lundi 9 juillet 2018

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°68: Vaqui Mars e soun printèms tant espera ! Mars 2018


Oh ! D'aquelo sisampo …


Sabe pas se sias coume iéu, mai aquéu mistralas m'enfèto, lou pode pas supourta. Pamens fau bèn recounèisse que se l'avian pas, noste relarg sarié enfeci de mouissau, aurian de longo de plueio e de neblasso ; alor, fau-ti dire qu'es uno calamita, o un benfa ?
Passa Lioun, pren soun vanc en esquihant sus Rose, entre li colo que ribejon lou flume ; e quand arribo au nostre, ei fòu, boufo coume un perdu e s'espandis dins li planuro fin qu'à la mar.
Tre qu'avèn la chanço de reçaupre un pau de plueio, zóu, lou vaqui que se dereviho e se bouto en trin...E boufo que boufaras, tres, sièis, nòu vo douge jour de tèms...
Espóusso tout, giblo lis aubre, amoulouno li fueio, derrabo li téule, bacelo li contro-vènt.E quete chafaret ! Siblo, miaulo, rounflo.. de fes que i'a, s'arresto un moumenet, pièi pren mai soun alen e s'entourno que mai fort, mai pouderous...
Pichoto, restave un pau aliuenchado de la Valèio dóu Rose, e eilabas, lou sentian gaire ; quouro d'asard boufavo, se disian :eilalin, déu derraba la cò dis ase, o li bano di biòu de Camargo ; avian ausi dire que à-n-Avignoun avié'gu revessa de veituro, de caravano, e meme un cop un gourbeirard que passavo sus un pont ; mai acò me semblavo pas poussible...
Quouro m'istalère dins lou relarg d'Avignoun, ai pamens coumprés que tous acò èro verai ; un jour me souvene qu'aquéu moustras de vènt m'empachavo d'avança : ère coume clavelado contro la muraio. Un sèr, i'a d'acò quàuquis annado, èro à la fin de Febrié, jalavo, e l'escoubo-nivo s'èro mes à boufa talamen fort que nous faguè toumba la chaminèio sus la téulisso, e sus lou camin, faguè peta uno brancasso d'aubo tant grosso qu'un aubre ; urousamen qu'à-n-aquéu moumen passavo res !
Quouro boufo, lou magistrau m'empacho de dourmi ; si rounflo venon pica contro lou recantoun de la muraio, just darrié la chambro; me semblo qu'es aqui, lou moustras que lampo tout à l'entour de l'oustau ; pico d'eici, pico d'eila, bramo dins la chaminèio, siblo dins lou trau de la sarraio, fai vira l'avalo-fum coume uno baudufo, espousso li gorgo, bacelo lis aubre ; quete brut ! Dirias que i'a cènt diablas vengu pèr vous jouga de marrit tour. Aniue, te fan un chafaret dóu tron de pas-diéu.. La journado, es uno calamita que la vole pas regarda : t'estrigousson li planto, ié chapouton li fueio, derrabon li planto, te secon tout, qu'es pas de crèire. Me demande coume fan lis aucèu pèr voula em'aquéu ventaras...
Mai au contro d'acò, es verai que lou manjo-fango, l'escoubo-nivo, te netejo lou cèu coume pas un ; vos de cèu blu e de soulèu? Zóu, un cop de ventaras e n'en vaqui ! Soulamen, te jalo ! Esquiho dins ti vèsti que te n'en podes pas apara. Se te podes metre contro uno muraio, à la calo dóu vènt, acò es un chale, pos béure lou soulèu à sadou en regardant lou magistrau espóussa li nivoulas ; un cop d'escoubo d'aqui, un cop d'escoubo d'eila, e vaqui lou grand cèu blu que tóuti nous envejon ! ( mai aquélis envejous sabon pas ço que nous fau endura pèr acò!)
E pèr acaba moun prepaus, vaqui un tros d'un pouemenet d'Anfos Daudet, à la glòri dóu mistrau :

Ah ! Que fai bon, quand lou mistrau
Pico la porto emé si bano
Ah ! Que fai bon dins la cabano
Souleto coume un mas de crau...(...)


