvençau dóu dijòu à l’oustau dis assouciacioun ?

Michèu

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°14 : Au mes de mai, Vai coume te plais ! Mai 2012

 Au mes de mai, Vai coume te plais !

Chut ! Lou jardinié biaissu chifro

(vèire lou numero 13 dóu journalet)

Lou jardinié biaissu e Dardar, asseta tóuti dous sus lou banc, van ensaja de determina l’autour dóu tihòu que lis assousto amé tant de bonur.

« Counèisses Thalès ? » demandè lou jardinié biaissu à soun coulègo.

« Siéu jamai sourti de Vedeno e l’ai jamai rescountra dins li carriero dóu vilage; dèu èstre un estrangié» ié respoundeguè lou Dardar tout naturalamen.

« Fai rèn », diguè alor lou jardinié biaissu sènso souspreso nimai de trufarié,

« Faren sènso soun ajudo ; vas vèire, es pas coumplica ; en proumié, me fau faire un dessin de la situacioun».

image

« Anan moustra aro qu’aquèli dos surfàci sounegalo », e lou jardinié biaissu escriguè :

Verai, S + surfàci(CAB) e S’ + surfàci(EAB) soun egalo bord que dounon tóuti li dos la surfàci(ABD).

Mai, surfàci(CAB) = (1/2)12 x h bord que sa autour es CB

surfàci(EAB) = (1/2) h x 12 bord que sa autour es egalo tambèn à CB

Aquèli dos surfàci soun dounc egalo ; ço que douno alor l’egalita souvetado.

Mai alor :

(1/2) 0.8 h = (1/2) 12.8

e dounc : h = 12.8 :0.8 = 16

« Lou tihòu a dounc 16 mètre d’aut e es iéu qu’aviéu rasoun » ajoutè lou jardinié biaissu.

Lou Dardar escumejavo tant avié degu fourça pèr segui lis esplicacioun simplo de soun coulègo ; L’escolo èro pas estado soun fort e preferissié li recreacioun e subretout acoumpagna soun paire à la casso; amavo forço la casso à l’espèro escoundu dins un di poste de Piécaud ; Falié espera pèr un pichot fenestroun, la vengudo d’un cha-cha atira pèr lis apèu dins si gàbi coumprado à Mazan que mancavon pas de canta tre que passavo un vòu de tourdre. Fuguèron pèr Dardar de moumen requist. Se rapelavo en particulié, lou matin que fasié talamen fres dins lou poste, que soun paire avié degu escampa d’aigo dins lou canoun de soun fusiéu, talamen èro jala.

Se falié resigna ; li matematico avien parla ; i’avié plus gès de counstestacioun poussiblo.

« Se bevian un cop de vin fres ? Tout acò m’a seca la gargamello ! » pousquè pamens dire lou Dardar.

Michèu

Dóu tèms de mi gènt

Mi gènt èron masié au Pountet dins uno granjo que ié disien « La Tàpi ».

Dóu tèms de la guerro, moun paire fuguè moubilisa e demourère ansin soulet amé ma maire pèr l’ajuda à rustica. Me souvène que me falié alesti bèn souvènt noste chivau ; coume ère bèn pichot e lou chivau grandas, falié que mountèsse sus un escabèu pèr ié bouta soun coulas ; poudien ansin l’atala à la carreto pèr ana querre de bos. Me falié pas tambèn manca l’escolo qu’èro à Vedeno dins l’oustau qu’es devengu dempièi la coumuno. Me remembre en particulié de l’ivèr 40 que fuguè rigourous amé de nèu que lou mistrau avié acampado en coungèro mai auto que li sebisso. Amé mi vesin e vesino, fasien alor la routo de l’escolo ensèn e nous falié franqui li mouloun de nèu ; pèr acò, avien de caussaduro mountanto di semello clavalado. Arribavian li proumié e pèr se recaufa, falié bouta fiò au pèile en anant querre lou carboun e lou bos dins la croto souto l’escalié qu’es devengudo aro l’acuiènço de la coumuno.

Es amé uno grando esmougudo à l’ouro d’aro que monte en prenènt moun tèms, aquèlis escalié que n’en couneissiéu lou noumbre eisat di marcho e qu’escalave quatre à quatre.

Roubert

La casso au « drapèu » vo à « la filocho »

Vous vau parla de la casso is aucèu amé un « drapèu » que d’ùni ié dison tambèn « la filocho » ; aquelo casso se praticavo i’a forço tèms e es à l’ouro d’aro óublidado. Se fasié amé un grand fielat di pichoto maio que fasié tres mètre de larjo sus quatre mètre d’aut ; èro fissa de chasque cousta sus dous grand bambou. Aquesto casso èro interdito mai li gènt de Vedeno se n’en garçavon.

