mercredi 24 mai 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°63: Mai 2017

Lis óulivié van flouri!

«Fasen Guihaume!»                                   image

«Michèu! Es lou moumen de carga li platèu de rasin dins la camiouneto. «Fasen Guihaume!». «Vèiras, sara lèu fa».

Vaqui, jouine, ço que me disié moun paire pèr alesti soun viage de rasin qu’anavo ensaja de vèndre sus li mercat de Cavaioun, de Gadagno, de Mouiero vo de Caumont.

Mai, de mounte vèn aquesto espressioun?

Guihaume èro, dins lis annado nòu cènt cinquanto, comte de Prouvènço. Amé soun fraire Roubaud, se partejavon tóuti dous l’amenistracioun dóu païs. À n’aquelo epoco, lou païs èro treva pèr de bando de Maure que rendien li desplaçamen pau segur. Mai li gènt s’en èron abitua. image

Un jour pamèns, la revòuto petè. L’abat Mayeul, na à Valensolo, ouncle de Guihaume e dirèitour de l’abadié de Cluny, alor que s’entournavo de Roumo, fuguè pres en oustage à Oursièro pèr li Maure que countroulavon lis Aup. Oursièro èro situa sus lou camin de roumavage que menavo à Roumo e èro dounc forço vistaia. Fuguè libera après lou pagamen d'uno forto rançoun.

N’en fuguè trop.

Soun nebous Guihaume decidè alor d’acampa tóuti li forço vivo de Prouvènço pèr forabandi li Maure dóu païs.

                            image

   L’entrepreso, gramaci l’unioun d’aquéli forço reüssiguè. Li Maure fuguèron desfa à la bataio de Tourtour, vilage dóu despartamen dóu Var , proche de Draguignan, coume lou poudès vèire sus la carto dóu dessus.

                                                                             image

Guihaume sara enterra, en 993, à Sarrians. Poudès vèire tambèn uno estatuo de l’abat Mayeul dins la court de la clastro de Souvigny dins lou despartamen de l’Alia.

Es d’aquest fa d’armo de Guihaume, counèigu souto lou noum de «Guihaume lou Liberatour», e de si coumpan, que nous vèn aquesto espressioun que vòu dounc dire:

«Acampen-nous! car l’unioun fai la forço».

Esiten dounc pas à crida, pèr apara nosto identita prouvençalo:

«Zou! Fasen Guihaume! sian prouvençau!»

Pèr ilustra aquesto massimo, vaqui un pichot pouemo de J.N Vernier*:

C’est l’union qui fait la force

Les bûcherons cruels sabraient
Dans la forêt maint et maint arbre,
Et les épargnés s’en montraient
Plus insensibles que le marbre.
Bientôt ils en furent punis.
Jusqu’ici les vents, les tempêtes,
Les ayant trouvés bien unis,
Ne faisaient qu’effleurer leurs têtes ;
Mais, les rangs se trouvant percés
Par le sort de leur entourage,
Sous le choc du premier orage
Ils se virent tous renversés.

On trouva gravé sur l’écorce :
C’est l’union qui fait la force.

Jean Napoléon de Vernier

Es l’unioun que fai la forço

Li buscatié crudèu sabravon

Dins la fourest mant e mant aubre,

E lis espargna se n’en mountravon

Mai insensible que lou maubre.

Lèu-lèu n’en fuguèron puni.

Dusqu’aro li vènt, li tempèsto,

Lis aguènt trouba bèn uni,

Fasien que leca si tèsto ;

Mai, li rang se troubant esclapa

Pèr lou sort de sa vesinado,

Souto lou tuert de la proumiero boufado,

Se veguèron tóuti desclapa.

Ié trouberian escrincela sus l’escorço**:

Es l’unioun que fai la forço.

Reviraduro de Michèu

**«escorço» se dis tambèn «rusco»

Michèu

*J.N Vernier, fabulisto e poueto francès, na lou 23 de febrié de 1807 à Belfort, que ié disien «lou jardinié poueto».

Coume ié dison ?

Quouro fuguè decida de faire li carto di regioun de Franço, d'especialisto fuguèron carga d'acampa li noum di mountagno, di port e àutri liò auprès di gènt que n'en èron vesin. Pèr nosto regioun, coume counèissien pas pèr la majo part, la lengo nostro, acò counduguè à forço souspreso. Es ansin que trouban sus li carto:

*col de Port dins li Pirenèu ( mai Port vòu dire en lengo nostro « col »)

*port Barcarès sus la costo lengadouciano (mai Barcarès vòu dire en lengo nostro « port »)

E encaro mai susprenènt :

*pic Sabipas dins li Pirenèu (mai « Sabi pas » vòu dire en lengo nostro « je ne sais pas » : Es ço que respoundeguè un bergié de l'encountrado is óuficiau que lou questiounèron)

Li noum di liò soun li testimòni luenchen de la lengo nostro e di gènt que la parlavon.

Michèu

Li cavalié de la fre !

Après aguè agu un tèms siau e dous, despièi quàuqui jour, i'a mai uno reguignado de fre ; li gènt dison : «  vaqui li Sant de glaço ! » Mai que nàni ! Es la pountannado di «  cavalié de la fre ». Pèr coumença, Sant Jorge (Jourguet) lou 23 d'Abriéu, pièi Sant Marc (Marquet) lou 25, lou 30, Sant Estròpi ( Troupet) e pèr clava, lou 3 de Mai emé Crouset ( Envencioun de la Santo Crous) .

Ansin : «  Jourguet, Marquet, Troupet e Crouset soun li quatre cavalié de la fre » (1) e fau apoundre a-n-acò : «  Emai quauco fes Janet »(1), amor que pèr lou 6 de Mai, Sant Jan Porto Latino, fai tambèn gaire bèu tèms.

Fin Febrié e la debuto de Mars, se parlo de la vièio que reguigno, amor que Febrié se faguè presta tres jour pèr Mars, e emé si tres darrié jour ié faguèron peri soun avé. En seguido, la vièio croumpè de vaco ( 7) , e ma fisto, Mars siguè bèu, pousquè li faire paisse. Mai à la fin de mars, aguè óublida sa mau-parado, e mandè coume acò : «  En escapant de Mars e de marsèu ai escapa mi vaco e mi vedèu » (1). Mai Mars, mau-countènt anè vèire Abriéu e ié diguè : « Abriéu, ai encaro tres jour presto me-n'en quatre, li vaco de la vièio faren batre ! » (1)

Abriéu ié prestè li quatre proumié jour tant marrit, e de gròssi jalado faguèron creba l'erbo e peri li vaco de la vièio.

Es pèr acò que se dis :

«  Tres de Mars, quatre d'Abriéu,

Acò soun li vaqueiriéu » (1)

Vaqui l'istòri... aro, sabés tout lou perqué d'aquéli reguignado. Mai mèfi ! Es pas feni ! I'a encaro li Sant de glaço »....

Michello

Sourso : (1) Meteorologie populaire. Charles Galtier

                                    Mis annado de coulège...

Manjave dins mi vounge an quouro me mandèron au coulège, à-n-Ate, o mai eisatamen au licèu.

Quente establiment !

Aviéu jamai rèn vist de mai austère qu'acò... Èro un ancian couvènt, lou couvènt di Courdelié, bàsti au siècle XIIIèn, sarra contro lou Calavoun que barrulavo sis aigo terrouso entre de nàuti muraio. Un cop passa lou grand pourtau, vesias uno grando court, èro la court d' ounour, enquitranado e oumbrejado pèr de gràndi platano.. D'aqui s'intravo dins lou bastimen, en passant davans la pourtarié de la counsierjo...Aqui dedins, tout èro gris e susavo l'umide.

N'ai escampa, de plour ! Pauro de iéu, qu'aviéu jamai quita ma maire e moun oustau, leva de quàuqui cop qu'anère dourmi ènco de mi grand. Crese que lou làngui me durè jusqu'à Nouvè..