Michello
( un jour que lou mistralas boufavo à noun plus...)


Lou manja « vegan » de qu'es acò ?


Aquéu biais de manja, es pas, coume forço lou creson,uno modo que vèn tout just d'espeli...
La dóutrino veganisto a creba l'iòu en 1944 emé la foundacioun de la «  vegan soucieta » que dis que lis uman se devon de viéure sènso esplecha li bèsti. Uno autro definicioun, un pau mai preciso sara pièi publicado pèr aquesto soucieta en 1979. Ansin : « aquéu biais de viéure a pèr toco d'enebi tant que se pòu, touto meno d'esplecho e de crudelita envers li bèsti, que siègue pèr se nourri, se vèsti o touto autro estiganço, e ansin promòure lou desveloupamen de l'usanço d'àutri biais sènso esplecho de bèsti, au proufié de l'uman, de l'animalun e de l'envirounamen. »
E crese qu'aquelo dóutrino a trouba, au nostre, un terren pèr s'espandi, bono-di l'ecoulougìo e subre-tout, tóuti li biais qu'an esta emplega pèr lucha contro la mau-trantènço animalo.
D'efèt, aro se saup que dins forço abalimen de bèsti pèr la boucharié, li bèsti soun esquichado, amoulounado, e n'i'a proun que veson jamai lou soulèu. Li pichot soun dessepara de si maire tre la neissènço, nourri de remèdi pèr lis apara di malautié, d'ourmouno pèr li faire crèisse à la lèsto, abari emé de viéure que soun contro-naturo ( i'a que de se fisa à l'escandalo de la vaco folo!) En mai d'acò, dins lis tuadou, li tuaire prenon gaire de precaucioun pèr pas faire soufri li bèsti ; au contro d'acò, n'i'a que li mau-traton sènso resoun,(belèu pèr eisourcisa sa pòu de la mort)
Coume s'ei proun parla d'aquéli pratico, li causo soun en trin de chanja, acò a agu pèr counsequènci que forço mounde soun vengu vegetarian o meme vegetalian. N'i'a meme que soun crudivouro, coume au tèms dis ome préïstouri qu'èron cassaire-acampaire ; mai èli, tuavon o culissien pèr se nourri, se vèsti, fabrica sis óutis, degaiavon rèn, e siéu seguro que tuavon emé respèt, coume acò se fasié, e se pratico encaro, dins d'ùni soucieta tradiciounalo.
Tenès, un de nòstis ami que s'entournè, i'a gaire, de Moungoulìo ounte èro ana pèr li besoun dóu negòci, nous countè qu'eilabas manjon que de móutoun qu'abarisson èli, a vist coume fasien pèr lou tua : ié parlon e lou caresson un long moumen, pièi prenon un coutèu bèn amoula e subran ié trancon la gargamello ; la bèsti dèu pas soufri amor que brounco pas e bramo pas..
Mai pèr reveni à moun prepaus sus lou courrènt veganisto, acò s'arresto pas au manja de car ; es enebi, tambènd'emplega tout ço que pòu faire pati li bèsti, qunte que siègue : ges de mèu, d'iòu, de la e nimai de froumage. Es enebi de se vèsti de cuer o de pèu, ges de lano, e de segur ges de sedo.
Mai la questioun que me tafuro l'esperit e que mancarai pas de ié pausa s'un cop n'ai un davans lis iue, d'aquéli «  manjo vegan » : Vous sias-ti demanda se l'ensalado soufris pas quouro la trancas de soun calos ? Se lis aubre fruchau plouron pas si pichot qu'an amadura emé siuen pèr assegura la subre-vido de l'espèci ? E li pese, e li faiòu, cresès que senton rèn, belèu quouro li desgrunas ?
Es verai que l'ome se dis qu'es lou pu grand predatour de la creacioun ; mai i'a belèu un biais pèr se nourri courreitamen, amor que lou «  creatour » nous afa ounivoro, e acò se pòu faire sènso brutalige.
Iéu que vous parle, pode pas manja de bèsti que se fan couire vivènto, coume li cacalaus, couquiho, cruvelu ; ço que devès tua o culi, lou poudès faire emé respèt sènso faire soufri ; pèr ço qu'es de vòsti culido, n'en fau pas acampa mai que ço que poudès manja ; pèr li culido de planto sóuvage, n'en fau toujour leissa fin que pousquèsson se reproudurre, e fau evita de li matrassa pèr rèn, amor que deman faudra belèu se nourri de viéure sinteti ?
O alor se leissa bada-mouri !