À l’epoco, manjavo dins mi dès an ; amé moun paire, partian pèr uno niue de nouvello luno es à dire negro niue e subretout pèr un grand mistral, tenènt lou drapèu plega autour di bambou jusqu’au liò de casso. Vesitavian principalamen li gràndi sebisso de ciprès de nòsti terro; nous boutavian alor dóu cousta dóu miejour, qu’es aro en ribo dóu loutejamen di lavandiero. Alor, desvertouiavian noste fielat e chascun de soun cousta en l’estirant, aubouravian lou bambou en lou placant fòrt contro lis aubre ; au bru, lis aucèu ajouca pèr la niue dins li branco, s’envoulavon dins lou sèns dóu vènt e se prenien ansin dins lou fielat ; falié alor faire lèu pèr lou tanca en rejougnant li dous bambou e lou toumba sus lou sòu pèr que lis aucèu s’en escapèsson pas. De-tastoun, nous falié alor cerca lis aucèu pèr li bouta dins un saquet especiau que ié disien « lou tambour ». Après agué recoumença l’ouperacioun un pau mai liuen, rintravian à l’oustau lou tambour coumoul de pichots aucèu.

À l’oustau, après uno bono enfusioun begudo amé un pau de riquiqui, falié tria lis aucèu : gardavian li gros bè, es à dire li gaiet, li tourdre, li merle e li passeroun que boutavian dins de gàbi ; quant is àutri, li bè fin amé li rigau, li petouso, cardelino, pimparrin..li boutavian dins uno autro gàbi pèr ié poudé rèndre sa liberta tre l’endeman.

Vous ai signala qu’aquelo casso èro interdito ; nous falié faire atencioun pèr pas toumba sus li gardo ; perèu, nous es arriva quàuqui pichòtis aventuro.

M’ensouvène en particulié, la niue que marchavian long de la routo e que veguerian dos lanterno de biciéucleto que se sarravon de nous. Manderian lestamen noste fielat dins lou valat ; avian bèn fa, èron li gendarmo ; uno fès parti, me fauguè davala dins lou valat plen d’aigo pèr recoubra noste fielat ; n’en fuguè quite pèr un bon ban di pèd. Uno autro fès, en pleno casso procho d’un masié, fuguerian destourba pèr li chin que japavon que noun sai ; veguerian alor arriba lou prouprietàri que nous menacè de soun fusiéu ; finalamen, tout finiguè bèn car èro uno couneissènço de moun paire.

À l’ouro d’aro, li sèr de grand vènt, m’arribo de pensa à n’aquelo casso ; mai , mounte soun passa lis aucèu ? lou mounde mouderne lis a-ti tua ?

Roubert

Receto dóu basilicot

Dins un mourtié, trissas en proumié tres veno d’aiet amé vint-dos fueio de basilicot e dos poumo d’amour pelucado que sara facile se lis avès trempado dins d’aigo-bouiènto. Apoundès pièi cènt gramo de parmesan, vint-dos amelo de pin escrachado ; pastrouias bèn en ié boutant de rajado d’òli d’óulivo vai sèns dire.

Servès acò sus de pasto o dins uno soupo de liéume que ié disèn justamen « soupo au pistou ». E vous parle pas de soun perfum !

Jano-Mario

Li meissoun

En 1951, quouro coumencère moun ativeta agricolo après lou passage de moun certifica d’estùdi, soun li meissoun que m’an lou mai impressiounado.

À n’aquelo epoco, lou travai se fasié à la man ; moun Grand coundusié li dous chivau que tiravon la segarello de long timoun d’enterin que moun paire sus un sèti à coustat tenié uno fourco de bos ; la segarello avié un viret que moun paire aciounavo pèr n’en faire li garbo.

Tout au long de l’andan, cinq vo siés ome travaiavon pèr liga de garbo ; fasié forço caud e pamens falié carga uno vèsto sus l’esquino vo uno camiso de longui mancho : Li champ de blad èron pas deserba e li caussido mancavon pas de nous pougneja.

Après la coupo di blad, se fasié de pichot garbeiroun de quatre garbo, sus lou champ : dos fàci-à-fàci, lou gran en l’èr.

Quouro lou gran èro bèn se, falié carga li garbo sus la carreto pèr li mena à l’iero ; moun Grand èro mai que mai fort pèr mounta lou grand garbeiroun : Ié falié passa li garbo uno à cha-uno qu’amoulounavo alor d’à geinoui en round vo en óuvale.

L’arribado de la baterello èro un evenimen : Tóuti lis enfant dóu quartié venien. Èro un travai de rouman e falié agué de merite pèr rustica dins la póusso e la calour. Lou gran recaupu dins de sa, èro mounta dins lou granié en esperant de lou mena au moulin.

Lou sèr, après uno journado forço alassanto, la taulo èro messo souto li platano e ansin, oubrié e la famiho qu’avien rustica dur tout lou jour, èron entaula pèr festeja ; mancavo rèn ; lou bèure,li poulet e lapin qu’èron esta reserva à l’evenimen èron engouli amé grand apetis.

Aquèli moumen s’óublidon pas, patroun e oubrié acampa après uno journado de fort rusticage.

À n’aquelo epoco, lou blad èro de bono qualita, bèn madur e noun trata ; aro, lou deserbage, lou tratamen chimi dóu carboun, l’engrais an ameioura li rendemen mai au detrimen de la sabour de la farino.

Certo, lou prougrès a demeni lou penible dóu travai mai li païsan soun-ti mai urous qu’antan ? D’àutri pensamen li rendon mai soucitous.

Andreloun

N.B : S’avès uno istòri à nous counta (meme en francès), esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.

Impourtant : Es poussible de coumanda lou recuei religa di dès proumié numero de noste journalet au pres coustage de 3.50€