                                 image

En mai d'acò, i'avié ma sorre qu'èro aqui despièi un parèu d'annado e que fasié gaire cas de iéu. Es verai que s'erian toujour garrouiado, e qu'èro belèu gaire countènto de me vèire aqui...

E pèr acaba lou tablèu, emai fuguessian qu'à-n-uno vinteno de kiloumètre de l'oustau, erian pensiounàri ! S'entournavian à l'oustau lou dissate à miejour, uno semano noun l'autro, emé lou càrri que fasié Avignoun-Digno. ( li càrri Sumian, blu e rouge , li vese encaro...)

Ah, quet malur de me vèire embarrado aqui dedins, iéu que tout lou sanclame di jour de campos barrulave dins lou campestre !

                             image

Mai fin finalo,de deseno d'annado après, me n'en rèsto que li meiour souveni. M'ère amigado emé quàuqui chatouno que li revese encaro, risouleto, davans mis iue : Mado, Crestiano e sa sorre Mounico, Lucilo, Mariso, Eleno, Marìo-Eleno, e subre-tout Genevivo que sian despièi restado amigo, e que quouro se rescountran, parlan encaro d'aquelo pountannado.

Aquéu vièi « bahut » coume ié disian, èro trop pichot pèr aculi tóuti lis elèvo ; n'en venié de tout lou relarg d'Ate, mai encaro forço de z-Ais o de Marsiho, o encaro de l'autro man dóu Leberoun, Pertus, Cucuroun, Vilo-Lauro, amor que pereilabas li coulège devien èstre coumoule à l'encauso dóu «  baby-boom » de l'après-guerro...

Adounc, li dourmitòri qu'èron au segound estànci poudien aculi que li garçoun ; li chato, erian loujado en vilo, encò de persouno qu'avien de grands oustau, o encaro dins d'oustau qu'èron louga à si prouprietàri pèr acò. E ansin, à vèspre, arrengueirado dos pèr dos e acoumpagnado de la survihanto, anavian à nòsti dourmitòri. L'endré ounte ai dourmi lou mai long-tèms, carriero Santo Dóufino, èro un ancian oustau de noutàri, un oustau noble, em'uno court interiouro. E me souvene d'un ivèr qu'avié fa uno grosso fre qu'avié jala li coundu de l'aigo ; pèr se refresca la caro, fasian foundre la nèu sus li radiatour dóu caufage. Me ramente tambèn di moumen d'estrambord, chatouno jougarello qu'erian, e di batesto emé li traversin, que la survihanto, ausènt nòsti cacalas, arribavo à la lèsto, e que tre qu'intrado sus lou «  prat bataié », la calamo revenié...

Mai li plus bèu souveni que n'en garde, es qu'amé tres o quatre chato, coume iéu afougado de pouësìo, quouro tóuti devian dourmi, davalavian sènso brut pèr uno porto bèn escoundudo, dins uno croto sourno e founso qu'avian un pau arranjado pèr n'en faire noste recàti secrèt. Aqui, assetado sus de plot de bos, rousigavian quàuqui bescue adus de nòstis oustau, e à la lusour trantaianto d'uno candelo, legissian de pouèmo ! Pièi, quand la som nous prenié, anavian nous ajassa, sènso brut, en s'escleirant de nòsti làmpi de pocho.

Lou dijòu après-dina, nous menavon barrula. I'avié quàuquis endré requist dis alentour d'Ate, qu'à la fin couneissiéu coume ma pòchi : lou valoun de Róusaliero, la routo de Buous o encaro de Sivergo, o la mountado de la Cucurouno, e encaro la capello de Santo Ano, eilamoundaut sus la colo que tresploumbo lou Calavoun...Aqui poudian courre, sauta, canta, cacaleja tout noste sadou !

Champeirave toujour qàuque bouquetoun de flour pèr bouta sus ma taulo de niue, dins un encrié vuege que me servié de vas.

Me ramente encaro, sabe pus en quento annado, i'aguè uno esclùssi toutalo de soulèu e que li proufessour nous faguèron mascara de tros de vèire emé de candelo, e nous menèron eilamoundaut sus la colo Santo Ano pèr vèire l'espetacle grandaras de la luno que rousigavo pau à cha pau lou soulèu, l'oumbro que se fasié alentour de nàutri, li chin que japavon de la pòu ; quàuqui minuto de sournuro, pièi lou soulèu que s'entournavo mai, de pichot rai en pichot rai .

Me souvene perèu dóu proufessour de chimìo que l'avian escai-nouma Tintin ; un jour que fasié sa leiçoun emé de mesclun chimi sus lou releisset, sabe pas ço que se passè, mai subran lou mesclun se boutè à bouli, à tuba, emé uno moufo blancasso e espesso que sourtié de la cournudo, e éu, desvaria, qu'agantè tout acò pèr lou garça deforo en repepiant : «  H2SO4 » « H2SO4 »...d'efèt, uno óudour de soupro s'espandissié aqui dedins qu'èro pas de dire...

E quàuquis annado passèron coume acò, come d'uiau, de la rintrado di classo au mes de Jun ounte se debanavo la destribucioun di prèmi dins la court d'ounour coumoulo de mounde.

Fuguè dins aquélis annado de pensioun que de chatouneto venguère jouvènto e que visquère li gràndis amista e li dous treboulèri dóu cor...

Pièi, mi gènt aguènt muda si catoun, poudiéu aganta lou càrri que fasié l'acampage dis escoulan, e fuguère en miejo-pensioun pèr li dos darnièris annado.

Ai-las ! Noste vièi «  bahut » fuguè arrasa e n'en bastiguèron quatecant un nòu, moudernita óublijo !

E revese encaro nosto proufessour d'alamand que d'escoundoun plouravo quouro coumencèron de derraba lis aubre...èro tóuto uno vido que s'arrestavo aqui.

                                                                                       Michello

mercredi 5 avril 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°62:Abriéu 2017

Adiéu l’ivèr, bon-jour la primo!

Souveni de vacanço à la mar

(seguido)

Nous vaqui enfin istala pèr lou proumié sèr au campage de «La Capto».

                         vagues

Èro magi; anavian dourmi pèr lou proumié cop souto un tibanèu. E quet tibanèu! Coume à l’oustau e tóutis ensèn. La batarié que moun Grand avié garda de soun camioun quouro travaiavo jouine, encò soun bèu-fraire prouprietàri di «Do Vauclusien», nous pourgissiè un semblant de lum qu’èro forço aprecia e que falié ecounoumisa.

Lou brut regulié dis erso que venien s’embriga sus la plajo touto procho, nous bressavo.

Nous anavian endourmi quouro subran, uno veituro- bramaire venguè reviha la quietudo dóu campage. Uno voues gravo demandavo à tòuti li campaire d’aluca li fare de si veituro pèr vèire se i’avié pas un enfant que cercavo sa maire e que s’èro perdu. Demandavo à tòuti lis ome de s’acampa sus la plajo pèr se douna la man dins l’aigo e s’assegura que lou pichot s’èro pas nega. La recerco durè touto la niue cabussant lou campage dins un esfrai espaventable. Es soulamen lou matin que la voues de la veituro-bramaire nous aprenguè que lou drole èro esta retrouba endourmi au pèd d’un pin. Lou soulas tant espera meteguè fin à uno niue d’espavento. Lou sèr, pèr lou soupa, li jour que lou mistrau boufavo pas, se falié mesfisa de mousco e de mouissau. Lou campage èro ribeja pèr de palun qu’èron lou recate naturau d’aquélis insèite: Acò nous cambiavo gaire de serado à Vedeno amé pamèns en mens, lou croua di grapaud de la roubino que ié dison «La Maire». Perèu, pèr apara li campaire de pougnaduro d’aquéli bèsti, un tratour, li sèr que lou vènt calavo, negavo tout lou campage amé soun espóussadou, dins uno nivo de tuo-babau.

moustiquefly-tox

Nautre, lis enfant, lou seguissien en jougant, perdu dins aquesto neblo; nous pausavian ges de questioun sus la toucecita dóu proudu emplega: Lou «fly-tox » èro magi bord que venié au bout de mouissau , mousco, abiho, niero e chasco famiho avié à l’oustau soun propre espóussadou e se n’en servié sènso aprehensioun li sèr d’estiéu. fly-tox 2is agué pèr la vesprado, tant èron bono,Èro pèr nautre lis enfant, la liberta coumpleto: Ges de lèiçoun, ges de caièr de devé, ges de chaumo óubligatòri; soulo, pamèns, falié segui la reglo di «tres ouro» avans de se bagna après lou repas, souto peno de mouri d’idroucucioun.