Michello


Crounico jardiniero


Aquelo empego !
Aier ai descurbi dins un recantoun dóu jardin, au pèd d' uno cadiero rouvihado, uno mato de champignoun !
Me siéu demanda se lou rescaufamen climati èro l' encauso d'aquelo mutacioun, o s'èro malo-di tóuti li salouparié que counchon l'atmousfero e lou sòu...
E, ma fisto, après lis avé bèn eisamina, ai vist qu'èron de «  folioto de la piboulo » que dins d'ùnis endré ié dison «  piboulado ».
E zóu, dins la casseirolo...

Michello


dimanche 1 avril 2018

lou journalet de Febrié 2018


Lou journalet dóu Pont de Garanço

N°67: Febrié mando si darrièri reguignado !
                          Febrié 2018

Lou cat es un sàvi....


I'a gaire d'acò, sachènt qu'ame li cat, m'an óufert un libre entitula : «  agi e pensa coume un cat » ; l'ai legi em'interès ; se dis que li cat soun li rei dóu bèn viéure, e que déurian un pau mai lis óusserva e n'en prendre de la grano.
D'en proumié, lou cat es libre, fai que ço que vòu. Anue, voulès lou faire dintra à l'oustau ? S'a fam, belèu rintrara, senoun, de bado !
Lou cat es carismati : cadun s'aviso qu'es aqui, meme se fai rèn pèr se faire aremarca : saup èstre.
Lou cat es siau, jamai matrassa ; un cop qu'a escarta lou dangié, fai coume se de rèn noun èro.
Lou cat saup s'impausa : tèn sa plaço e pòu pas supourta que quicon ié vene prendre.
Lou cat es un vièi sàvi ; un pouèto disié : «  quouro vese passa un cat, dise : -n'en saup forço sus l'ome »
Lou cat, d'en proumié, penso à-n-èu : «  lou cat noun nous caresso, mai se caresso à nàutri ». Passo la majo part de soun tèms à cerca li meiour rode, à la fresquièro, l'estiéu, bèn au caud e à la sousto l'ivèr. Es lou rei pèr trouva soun eisanço ounte que siegue.
E lou cat a resoun : pèr pousqué prendre siuen dis autre, fau coumença pèr saupre prendre siuen de se-meme, e saup tambèn que fau pas tout espera dis autre, à chascun d'aprene à coungreia soun bonur à-n-èu. Pèr acò, lou cat, éu, s'acete coume es, e se pòu belèu dire que s'amo. Raport à-n-acò, nàutris uman avèn de leçoun à tira !
Quau s'es jamai di : «  s'ère un pau mai coume acò, o un pau mens coume eiço... »
Lou cat, éu, a ges de coumplèisse ! Es fièr, se fai fisanço, e saup douna un pau de soun esta-siau, de sa sereneta.
Lou cat es ermeti au jujamen, saup li qau l'amon e li quau l'amon pas, mai se n'en chau gaire, es pas coume nàutri, à toujour se soucita de ço que lis autre penson de vous, e an ges besoun de parèisse, coume nàutri, que voulèn toujour sembla siau, jouine, bèu, riche, saberu, etc... uno vertadièro ditaturo soucialo !
Fau aprendre, coume lou cat, à s'afranqui dóu regard dis autre.
Lou cat es curious : es soun biais pèr tout mestreja ; quouro adusès quaucarèn de nouvèu, lou vaqui que vèn naseja. Avans de sourti, li cat coumençon pèr espincha deforo ; sèmblo que soun au courrènt de tout ço que se passo dins soun envirounamen. Mai èstre curious, es pas qu'un defaut ! Se fau toujour assabenta de ço que se passo, garda l'esperit dubert i nouvèlli causo, se fau tambèn toujour esmeraviha e noun viéure barra coume uno ùstri !
Lou cat, l'aurés aremarca es independènt ; viéu sa vido sènso agué besoun dis autre, que siègue di cat o dis uman. Fai fisanço à-n-aquéli qu'a adóuta ( Vo, es èu que vous chausis pèr vous baia o noun soun amista) ansin, fai ço que vòu, ges de conte à rèndre en degun !
Acò's pas poussible pèr nous autre uman, sian d'animau souciau, avèn besoun de viéure emé nòsti semblable, mai mau-grat acò, fau toujour garda, dins tóuti li doumèni de nosto vido, uno part d'independènci pèr pousqué serva nosto liberta.
Lou cat a fisanço à-n-èu ; la diferènci entre un cat e un chin, es que lou chin penso : «  me nourisson, m'assouston, dèvon èstre de Diéu ; lou cat, éu, pènso : «  me nourrisson, m'assouston, deve èstre Diéu » «  Li chin an de mèstre, li cat an de serviciau »
Lou cat saup prendre lou tèms de viéure, e de tóuti li bèsti, i'a qu'èu que sèmblo d'agué uno vido countemplativo, e nous regardo toujour boulega e nous despacha coume s'anavian prendre lou trin.
Lou cat amo la tranquileta, se i'a trop de brut o de boulegadisso, s'en vai ; s'entournara mai quand la calamo sara revengudo.
Lou cat chausis soun entour ; se dis qu'un cat se chausis pas, mai qu'es èu que vous chausis. D'efèt, l'ai aremarca : tóuti mi cat an chausi de veni au nostre ; soun arriba, un bèu jour, sènso pousqué saupre d'ounte venien, e soun plus jamai reparti, se soun impausa e m'an chausido coume servicialo. Part acò, soun aqui que m'espinchon, e de soun biais, sènso besoun de mot, li coumprene : me dison : « -De que fas d'aquesto ouro à barbouia de papié, veses pas qu'avèn fam ? E pièi, despacho-te d'ana neteja lou petoulié e nous durbi la porto, que la fresquiero arribo, lèu-lèu... »

                                                                   Michello
( d'après lou libre d'Estefane Garnier : Agir et penser comme un chat » )

                                  Mai de que se passo ?

Li gènt sarien-ti vengu fòu ?
Li 25 e 26 de Janvié, un maiun de magasin (Intermarcat pèr pas li nouma!) anouncio uno óuperacioun coumercialo sus d'ùni proudu, e subre-tout uno vèndo à estras de marcat de pot de «  Nutella », un pasta d'avelano e de choucoulat que forço drole ( e tambèn gràndi persouno) se n'en chalon .
Soun anouncia pèr 1€71 lou pot au contro de 4€50 que soun vendu abitualamen. E n'en fauguè pas mai pèr desranca un brave pàti !
Avans la duberturo dóu magasin, dins uno viloto, i'avié de tiero d'au mens dous cènt persouno qu'esperavon. E quand li porto se durbiguèron, li gènt se turtavon, se charpinavon, d'ùni n'en venguèron à se batre, e li gendarmo deguèron interveni. Li gènt dóu magasin prenguèron la decisioun de limita la vèndo à tres pot pèr persouno ; mai d'ùni finoche s'èron ourganisa en equipo pèr n'en rabaia lou mai poussible.
Avien-ti de cregne uno desprouvesido ? Sèmblo que de limita la vèndo ague prouvouca uno meno de coumpeticioun entre li cliènt, chascun voulènt la memo causo en meme tèms.
Sèmblo qu'aquélis evenimen se veson subre-tout dins li païs que coumençon de s'enança, e au nostre, se debanèron dins de rode fourtamen touca pèr lou chaumage e que soun poudé de croumpo es à la baisso.
E en mai 'acò, se saup qu'en Janvié, li sòu soun souvènt de manco dins aquéli rode, alor, aquelo afaire se capitavo bèn !
Mai à despart d'aquéli counsideracioun, acò mostro que s'un jour, pèr malastre, lou manja venié à manca, i'aurié de soucit à se faire ; se veirié lou tourna di pihage, di batèsto, di reglamen de comte soumàri.
Acò fai chifra ; fin finalo se cresen d'èstre de gènt civilisa, mai n'en fau gaire pèr s'avisa que lou sian pas tant qu'acò. Se batre pèr espargna quàuqui sòu e pèr de mangiho ?