Pèr espera l’ouro dóu ban, i’avié li partido de bòchi que coumençavon tre lou tantost pèr s’acaba bèn souvènt au lum d’un reverbèri au grand dan de nòsti maire que nous belavon pèr lou soupa.

                               lampe camping

Alassa de jouga, anave, bèn souvènt, vèire jouga li «grand». I’avié subretout lou Fernand; èro un tiraire d’elèi; dins de braio trop courto, amé de cambo torto e bèn maigro, sa precisioun me pivelavo. jeu de boules

Sèissanto an mai tard, me remèmbre encaro d’uno partido. Sa chourmo tenié lou poun, mai, pèr faire rintra quatre àutri poun suplementàri, falié leva uno boulo qu’èro contro la boulo marcanto. Se lou Fernand la tiravo, soulo la boulo de davans anavo parti e ansin aurien perdu lou poun; e pamèns lou Fernand decidè de la tira; fuguè uno tirado magico: Au liò de tira dirèitamen sus la boulo, mandè la sièuno à la verticalo; toumbè alor sus lou coustat de la boulo adverso que partiguè ansin sènso touca e boulega la boulo de davans; n’en fuguère tout estabousi e espanta; èro un mèstre. Quant de cop ensajère, de bado, de faire coume èu!

I’avié tambèn li pizza d’encò Nicolo:

                                pizza

Li falié coumanda tre lou tantost pèr espera lis agué pèr la vesprado, tant èron bono,Èro pèr nautre lis enfant, la liberta coumpleto: Ges de lèiçoun, ges de caièr de devé, ges de chaumo óubligatòri; soulo, pamèns, falié segui la reglo di «tres ouro» avans de se bagna après lou repas, souto peno de mouri d’idroucucioun.

bèn garnido e recercado: Se vesié alor uno colo de campaire que s’entournavon souto s bèn garnido e recercado: Se vesié alor uno colo de campaire que s’entournavon souto si tibanèu pourgissènt au bout de si bras si pizza touto caudo e perfumado e que falié manja sènso plus espera.

I’avié tambèn lou Jan e lou Popol, nòsti pescaire. Li falié ajuda la vèio pèr trouba, dins li palun que ribejavon lou campage, li verme que ié disien « lis esco». Lougavon alor un «batèu de pedalo» e lou lendeman matin, tre quatre ouro, partien sènso óublida la grosso pèiro estacado à uno longo cordo que ié servié d’ancrage.

                                   palangroto

Pescavon amé si palangroto di tres mousclau vo crouquet touto la matinado pèr s’entourna dins lou tantost amé li bourricho pleno de girello, saran, gòbi, sar,

                               …poisson

Nòsti maire, alor, à de-reng, alestissien la soupo de pèissoun, pèr lou sèr meme. Chascuno avié sa receto; falié pas óublida d’apoundre, pèr l’uno, uno cuiero de pastis, pèr l’autro, de code acampa en bourdaduro de plajo; li falié ausi apara si receto; èron tóuti autant bono lis uno que lis autro. Lou repas s’acabavo à niue falido amé li cançoun de l’ouncle Leo; alor, vesian arriba li campaire vesin amé si cadiero pèr escouta aquest councert improuvisa de cançoun marsiheso qu’èron un pau couquineto. L’ouncle Leo se fasié pas prega pèr nous encanta e bèn souvènt, tau un troubadour que seguissien amé fierta, travessavo tout lou campage en cantant sènso relàmbi:

«Adieu! Venise provençale,…»soupe de poissons

vo «Li pescadou, ouh! ouh!..»

e àutri cançoun marsiheso. Aurié pouscu canta touto uno journado, tant soun repertòri èro riche.

Qu’èro dur après aquéli vacanço de s’entourna à Vedeno e de reprene lou camin de l’escolo! Pantaiave alor d’un proudu miracle e de soun espóussadou qu’aurié pouscu, coume dins lou campage de «La Capto», faire desparèisse aquéli prounoum persounau, coumplemen d’óujèt dirèit vo indirèit, aquéli sujountiéu presènt vo imperfèt qu’anavon tournamai bourroula moun jouine esperit. E pamèns, «se la naturo desgaucho l’ome, es bèn l’educacioun que l’escrincello». (J.N Vernier*)

                                                                Michèu

*J.N Vernier, fabulisto e poueto francès, na lou 23 de febrié 1807 à Belfort, que ié disien «lou jardinié poueto».

                                                 Mi dos galino

I'a proun de tèms que me pensave : «  Pamèns, s'aviés uno galino....te tendrié coumpagno dins lou jardin. Belèu que manjarié tóuti aquéli cacalausoun que te degaion ti salado e ti frago, que limacejon de pertout. E pièi, uno galino, acò se saup proun, acò manjo tout : tout ço que soubro de la taulo, li brigo de pan, li marridis erbo que se derrabon dins li jardin ; rasclo tout ! E en mai d'acò, auriés d'iòu fres ! Mai uno galino souleto, belèu qu'aurié lou làngui, e que manjarié pas ; sabe qu'amon bèn èstre de coumpagno ; alor, perqué pas dos galino ?

Tout acò viravo dins ma tèsto ; un jour, n'en parlerian emé li pichot, e subre-tout emé lou mai jouine, Micoulau, qu'amo tant li bèsti. Aquelo idèio i'agradè ; chasque cop que se telefounavian, me demandavo : «  Alor, lis as, ti galino ? »

« Noun, sabes, Micoulau, que ié fau d'en proumié basti un galinié, e tambèn un enclaus di soulide, emé de grihage bèn aut, amor que lou reinard roudejo apareici, anue.

E finalamen, acò se faguè !

                         poules

Avèn croumpa un pichot galinié de bos, poulidoun e lèst à mounta, e l'estiéu passa, mi fiéu e sis enfant estènt en vacanço à l'oustau, ajudèron soun paire pèr bàsti l'enclaus e istala lou galinié. Quand tout acò siguè lèst, ni uno ni dos, emé Micoulau anerian croumpa li galino. N'en chausiguerian uno rousso e uno negro tacado de blanc, e touto la famiho s'acampè davans l'enclaus pèr li remira.

                               IMG_0811

                                                IMG_0809

 

Bràvi bèsti ! Aguèron lèu coumprès ounte se falié ajouca ; à niue falido, rintravon lèu dins soun oustaloun, e passa dos semano, se groupèron à faire d'iòu ; un pau pichounet, à la debuto, pièi de bèus iòu rous, que, ma fisto, se laisson manja.

E coume me l'aviéu pensa, aquéli galino, quouro li bandisse dins lou jardin, soun jamai aliuenchado de iéu, e se me veson pas, me cercon, e un cop que me veson, se bouton à canta coume se me disien : «  ah ! Siés aqui ! » Es un chale de li regarda estarpa, courre après lis insèite ; cantounejon de longo. Lou matin, quouro vau durbi soun galinié, tre que m'auson arriba, coumençon de canta e de pica dóu bè contro la vitro de sa fenèstro, coume se me disien : « Despacho-te, qu'es jour ! »

E tout lou sanclame dóu jour manjon, piton, estrepon, sa soulo óucupacioun estènt de cerca de mangiho e de l'empassa.