                                                                           Michello



Lou journalet dóu Pont de Garanço N°66: Plen d’estrambord e d’enavans pèr la nouvello annado Janvié 2018


Remembranço

Aqueste dimenche, passère sus lou pountet que se trobo au bout de la pisto d’aterrage de Cantarèu. Me remembrè alor un evenimen ourrible que se debanè i’a mai de sèissanto an.
Erian noumbrous tout autour d’aquel areoudrome pèr vèire l’acamp annau dis avioun. Sus aquel pountet, un ome, apieja à sa biciéucleto, fuguè turta pèr la rodo d’un avioun que pèr se pausa, s’èro un pau trop sarra dóu sòu. Erian juste à coustat sus la ridello de la camiouneto à regarda nautre tambèn l’espetacle.
L’esmòu fuguè grand e la visto d’aquel ome estendu sus lou sòu, la tèsto espoutido, me faguè faire long-tèms de chaucho-vièio que soulo, li douço paraulo de ma maire finissien pèr m’apasima.
Mancavian pas aquel acamp que ié vesien d’acroubacio espetaclouso. Lou moumen espera de tóuti èro lou saut en paro-toumbant de Couleto Duval que lou durbissié après uno cabussado que seguissien amé crento.
De retour à Vedeno, acroucavo alor à uno branco de la figuiero, uno caisso e fasiéu coume li piloto, d’acroubacio que fasien sourire ma grand.

                                                              Michèu

                                                 Janvié- Lou mes long...

Se dis que Janvié a dos caro :
Quouro ris pèr davans
Darrié fai la grimasso..
Janvié, d'efét, es lou jougnènt entre l'anciano e la nouvello annado ; tant coume en Desèmbre sian plen d'estrambord pèr alesti li fèsto, cadun au siéu, en Janvié, li fèsto acabado, vous trouvas nè coume un panié trauca...
Dins li jo que se fasien antan, pèr carnava, ( lou jo di mes) vaqui coume presentavon lou mes de Janvié :
Siéu Janvié, lou jala,
Vièi pela
Que de longo tremole
Pèr me gara la fre
Bràvi drole,
Adusès lou pechié !
Lou mes de Janvié anoucio ço que sara l'annado. Li douge proumié jour dóu mes, se dison : «  li coumtié » dison chascun à-de-rèng lou tèms que fara cade mes : lou proumié retrais lou tèms que fara en Janvié, lou dous, en Febrié, e acò jusqu'au 12. Antan, aquéli «  coumtié » èron plaça en Desèmbre. Se dis tambèn que lou tèms que fai lou 2 de Janvié fai quaranteno. Aquelo noucioun de quaranteno se retrobo encaro à màntis óucasioun : lou deluge, li pountannado de marrit tèms, la tengudo à l'escart di malaut countagious, li relevaio de la Vierge e la presentacioun de l'enfant au Tèmple, pèr Candelouso, quaranto jour après Nouvè .
Urousamen qu'en Janvié, i'a li Rei, e fau manja lou reiaume o la galeto à la franchipano, acò fai passa un pau lou rèste, mai encaro que, à l'ouro d'aro, se pòu manja aquéli pastissarié ritualo tre lou mes d'Óutobre, e que n'en perdon soun sèn.
Aquéu mes de Janvié, l'ame pas, : fau renja la crecho, li garlando, lou sapin e tóuti lis adournamen calendau. Fenido, la fèsto, la majo-fèsto, coume disié Mistral ; chascun s'es entourna au siéu, e n'en siéu toujour entristesido. Cresiéu d'èstre souleto à n'esprouva aquéu sentimen de vuege, mai adematin, en amoundant moun posto de radiò, dins la veituro, de-qu'entende ?
Que lou dilun, lou quinge de Janvié, adounc vuei, sarié la journado la mai aflaquissènto de l'annado ! Dison qu'aquelo journado coumbino tóuti li fatour de tristun : lou dilun, que fau tourna-mai ana travaia, la pountannado que seguis li fèsto, li sòu que soun souvènt de manco, e li boni resoulucioun presso dins l'estrambord dóu nouvel-an, e que coumençon de foundre coume nèu au soulèu ; en mai d'acò, la pago es encaro liuen, tout a aumenta, e li vacanço... mies vòu pas ié pensa. E pèr tout acaba, es l'ivèr, la meteò es capriciouso, e li gènt mancon de lus. N'ia meme un qu'a chifra tout acò e n'a escri la fourmulo matematico :

W=( D-d ) x T ^ q
________________
M x Na

Mai gramaci de pas me demanda d'esplico pèr acò, ai rèn coumprès....
Tout ço que sabe, es que siéu pas la souleto qu'amo pas lou mes de Janvié !

Michello, lou 15 de Janvié de 2018
Un pau sadoulo

Quand ère pichoto, i’avié dins moun vilage uno dono vengudo de la vilo que s’èro messo à abari quàuqui pichoti galino, de poumpouneto, pèr ié teni coumpagno.
De longo ié parlavo ; li prenié dins si bras ; li poutounejavo ; de cop, ié metié de riban ; ié netejavo li pato e lou bè…
Un jour que passère en jougant davans soun oustau, veguère li poumpouneto faire de zigue-zague e marcha sus lou quiéu. Forço esmougudo, anère lèu trouba la dono pèr ié demanda ço qu’arribavo à la poulaio.
« Te n’en fagues pas mignoto ! » me respoundeguè la patrouno di galino, « Es rèn ; i’ai soulamen baia un pau d’aigo-ardènt ! »

Anno Laberinto

La secaresso es aqui ; tóuti li gènt penson à la plueio que met de tèms à veni. Un jour, moun ouncle d’Ate que parlavo amé moun paire, ié diguè : « Quouro espères li soulié d’un mort, marches long-tèms descaus ! »

Andriéu


lundi 16 octobre 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°65 : Setèmbre 2017

« Zou ! fau tourna  prene sa plumo » Setèmbre 2017




La Rèino Jano              image



La Rèino Jano

Proun souvènt, acrouca sus mant un roucas de la Prouvènço nostro, se vèi encaro de castèu en douliho que verai o faus soun designa coume de castèu de la Rèino Jano.

Mai quau èro aquesto rèino que soun noum es tant counèigu de prouvençau, mai que demoro pamèns un mistèri pèr forço d’entr’éli.

                                  image


Dins lou precedènt numerò dóu journalet, avèn vist que dins lis annado 1145, lou Coumte de Prouvènço èro lou catalan, Ramound Berenguié II. Aqueste aguè quatre fiho que devenguèron tóuti rèino :

Margarido, rèino de Franço en se maridant amé lou rèi de Franço Louis IX, sa sorre rèino d’Angloterro, la seguento rèino de Cournouaio e enfin la darriero, coumtesso de Prouvènço, fuguè maridado à Carle I, fraire de Louis IX, que fuguè designa pèr la glèiso, rèi dóu reiaume de Sicilo. La Prouvènço èro dounc restacado à n’aquest reiaume que n’en vesès tout soun espàndi sus aquesto carto. Mai Carle I perdeguè en1282, après la desfacho di prouvençau i « Vespre Siciliano », la Sicilo au proufiéu dóu rèi Pèiro d’Aragoun : Fuguè uno revóuto populàri di sicilian contro la douminacioun feoudalo de soun regènt.