Quouro lou soulèu coumenço de trecoula, lou sèr, s'aprochon de soun galinié , e coume s'esperavon lou signau, tout à-n-un cop dintron pèr s'ajouca.

Se li bèsti avien la faculta de chifra, de segur que se dirien que fuguèron crespinado de se leissa aganta quouro anerian li querre dins soun abalimen ounte èron de centeno, e que vesien gaire lou deforo.

E iéu ? Coume me l'ère imagina, siéu urouso, dins moun jardin, en coumpagno de mi dos galino !

                                    IMG_0816

La culido dóu jour

                                                                         Michello

lundi 27 février 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°61 : Mars 2017

Au mes de Mars, lis óulivié soun desbrounda

                                     Proumièri vacanço à la mar

« Aquest an, mis enfant, avèn decida d’ana campa à la mar », nous diguè un jour nosto tant gento maire. Ma sorre e iéu n’en fuguerian tout estrambourda. Anavian vèire pèr lou proumié cop la mar e subretout ié demoura un mes de tèms. « Mai avèn ges de tibanèu » apoundeguère en regardant soucitous mi bràvi gènt . « N’en bastiren uno » s’empreissè de dire moun paire. Rassegura, nous vesian deja en trin d’aprene à nada, sauta dins lis erso, faire de castèu de sablo, pesca… Èro uno meraviho e l’espèro d’aquest evenimen sarié de segur longo.

                           la Capte

Moun paire s’apountelè dounc à la counfeicioun dóu tibanèu. Pèr apara de la plueio li viage de rasin, avié coumpra, dempièi quàuquis annado, uno grando tendo verdo de siès metre sus siès. Pèr pas que ié raubèsse, avié fa escriéure dessus en gros caratère soun noum e soun adrèisso. Pèr li vendèmi, au mes de setèmbre, bèn souvènt, falié cubri li caisso pleno de rasin amé aquelo tendo tre que li proumièri gouto de plueio toumbavon.

Nost’ami « Louque » que i’avié pas soun parié pèr faire li platèu de rasin, nous prepausè de faire de piquet de ferre pèr auboura la tendo en formo de tibanèu. Ansin, amé de courdello e de piquet de vigno que n’en mancavon pas à l’oustau, lou tibanèu sarié lèu dreissa ; sufisié alor de dos tendo mai pichouno pèr n’en tanca li dous coustat.

Lou grand jour arribè enfin. Fauguè carga la camiouneto : Li dous lié metalin amé si matalas de lano, lou pichot bufet que moun paire avié pinta de jaune, li casseirolo, la sartan, li sieto, li cubert, li vèire, la boutiho de gaz amé la gasiniero, li quatre cadiero, la taulo que moun paire i’avié traça dessus uno rousaço de tóuti li coulour, sènso óublida li vèsti, li linçòu, li cuberturo, lis aurihié ; èro un vertadié Sant Miquèu ! Pèr s’apara dóu sablo, de posto èron previsto pèr n’en cubri lou sòu. La camiouneto fuguè lèu coumoulo ; i’aguè pamèns uno plaço pèr lou pichot pèile de carboun de bois, la damo-jano de vin e la boutiho de pastis de la fabricacioun de l’oustau.

Ma sorre e iéu trouberian un sèti au mitan de tout acò. Lou viage poudié alor coumença.

A la sourtido de Mouiero, proche dóu camp d’aviacioun de Cantarèu, lou moutur de la camiouneto s’arrestè net: Après forço eisitacioun pèr trouba la rasoun de l’auvàri, moun paire se faguè presta uno biciéucleto pèr un païsan vesin, pèr ana querre uno boubino novo encò lou garagiste de Mouiero e ansin countunia noste viage. Après un autre arrest pèr uno crebaduro, pousquerian enfin arriba dins lou tantost au campage de « La Capte » proche de Ièro que countavo pas mens de cinq milo campaire.

Trouberian lèu uno plaço dintre de tibanèu tout mouderne. Nosto istalacioun anavo de segur atira la curiouseta di gènt ; ma sorre e ma maire de segur un pau vergougnouso de tout aquel descargamen, s’escapèron pèr ana descubri lou rode dinterin que moun paire e iéu bastiguerian lou tibanèu.

                            image

Amé l’ajudo de nòsti dous martèu de long margue e amé lou biais « à tu, à iéu » di gènt dóu cirque « Pinder » , li piquet de vigno fuguèron lèu planta. Li courdello, bèn tiblado, dounèron formo à nosto abitacioun tendado. Sufiguè alor de requiéula la camiouneto à l’intrado dóu tibanèu pèr n’en descarga d’escoundoun, noste Sant Frusquin e douna un èr agradiéu à nosto sousto. Coume dins lou conte « Li tres pourquet », lou loup aurié pouscu boufa, mai lou tibanèu aurié pas boulega nimai trantaia. Avié fièro aluro e èro proun singulié. Èro l’atiramen de tout lou campage. Lou noum de moun paire èro bèn vesible sus lou coustat de la tendo e mancavo que li jounglaire, quàuqui mounino  e autris animau sòuvage pèr n’en retraire l’image dóu cirque. Quàuqui drole curious e agroumela autour de noste tibanèu, me demandèron meme de ié mountra la meinajarié que se poudié escoundre dins la camiouneto! S’aviéu sachu faire quàuquis acroubacio, auriéu de segur pouscu gagna un pau de dardeno.

À sa revengudo, ma maire nous anounciè qu’èro pas poussible d’utilisa lou pèile : Èro trop dangerous amé li pin tout proche qu’assoustavon lou campage. Aurien pouscu bouta fiò au rode.

Li vacanço anavon dounc poudé coumença. Fuguèron tant bono que ié sian tourna tóuti lis an pendènt mai de dès an.

Aro, quouro cargue nosto pichoto remorco qu’acroucan à noste tandem coucha pèr uno escourregudo de quàuqui jour sus li routo de noste tant poulit païs, pode pas m’empacha de pensa à nòsti proumièri vacanço à la mar e n’en siéu tout trefouli. Èro l’aventuro dins touto sa simpliceta.

                                                                                    Michèu

                        Alessandra David Neel,

                Uno femo e uno astrado estraourdinàri....

Fuguè óurientalisto, tibetoulogo, journalisto, cantairis d' óupera, escrivano, esplourairis, e encaro franc-massouno e boudisto...

Nasquè lou 24 d'óutobre 1868 à Sant Mandé ( proche Paris), èro franceso e beljo. Chatouno rebello e escaparello, pantaio deja de vouiage... Si gènt la mandon au counservatòri pèr estudia lou piano e lou cant. Proun jouino, fuguè proumiero cantairis de l'oupera de Anoï, en Chino. Es à Tunis, ounte anavo canta, que fai lou rescontre de Felipe Neel, engeniour-chèfe di camin de ferre, e se maridaran en 1904.

En 1911 s'envai pèr un viage en Indo, mai s'entournara que quatorge an mai tard emé un jouine lama « Ioundèn » qu'adóutara coume soun enfant. Acò agrado pas à moussu Neel, e lou parèu se desseparo mai restaran ami e s'escriéuran de longo. Quouro Alessandra fai si vouiage, es èu que s'encargo de geri si bèn e de ié manda d'argènt.

En Indo, Alessandra vai dins li mounastèri boudiste, apren lou tibetan e lou sanscri ; fara lou rescontre dóu Dalaï-Lama e s'amigara emé de catau. Restara quàuquis annado de tèms à Lachèn, dins un mounastèri pèr ié reçaupre l'ensignamen boudiste ; aprèn coume faire «  toumo », valènt à dire moubilisa soun energìo dóu dedins pèr proudurre de calour, ço que, un jour, ié sauvara la vido ; es pèr tout acò que reçaupè lou titre de «  Lampo de sapiènci » e fuguè regardado coume « Dono Lama » e dóutour en boudisme tibetan. Oubrara à la reformo dóu boudisme, d'annado de tèms. Es aqui, au trefouns de l'Imalaia qu'aboutis sa quisto de la sagesso.