Carle II, que ié disien lou goï, sucediguè à soun paire Carle I. Sara pièi lou tour dóu fièu de Carle II, Roubert lou Sage, de prene la destinado dóu reiaume de Naple e de la Coumtat.

Aqueste aguè qu’un fièu que mouriguè bèn jouine ; Roubert designè alor sa mai jouino feleno, Jano, pèr prene à sa mort li reno de soun reiaume en 1343. Sara la « Rèino Jano » que vous n’en countarai sa tragico destinado dins un prouchan numerò : Mouriguè en 1382, estoufado entre dous matalas pèr lis ome de soun cousin Carle de Duras, que devenguè ansin rèi de Naple !

Michèu

Trouba sus la telaragno ?

Fuguère coume esterni de trouba sus la telaragno en cercant d’entresigne sus li VTT elèitri, aquest tèste que marco uno prefoundo ignourènci de nosto tant poulido lengo franceso e soun grand mesprés :

« Bonjour Le full e+2 à t'il la tige de selle télescopique Et à t'il vraiment une grosse différence avec le e+1 J'hésite entre les deux mais sa me fait chier de mettre 1000€ de plus si sa ne vos pas vraiment le coup Et est t'il possible de passer sur une plus grosse batterie à l'avenir les moteurs son t'il les même Merci »

Vue fauto d’ourtougràfi, sènso counta la pountuacioun e un mot groussié!!!

Coume es-ti poussible de counfoundre dins l’escrituro « son » ajeitiéu poussessiéu amé « sont » tresenco persouno dóu pluriau dóu verbe èstre au presènt de l’indicatiéu ? Et de-que dire entre « vos » e « vaut » dóu verbe valoir , entre « sa » e « ça » e entre « a » e « à »? Après tout acò, crese que fau plus s’estouna de rèn. La lengo franceso part-ti en douliho ? Es ço que poudèn cregne.

Soun mai que de fauto, es un vertadié chaple lenguisti.

Pèr óublida aquesto medioucrita, vaqui un pouemo de Teoudoro Aubanèu  que vous encantara:

                                        image


                                                                  Michèu


Lou casteloun di trevant...

                              

                            image1


L'an passa, au mes de Mai, erbourisant em'uno chourmo de boutanisto sus li pendis de Ventour, arriberian entre Caroun e Malaussèno davans un oustau desvalabra. I'ère passa davans mant un cop sènso n'en jamai rèn saupre. Mai aquéu jour, uno de mi cambarado me diguè : «  Se dis que dins aquest oustau i'avié de trevant, amor que sis estajan, au siècle XVIIèn, èron un pau masc...

N'en fauguè pas mai pèr empura ma curiouseta....

Trouva d'entresigne me fuguè eisa, bono-di li «  Casernet dóu Ventour » qu'avien estampa, quàuqui mes avans, un numerò sus li «  conte, legèndo e mite »

E vaqui l'istòri :

Lou Papo Urban VIII avié dous nebout, Francesco e Antonio Barberini que li faguè nouma cardinau  à Roumo; mai tre la despartido de soun ouncle, faguèron d'empacho au nouvèu Papo que li faguè manda coume legat dins li terro papalo de la Coumtat. Se dis que soun resta nòuv’ an aqui dins aquéu casteloun sènso n'en jamai trop sourti. Se dis encaro que praticavon l'arquèmi* e qu'amagestravon de « menèstro de jouinesso ». Mai li dous fraire se garrouiavon de longo, e n'i'a un que mandè sus l'autre uno fiolo de vitriòli, pièi lou leissè bada-mouri d'ouro de tèms à coustat de l'oustau.