 

                               Alexandra

Dins la pountanado de la guerro moundialo, pòu pas s'entourna en Éuropo. Emé Ioundèn, parton pèr lou Japoun, pièi la Coureìo e la Chino que travessaran de soulèu à soulèu*. Aquéu viage vai dura mant uno annado à travès lou desert de Goubìo, la Moungoulìo, pièi faran pauseto tres an de tèms au Tibet. Vestido coume uno mendicanto, dintrara à Lassa, la ciéuta enebido, e sara la proumiero femo éuroupeano que ié sejournara ( dous mes de tèms). Sara pièi desmascado à l'encauso de sa proupreta ! ( s'anavo lava cade matin à la ribiero)

 

                             tibet_lhasa_01_1254838971

Quouro s'entourno au païs, en 1925, s'aviso que soun audàci l'a rendudo celèbro, mai sis esplé soun countro-versa.

Restara quàuqui tèms dins lou rode de Touloun, pièi croumpara un oustaloun à Digno-li-Ban, que batejara « Samten-Dzong » ( la fourtaresso de la meditacioun) e dira d'aquest endré : «  Es un Imalaia pèr lilipucian » Aqui vai escriéure lou raconte de si vouiage, e forço libre, fara de counferènci en Franço e en Éúropo.

En 1937, à 69 an, decido de mai parti en Chino emé Ioundèn pèr estudia lou nouvèu taouïsme, mai la guerro entre li chinés et li japounés s'encagnavo, alor rejoun lou Tibet ounte restara mai cinq an de tèms. Mai Felipe Neel defunto en 1941, e Alessandra n'es forço treboulado.

                                    Alexandra David Neel

En 1946, quito l'Indo definitivamen emé Ioundèn, e s'istalon à Digno. Ioundèn defunto à la subito en 1955. Alessandra, souleto, s'istalo pèr quàuquis annado au Mounegue*, pièi s'entorno à Digno em'uno jouino secretàri, Marìo-Madaleno Peyronnet que vai resta fidalamen à coustat d'elo fin qu'à sa despartido, prenènt siuen d'elo coume de sa maire. Alessandra l'avié escai-noumado «  la tartugo ».

            maison AlexandraDins soun oustau de Digno

Se dis que lou prefèt di Bàssis-Aup fuguè sousprès de reçaupre uno demando de Dono Neel pèr faire renouvela soun passo-port ! Avié cènt an !

Defuntara qu'avié quasimen 101 an, lou 8 de setèmbre de 1969. Counfourmemen à soun souvèt, si cèndre e li de Ioundèn fuguèron carrejado pèr Marìo-Madaleno e esparpaiado dins lou Gange.

Vaqui ço qu'escriguè Alessandra quouro se pausè à Digno, après aguè tant courregu dins aquéli rode aluencha, li mountagno de Chino e lou Tibet, de milié de kiloumètre de soulitudo jalado, d'à pèd o sus l'esquino d'un iac o d'uno miolo :

« Pèr dire lou verai, ai lou làngui dóu païs pèr un païs qu'es pas miéu. Li stepo, li soulitudo, li nèu eternalo e lou grand cèu clar d'eilamoundaut me trevon !

Lis ouro dificilo, la fam, la fre, lou vènt que m'entre-taiavo la caro...Li camp dins la nèu, dourmènt dins la fango jalado, e lis arrestado demié la poupulacioun crassouso, l'abramadisso di vilajan, tout acò fasié rèn, aquéli misèri passavon lèu e restavian perpetualamen ennega dins lou silènci, ounte i'avié que lou vènt que cantavo, dins li soulitudo quàsi viéujo meme de vido vegetalo, li caos de roucas fantasti, li aguïo vertiginouso e lis ourizount de lus esblèugissènto. Païs que sèmblo d'aparteni à-n-un autre mounde, païs de titan o de diéu, n'en reste pivelado !»

Marìo Madaleno Peyronnet diguè : « Vouliéu uno vido que siguèsse pas banalo, me la siéu óuferto ; siéu urouso d'aguè counsacra ma vido a-n-uno talo amo.(...) L'eisèmple d'aquelo pichoto femo emé si deco e si feblesso, qu'a sachu trouba soun camin, provo que nautre tambèn lou pouden trouba. E aquéu camin s'atrobo de-dela de l'Imalaïa e dóu boudisme, en se-meme. »

                                                                               Michello

Foutò de la telaragno

Sourso : Viquipedia

Alexandra David Neel : Grand Tibet et vaste Chine. (Ed. Plon)

Alexandra David Neel : Voyages et aventures de l'esprit. (Albin Michel)

                                          À Clapeito,*

                              flanc-montagne-web

Avian la chanço d'èstre counvida, pèr uno bello vesprado d'Avoust, dins un oustaloun de mountagno, proche Isouard !

                             Chalet-montagne-web

Adounc, nous vaqui tóuti recampa dins la pichoto salo, à l'entour de la taulo, à coustat dóu pèile que rounco ; fai fre à mai de dous milo mètre meme l'estiéu, nous coungoustant de la soupo que nosto oustesso avié aducho de Brunissard.

Bernat, lou pastre que passo l'estiéu dins l'aupage emé si fedo vengudo de la Crau, nous countavo en brassejant bord qu'es d’óurigino italiano, màntis istòri de la mountagno, istòri de pastre e de pastresso, quouro, subran, un grand brut de sounaio e de treboulun nous arribo : l'avé es en aio dins lou claus.

Bernat fai qu'un saut : lou loup ! Cargo soun fusiéu pausa toucant la porto e sort, segui de la taulado ; engauto soun fusiéu e tiro en l'èr...E davans nòstis iue esmeraviha, uno estello que fuso travesso lou cèu...

Alor, dis oustaloun d'en bas, uno voues claro mounto dins l'èr linde e inmoubile de la niue mountagniero : «  Eh ! Bernat, as despendoula uno estello ! »

                                                  Óudeto.          Reviraduro couleitivo.

* Clapeito : oustaloun d'estivo dins lou massis dóu Queiras, coumuno d'Arvièi ; 2300 mètre d'autitudo.

                                              Mes trois oliviers,

                            plantation-d-39-oliviers_21150988

Trois oliviers sous le grand vent

Secouent leurs têtes argentées.

Ils sont si vieux, si émouvants,

Au gré des saisons répétées !

Trois oliviers dans le soleil

S'imprègnent du chant des cigales,

Dressées sur l'horizon vermeil,

Plein de musiques infernales.

Les trois vieux oliviers, les miens

Reste des hoirs de mes ancêtres,

Ont à mes yeux, ce charme ancien,

Òu les souvenirs s'enchevêtrent.

Secrets de mes vieux oliviers,

Répandant, au fil des années,

Dans ce paysage familier,

Comme un parfum de fleurs fanées.

Je vous vénère et viens m'asseoir,

Sur la colline provençale,

L'été, lorsque descend le soir,

Dans l'immense paix monacale.

Tiré du livre de la poétesse Ginette Viaud-Desmoulins, par Marie-Jeanne

jeudi 2 février 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°60 : Febrié 2017

“Siéu lou mai pichot e lou mai fre”

Li tres pourquet

                                      stock-vector-three-piglets-481600423

Un jour, maman trueio declarè qu’èro tèms que sis enfant anèsson courre lou mounde. Li tres pourquet diguèron adiéu à sa maire e partiguèron chascun de soun coustat.

Alassa de camina, lou proumié pourquet se bastiguè uno cabano clujado amé de paio, pièi s’enanè coucha.

Lou loup que bramavo fam, arribè lèu e diguè : « Pourquet, se me duerbes pas, boufarai tant fort que toun oustau s’envoulara ? »

Lou pourquet refusè de durbi. Alor, lou loup boufè tant fort que l’oustau s’envoulè . Se jitè pièi sus lou pourquet e n’en faguè qu’uno boucado.

Lou segound pourquet èro tambèn un pau peresous. Se bastiguè uno cabano amé de post, pièi s’enanè coucha.

Lou loup apareiguè e diguè : « Pourquet, se me duerbes pas, boufarai tant fort que toun oustau s’envoulara. »

Lou pourquet refusè de durbi. Alor lou loup boufè tant fort que la cabano s’envoulè. Devourè pièi lou segound pourquet.

Urousamen, lou tresen pourquet èro forço travaiaire. Se bastiguè un oustau en brico e en ciment. Lou loup apareiguè e diguè : « Duerbe-me si-que-noun boufarai tant fort que toun oustau s’envoulara. »

« Boufo autant que vos, me fas pas pòu ! »

Lou loup boufè de tóuti si forço, mai de bado.

« Te ié vas leva la pèu » ié diguè lou pourquet.

Èro siau, car sabié que, gramaci soun travai, soun oustau èro forço soulide.

Lou loup, mau-countènt, decidè alor de mounta sus la teulisso de l’oustau e de se leissa glissa dins la chaminèio.

Mai lou pourquet coumprenguè ço que fasié e levè lou curbecèu de l’oulo pleno d’aigo bouiènto sus lou fiò.

Lou loup toumbè dins l’oulo e s’esbouientè. S’esbignè coume un lamp pèr mounte èro vengu e lou veguèron plus jamai.

                                      500_F_467636_J31B9xmEP0pIgM631KNczb35DKDEGI

  image de la telaragno                                                                                                                                           Michèu

                          Coume saupre ?

Asseguranço, erranço, enfanço e bèn d’àutri…

Mai pamèns toulerànci, elegànci pèr n’en cita que dous…

E tambèn soufrènço que faudrié pas escriéure coume gerènci, vo apartenènci e preferènci.

Pas facile, pas facile de tout !

Verificas vòsti couneiss---- amé li mot eisig----, insoul----, eisist----, ensist----e atir---- ; mèfi, i’a uno lèco ! 

Osco ! Se sias pas esta en dout---- sus l’ourtougrafo d’aquéli mot, poudès ana sènso crento à la ditado de nòstis ami de Bedarrido.

                                                          Michèu

                                     Espacejado long di canau....

 

                              DSC0470910 janvier

Que d'aigo...que d'aigo ! Lou 10 de Janvié « l'espacejado mesadiero de Nounours » qu'ourganise despièi uno quingeno d'an, nous counduguè em'uno deseno d'ami, sus lou « camin di canau », à-n-Avignoun. Aquéu camin es uno vìo amenajado e reservado pèr li pedoun e li ciclisto, e que meno sus cinq kiloumètre de long dóu licèu Reinié Char jusqu'i bàrri de la Porto Tiers. A l'ana, avèn agu de plueio, pamens, emé nòsti paro-plueio e nosto bono imour, se sian interessa à l'aigo di canau ! Di canau ? Mai li qunte ? Lou mai impourtant qu'avèn ribeja, es lou canau de Vau-Cluso, tambèn, nous fau remounta fin qu'à sa sourso. Pèr acò, entournen-nous à soun sourgentiéu* de la Font de Vau-Cluso, celèbre dins lou mounde entié pèr soun gourg* e tambèn pèr lis amour de Lauro e Petrarco. A sa coumençanço, davalant uno pèndo proun soudo, la Sorgo a qu'un lié, mai tre l'Isclo de Venisso, se desseparo en dous grand bras : -La Sorgo de Veleroun -La Sorgo d'Entre-Aigo e aqui, pèr de resoun geougrafico e subre-tout ecounoumico ( noumbrous moulin, culturo...), li dous bras mancon pas de bras, e aquésti soun souvènt que de fiholo : – Sorgo de Mounclar – Sorgo dóu Pont de la Sablo – Sorgo dóu Travès – Sorgo de la Feble. Es pèr acò que li geougrafe parlon de la « Plano di Sorgo » ! Fin finalo, à Trevouso, li dos Sorgo se rejougnon pèr s'ana traire, ensèn, dins Óuvezo, à Pont de Sorgo. Touto-fes, lis ome troban que lis aboundòusis aigo de la Sorgo avien ges de ròle ( ecounoumi, sanitàri o prouteitour) pèr Avignoun, decidèron, tre lou siècle Xèn, de cava lou Canau de Vau-Cluso pèr carreja lis aigo de la Sorgo d'Entre-Aigo, es ansin que lou canau nais au Tor, au rode de la Croupièro, à la preso dóu Prevost. Es aquelo Sorgo que travesso Vedeno e qu'a-n-Eguïo se desseparo mai en dous ; un di bras se vai traire dins Óuvezo, à Pont de Sorgo, quartié de Pountihac, l'autre bras passo au quartié de Bèu-Port, à l'usino Liebi, pièi à Real-Panié, au Pont di Dos-Aigo ( toucant lou pargue Chico Mendes) e arribo pièi i bàrri d'Avignoun, à la tourre dóu Sant-Esperit ( o Tourre de la Sorgueto), carriero di Tenchurié, e se vai traire dins Rose. Es aquéu bras que seguissèn despièi Real-Panié. Mai coume se d'aigo n'avié pas proun, aquéu bras dóu canau recampo lis aigo dóu Canau de l'Espitau ( la Durançolo) vengu de Durenço despièi Bon-Pas. En mai d'acò, toujour emé lis aigo de Durenço, lou Canau Crihoun e soun vaste maiun en telaragno aseigavo 2460 eitaro. Un pau mai liuen, lou Canau dóu Pue seguis Durenço en ribo d'Avignoun. – Aquéu jour, lou 10 de Janvié, mau-grat la fre e l'umide, avèn marcha, blaga, ri e tambèn après forço causo sus la vido de noste « 84 ». Quet bonur !

                                      DSC04716

                                     Tèste de Michèu Ourson, reviraduro de

                                         Michello. Foutò de Michèu Ourson

 

                            Moun oustau, en ribo dóu canau de Vau-Cluso....

Quouro aguerian decida de quita noste campèstre pèr nous raproucha de la vilo, èro en 2001, après un nevaias* que nous leissè uno semano de tèms sènso eleitricita. Avèn cerca, de mes de tèms, un grand oustau o un terren pèr lou basti ; e n'avèn vist ! Res nous counvenié ; pièi un jour, un de nòstis ami nous infourmo de quaucarèn que belèu nous farié... Es coume acò que se sian istala à Sant Savournin. Un terren que s'estiro sus setanto mètre long dóu canau , de que espera de miés ? Voulian d'aigo ? N'avèn ! Aquéu jour, se sian di qu'èrian crespina !

                                           IMG_0707

E tre que fuguère à la retirado, ai coumença à m'óucupa dóu jardin ; d'en proumié, me fauguè neteja, leva li roumias ; tout èro embartassi, enermassi. Mai me chalave deja de remira la vido de la feruno dins aquéu rode astra. Un parèu de ciéune* vanegavon, de l'aubo au calabrun, sus l'aigo, e de canard còu-verd que li femelo an sus soun alo un pichot rode d'uno bello coulour vióuleto encro, e de galinastro* tant poulideto, negro emé soun bè coulour d'arange.

           500_F_117437666_IGcI4gCEFZ6RJJgchoWJREBVaiQPzfD7D'agachoun, sènso faire de brut, ai pouscu espincha lou bluiet*, lèst coume un uiau pèr cabussa, tèsto pouncho dins l'aigo, e n'en sourti, à chasque cop un pichot peissoun qu'anavo empassa, quiha sus uno branco de la figuiero.

240_F_125801241_WTrdghlReCoAqbSbK4AhmbMLrF5nEaUbLou corbmarin*, éu, pas tant finoche, cabusso dous o tres cop avans de pesca uno predo, pièi sort degoulinant d'aigo, se pausa sus uno souco pèr s'espóussa.