Mai la venjanço divino fuguè tarriblo : lou glàri dóu mort venguè de longo treva la som de l'assassin que n'en venguè fòu e feniguè sa vido en trevant éu tambèn lou rode.

E se countavo un fube d'auvàri que s'èron debana dins l'encountrado : lou fìò que pren soulet, li chivau e sis atalage que volon pas passa davans l'oustau, fin qu'un muertre que se debanè gaire liuen d'aqui, e que fuguè jamai esclargi...

Basto ! Pèr li gènt de l'endré, tóuti lis auvàri e mau-parado que se ié debanavon, èro à l'encauso di trevant di fraire Barberini.

Mai coume faire pèr saché lou verai d'aquelo istòri, amor que lis istourian an nouta que li dous fraire Barberini defuntèron à Roumo, l'un en 1671, l'autre en 1679, à mai de quatre-vint an ?

                               LA PR2 FANTASTI

       IMG_1111IMG_1133

Semblo que i'a forço tèms que l'oustau es abandouna ; à l'ouro d'aro, aubouro fieramen ço que soubro dis ournamen d'un oustau noble : si fenèstro à mountant de pèiro de taio badon au grand soulèu ; la candelo de la viseto , la crousiero d'augivo, tout acò dins un clapas que de chourmo de jouine an coumença à restaura l'estiéu. L'an barra emé de porto emé de barroun de ferre, de cadeno e de cadenat pèr lis apara di pihaire de touto merço , e empacha que d'ùni, pèr malur, se faguèsson aclapa souto li muraio trantaianto ; degun saup ço que poudrié encaro se passa coume malastre...

*arquèmi : alchimie

                                                    Michello

                  E zòu mai la crounico jardiniero !

Lou proumié de Setèmbre :

Belèu que la calourasso que nous escranquè tres mes de tèms es à mand de s'avali... Mai pèr ço qu'es de la plueio, crese que sian mai de la revisto...urousamen que dins la Coumtat, l'aigo es pas de manco, e la de la Font de Vau-cluso, bono-di lou canau, lindo e fresco, rajo sènso relàmbi souto mis iue. Aier, soun vengu, coume chasqu'an, «  meissouna » lis augo que fasien de cuberto espesso sus lou canau.

Sabe pas s'avès aremarca coume iéu, qu'au gros de l'estiéu li guèspi avien gaire de voio, semblavon tambèn pati de la calourasso, e venien de longo cerca un pau de frescour contro li vitre de l'oustau, darrié li contro-vènt o souto li genouveso de la téulisso.Live wasp isolated on white background

Dins li colo e lou campestre, aqui lis aubrihoun soun de plagne, butassa tout l'estiéu pèr lou mistrau o l'eissèro cremanto, las d'ana cava au trefouns un pau d'umideta, perdon si fueio pèr espargna soun viéure.

Li cacalaus an barra si cruvèu, e espèron, à l'oumbro di fueio, la plueio que li vai dereviha pèr veni tourna saqueja li jardin.

Mi figo soun lèu vengudo aigro e li cabrian se n'en coungouston, coume di rasin de l'autin.

Uno chourmo d'aquéli cabrian s'èron vengu istala dins la cabaneto di sarraié, tout bèu-just davans l'oustau ; mai istère gaire en chancello ; un matin, avans jour, quihado sus moun escaleto, i'ai manda uno gisclado d'aquelo boumbo jauno que lis ameisè tout d'uno...

Dins lou liéumié, m'encagne après li cime que pougnon e fan pourri mi poumo d'amour ; ai adouba uno menèstro emé d'ourtigo e de tanarido que de segur li fara fugi...

Leva d'acò, ai capita uno poulido recordo : pebroun, merinjano, poumo d'amour, coucourdeto, mai lis a faugu teni arrousa, senoun tout aurié seca sus li planto.

Li vendemiaire soun à l'obro, tóuti li recordo soun en avanço aquest an.

E l'ivèr ? De que sara noste ivèr ?

Aro, me fau ana apastura mi dos galino ; vous dise « à bèn-lèu ! »

                                                                      Michello