500_F_113104535_0dAlv5ia8Cn5Z2UskLriiQQVsxqOx83o Regarde encaro li gàrri-vibre* tant poulit que sorton de l'aigo pèr ana manja d'erbo sus li ribo, e que quand nadon, se vèi que soun esquino e soun nas.

160_F_134299675_9ptO3OPyO5nMTBU4SVNFMUWBKDcu27X1Aniue i'a de vibre*e tambèn de lùri*, mai es de bèsti talamen cachouso que sorton que quand senton que i'a res que li pòu esfraia. Se vèi encaro, de tèms en tèms de galejoun* o de guiraud*, quiha sus si gràndi pauto, que vènon pesca de peissoun o de granouio. De l'autre man dóu canau, en fàci de l'oustau, s'estalouiro uno terro faturado inmenso ; quouro se coutrejo, i'a de vòu de gabian*, de courpatas* o de pijoun que venon aganta de verme. Aquest an, avien fa de viro-soulèu dins lou champ, erian flouri à noun plus ! E à l'autouno, quouro se meissounèron, i'avié de vòu de sansounet* e de paloumbo que venien manja li grano. Avans d'arriba au nostre, lou canau passo au lavadou publi, à la minoutarié Tarascoun, ounte de segur devié antan faire vira de molo, pièi raio poulidamen souto d'aubre grandaras, aseigo uno moulounado de jardin sus si ribo, vèn lipa lou lindau d'oustaloun ounte chascun a sa barco estacado, e que soun balans fai flouqueja l'aigo. Touto uno vido se debano aqui, long d'aquéu canau. Canau milenàri, si paret de pèiro de taio se soun derrunado, e l'aigo, au debana di siècle, n'a rousiga li ribo ; e lou canau es devengu ribiero... Remountant soun cours emé la barco, fau passa souto de vouto d'aubre, dins uno vegetacioun fougouso, desranjant, en passant, de sequelo de canard e quàuqui galinastro escalustrado que tout d'uno se van escoundre. Gaire après l'oustau, i'a la reclauso ounte l'aigo cabusso de quàuqui mètre dins un gourg em'un brut espetaclous. D'aqui, lou canau se desseparo en dous bras que traucon souto de vouto de pèiro e s'en van, eilabas, souto l'usino de Groumelo, ounte de segur fasien vira d'eisino. Aqui, a passa tèms, i'aguè un moulin de garanço, pièi un moulin pèr blanchi li telo de coutoun, à l'epoco dis indiano d'Avignoun ; e enfin, fuguè uno papetarié ; e aro, despièi quàuquis annado, tout es barra, mai lis aigo countunion de i'esquiha souto, dins la sournuro... Aigo lindo au bon soulèu, aigo sourno anue ounte la lugano se vèn miraia, aigo traucado de miliasso de flecho quouro lou cèu s'escagasso, aigo mouvedisso li jour que lou magistrau ié boufo dessus coume un perdu. Espetacle vivant, chanjadis, i'a mai de milo an qu'aquélis aigo raion, e n'an vist passa de gènt, n'an carreja de pantai, de la Font de Vau-Cluso à la mar !

                                                   Michello

*nevaias : grande quantité de neige. Ciéune : cygne. *galinastro : poule d'eau. *Bluiet : martinpêcheur. *Corb-marin : cormoran. *gàrri-vibre : ragondin. *vibre : castor. lùri : loutro. Galejoun : héron. guiraud : aigrette. gabian : mouette. courpatas : corbeau. Sansounet : étourneau

mercredi 25 janvier 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°59 : Janvié 2017

“Noun óublida l’essenciau pèr miéus viéure sa vido”

Leiçoun de vido : Li clavèu e la barriero

Un cop èro, i’avié un drole qu’avié marrit caratère. Un jour, soun paire ié baiè un saquetoun de clavèu e ié demandè de n’en planta un dins la barriero de soun jardin chasque cop que se disputarié amé quaucun.

Lou proumié jour, lou drole n’en plantè un noumbre espetaclous. Li semano que seguiguèron, aprenguè à se mestresa e n’en plantè de mens en mens dins la barriero. Fin-finalo, arribè un jour que n’en plantè plus degun. S’en anè alor vèire soun paire e i’anounciè la nouvello.

Soun paire ié diguè alor de retira chascun di clavèu qu’avié planta. Quouro fuguèron tóuti enleva, ié diguè : « Moun fiéu, as fini pèr bèn te teni amé lis àutri, mai agacho tóuti li trau que i’a aro dins la barriero. Sara plus jamai coume avans. Quouro te charpes amé quaucun e que ié dises quaucarèn de marrit, ié leisses uno blessaduro coume aquelo. Meme se lou tèms passo, n’en demourara toujour uno marco. »

Li dos sandalo

En Indo, dous passagié vouiajavon asseta sus lou cubert d’un trin clafi de mounde quouro l’un d’éli perdiguè sa sandalo : La veguè toumba au sòu, à coustat di raio. Pas-pu-lèu, prenguè sa segoundo sandalo e la mandè lou long dóu camin de ferre.

Soun vesin s’en estounè e l’ome ié respoundeguè :

« N’ai rèn à faire d’uno soulo sandalo. E se quaucun trobo la qu’es toumbado, ié sara pas mai utile. Autant que trobo li dos ! »

Tèste trouba dins la revisto « Alternatif Bien-Être » e

revira pèr Michèu

Drole de tèms !

Sabiéu bèn que, i’a de tèms, moun Grand fuguè forço deçaupu pèr un de si meiour ami que sousprenguè en trin de ié rauba si rasin. Mai pensave pas qu’uno talo mesaventuro m’arribarié.
Pèr aquèstis óulivado que fuguèron gaire fruchouso, sousprenguère dins uno de mis óuliveto forço granado, uno femo qu’amé l’ajudo d’un fielat e d’un penche, me raubavo mis óulivo.

                         50539738-cueillette-des-olives-dans-le-village-de-sicile-italie-image-teint-efoutò de la telaragno

Souspreso pèr moun arribado, countuniè pamèns à penchena l’óulivié e n’avié adeja uno pleno caisso d’óulivo bèn redouno.

                     51046341-pile-d-olives-fra-chement-cueillies-olives-de-fond

(foutò de la telaragno)

« Madamo, sias en trin de me rauba mis óulivo » ié cridère coumpletamen estabousi.

« Noun Moussu, glène e i’a ges de pancarto que me l’interdis » me respoundeguè amé forço aploumb.

Decidère alor de souna li gendarmo .

Avans soun arribado, veguère arriba uno veituro que s’acantounè darrié la miéuno.

« De-que venès faire aqui ? » demandère à l’oumenas que sourtié de soun auto.

« Vene querre lis àutris óulivo, pèr li mena au moulin » me diguè l’ome amé forço asseguranço.

« N’avès adeja pourgi » ié cridère.

« Vo, 59 kilo ! »

N’èro trop. Urousamen que li gendarmo arribèron e l’afaire s’acabè pèr uno recouneissènço de dèute signado pèr li dous raubaire.

M’entournère à l’oustau coumpletamen destimbourla e vous pode dire que n’en dourmiguère pas de la niue.

Lendeman matin, aquéli mal-estru me venguèron paga sènso un mot d’escuso.

Racountère aquesto istòri à un ami qu’èro tambèn forço deçaupu pèr lou coumpourtamen de quàuqui gènt e me countè alor sa darriero mesaventuro.

Quouro s’encamino amé sa femo dins la fourest, an pèr abitudo de saluda li gènt que rescountron e ansin un pau barjaca. Mai quàuqui fes, óutenon ges de respounso ; alor, pèr mountra i gènt soun impoulidesso, dis quatecant à sa femo, proun fort pèr èstre bèn entendu : « Dèvon pas èstre francès, bord qu’an pas respoundu ! ». E vaqui qu’un jour se veguè respoundre : 

« Sian francès, moussu, mai disèn bon-jour à degun ! ».

Pàuri gènt e bèn tristo dèu èstre sa vido !

« Noun óublida l’essenciau pèr miéus

viéure sa vido »

                                                               Michèu

                                              Après li fèsto....

Après lou tarabast di fèsto calendalo, coume es dous de retrouba lou siau e la pas necite à la refleissioun e au repaus...coume es bon de pousqué, tourna-mai, remira lou leva dóu jour, escouta li brut d'en foro de l'oustau, lou vènt e lou balans di branco, l'auceliho que van e venon dins la bouissounaio, lou gau, eilalin que souno l'ouro dóu leva. Apareilabas, de l'autre coustat, lou clouchié desgruno sis ouro... Lou cèu, pau à cha pau s'esclargis, lou blu se fai mens founs, e doucetamen, tout s'entremesclo ; es la magìo de l'ouro bluio.... me laisse flouta dins mi pantai ; siéu dedins o deforo ? Sabe pus...mi libre soun deforo e me fau esvarta lou brancun pèr lis aganta..

                 IMG_0678

Lou “ dedins-deforo” (foutò de Michello)

Li cat, éli, dormon di tres. Dequé i'a de miés à faire quouro fai fre deforo, que l'animalun soumiho souto la terro ? An ges besoun de calendié nimai de reloge, coume li planto, espèron lou signau. Despièi que li jour soun vengu tant court e li lòngui niue proun frejo, li cat dormon la majo part dóu tèms, bèn enroula que semblon la couquiho di cacalaus.

 

IMG_0685Toupie”( foutò de Michello)

N'avèn un que li pichot avien bateja « Nouvè » ; de tèms en tèms, sauto sus lou bufet pèr s'asseta dins la moufo de la crecho, bèn à soun aise , pièi s'entorno mai dourmi sus soun couissin.

 

IMG_0765 “Nouvè” ( foutò de Michello)

31 Desèmbre : Darnié jour de l'an avans de cabussa en 2017 ; la nèblo jalado escampo si pampaieto d'argènt ; gès de brut, tout es estoufa pèr la nivoulino qu'agaloupo tout. Deman sara un autre jour, uno autro annado, e zou mai li vot, li souvèt, li poutoun... Aquest an, encaro mai que lis autre a passa coume un uiau....

                                                                      Michello

De vido...de chin !

Dins ma vido, ai toujour agu de cat, tóuti mai bèu e brave lis un que lis autre, tóuti abandouna, se soun vengu recata au miéu. Bràvi cat ! Ai pres siuen de vous, e me l'avès rendu au centuple !

 

IMG_0755Mai de chin, n'avèn agu que tres, mai tres forço diferènt lis un dis autre. Pèr coumença, i'aguè uno chino « teckel » di long péu negre emé dos taco rousso sus lis usso. Èro bravo, mai quèt caratère ! Amavo pas d'èstre netejado, mai d'un cop es anado se viéutoula dins la bòuso ; quand avian decida de la lava, lou coumprenié rèn qu'en vesènt tout ço qu'avian alesti pèr acò : bacino, saboun e pato pèr la seca. S'enanavo, e de tout lou jour la vesian pus ; avans de s'entourna à l'oustau, alucavo se lis eisino de la teleto èron encaro lèsto pèr lou suplice ; se vesié pus rèn, alor dintravo à l'oustau touto countènto.

                             dogue-teckel

Jenìo e la pichoto chino “teckel” Venus, e iéu, darrié ! ( foutò de 1975!)

Pièi, i'aguè Jenìo, uno grando chino di dogo alamand, blanco tacado de negre. Fuguè abandounado jouino pèr de gènt que l'avien croumpado, pièi la leissèron au refuge de la SPA. Es aqui que moun ome la veguè un jour, e n'aguè pieta. I'anerian mai tóuti tres emé lou pichot, e aquelo bèsti lou sentiguè : s'aplantè davans nous autre en nous regardant dins lis iue e nous baiant sa pauto ; pièi nous pausè sa tèsto sus l'espalo.... Es coume acò que l'avèn adóutado ; jougavo emé li pichot e semblavo toujour se mesfisa de ié pas faire mau. E ço qu'èro finalamen amusènt, es qu'aquelo bèsti tant grando, avié pòu de tout ! Avié pòu de la chavano ; quouro ausié lou tron, coumençavo de tremoula e fasié tres-tres, alor assajavo de veni sus nòsti genoui pèr se rassegura ! Me souvene qu'un sèr que regardavian un filme au marrit fenestroun « La sounado de la séuvo » e i'avié de loup qu'ourlavon... noste bravo Jenìo istè gaire en chancello, tout d'uno escarlimpè sus mi genoui en fasènt tacheto ! E quouro la menave encò dóu veterinàri, dins la salo d'espèro fasié rire tout lou mounde amor que tremoulavo de la pòu, pèr la rassegura, falié ié teni la pauto ! En aquelo epoco, avian une cato « Belugo » que noun poudié faire si pichot s'èrian pas à coustat d'elo ; alor la chino èro tambèn aqui, emé sa testasso tant grosso que la cato à coustat dóu panié, lipavo li catoun ! E quouro dourmié, li catoun i'escalavon dessus e se couchavon sus sis esquino . Alor elo durbié lis iue, aussavo un pau la tèsto pèr li regarda , e boulegavo pus ; S'avié besoun de se leva, s'aubouravo doucetamen pèr li faire esquiha avans de se bouta sus si pauto. Quouro n'en fuguè, proun vièio, à soun darnié badai, tóuti l'avèn plourado. D'annado mai tard, erian en chancello pèr croumpa un autre chin, un « labrador ». E un de nòstis ami nous sounè pèr nous counvida à veni au siéu, à Saut pèr vèire un poulit chin que lou poudié pus garda. I'anerian lou dimènche di rei ; avèn begu lou cafè, manja lou reiaume, blaga , e lou chin, bèu labrador negre, viravo à l'entour de la taulo, fasié l'ourso, dre sus si pauto de darrié, gingoulant pèr se faire douna un tros de reiaume.. Quouro se sian auboura pèr nous enana, lou chin ( que ié disien Villi) avié coumprès ; nous seguiguè jusqu'à la veituro, e un cop durbido la porto de darrié, tout d'uno s'istalè sus lou sèti, dins un souspir de countentamen, e mutè plus...Après uno pichoto ouro de routo, nous vaqui à tres kiloumètre de l'oustau, aqui ounte fau ataca la mountado soudo, e subran lou chin s'aubouro de soun sèti e se bouto à gingoula de plesi en boulegant la co ! Sabié, ai jamai sachu coume, qu'arribavo à soun nouvèl oustau... A la fin de la semano, noste fiéu einat venguè à l'oustau pèr la dimenchado. Lou divèndre, sus lou cop de dès vo vounge ouro de vèspre, avèn ausi sa vèituro qu'atacavo la mountado, e lou chin, que dourmié coume un soucas sus sous couissin, l'ausiguè tambèn ; s'aubourè tout d'uno e anè l'espera darrié la porto en boulegant la co ! E ié faguè fèsto coume se sabié qu'èro quaucun de la famiho ; e faguè la meme causo quouro venguè noste segound fiéu ; coumprenié tout ! Venguè éu tambèn proun vièi, diabeti, e agarri pèr li raumatisme. Esperè que touto la famiho siguesse vengudo, èro moun anniversàri, pèr faire soun darrié badai. E mai de dès an après, mi felen se ramenton encaro que pichot qu'èron, s'assetavon à coustat d'éu, sus soun couissin, apiela contro soun esquino, ié legissien de libre ; éu, urous coume un rèi, boulegavo pus....

 

                               Labrador

            Vili, vo “ Bouboulo”  en 1996                                                                

                                               Michello

samedi 14 janvier 2017

la vaqui, la vertadiero moustacho d’ourso!

                            

     081 la moustacho d'ourso

foutò d’Oudeto

Es aquelo mato de bauco, que cuberto de nèu s’èro desseparado en dos, e que faguè pòu à la feleno d’Oudeto. ( vèire lou journalet dou mes d’óutobre)