samedi 18 août 2012

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°4 Mai 2011

 

Au mès de Mai

Vai coume te plais

Uno banasto pèr capèu

« Quant n’en vos ? ». Aquesto questioun , l’aviéu en ahiranço. La troubave mespresento emé l’emplé dóu tutejage. E pamens, moun paire, li couide apieja i ridelo de la camiouneto, qu’acoumpagnave de tèms en tèms sus li mercat de rasin, ié devié respoundre pèr espera vèndre nòsti rasin.

À la sousto di sebisso de ciprès, n’avié faugu de paciènci e de voulounta pèr culi aquèli rasin roussinèu que fasien bèu à vèire dins si banasto souto la bacho jauno de la camiouneto. Li prene emé precaucioun pèr la coua sènso ié leva « la flour », uno sorto de pòusso que curbissié chasque gran, li cisela emé suen pèr ié sourti li quàuqui marrit gran e pièi li dispausa emé delicadesso dins sa banasto sènso li trop esquicha, vaqui lou travai que se devié faire dóu matin au sèr en pleno cagnasso. Peréu, « Quant n’en vos ? », lou ressentiéu coume uno prefoundo injustiço.

De tèms en tèms, ère carga de faire lou tour de la colo di vendemiarello emé uno damo-jano pleno d’aigo fresco coulourado emé un pau d’antesite. Alor, chascuno bevié à de-reng dins lou meme got e reprenié reviscoulado, soun travai. Eliso, nosto vesino, se cargavo d’acampa li cacalauso escoundu à l’oumbro dins li souco ; nous proumetié de nous en faire tasta à la fin uno suçarello. Èrian atravali ; mai souvènt, moun paire s’entournavo dóu mercat sènso agué vendu soun viage de rasin. Falié alor arresta lou travai e sentiéu uno grando injustiço m’envahi : Aquest travai troubavo pas pèr un tèms sa recoumpènso. Moun paire, éu, gardavo espèr. Fasié alor lis àutri mercat e arribavo fin-finalo, à vèndre sa marchandiso. Me souvene que falié evita li mercat dóu divèndre qu’èro un jour sènso coumando pèr lis espeditour que trevavon alor li mercat en cerco d’uno bono afaire .
Ma maire bèn souvènt nous countavo alor li malastre d’aquelo proufessioun que ié semblavon èstre uno fataleta. Es ansin qu’un jour de mercat, moun Grand, qu’èro parti de Vedeno emé soun miòu au mercat de Mouièro, se veguè prepausa pèr un espeditour un pres ridicule, escas pèr uno banasto de rasin : Moun Grand n’en prenguè alor uno e en rèn de tèms n’en curbiguè la tèsto de l’ome que s’esbignè vergougnous e leissè lou mercat degoulinant dóu jus di rasin escracha. Long-tèms sus li mercat, fuguè moustra dóu dèt pèr li païsan que disien alor : « Es lou que lou Marcèu a capela d’uno banasto! ».

Michèu

Lou gros esfrai

Aviéu de segur quinge o sege an, e pèr ana au licèu, me falié percoula mai de tres kiloumetre à pèd pèr rejougne l'arrestado dóu car.

Tres kiloumètre pèr encamba un cresten, à travès ermas, camin clapeirous, bos, esclargiero. À la bello sesoun, èro un encantamen, à pouncho d'aubo perfumado de badasso, de susprendre li lapin dins l'esclargiero, la lebre boumbissento dóu jas, vèire tout lou mounde menudet di bestiouno à l'obro, èstre acoumpagnado pèr lou cant dis aucèu dins la bouissounaio, entre-vèire lou reinard s'endraia de garapachoun demié lis àutis erbo.

Mai tre l'autouno, d'aquest'ouro matiniero, tout èro encaro aprefoundi dins l'escuresino, emai qu'estènt pas forço cregnento, m'atardave pas, courrènt quasimen pèr arriba fin qu'aquelo ribo de la routo. Li niue que la luno alusentié, èron encaro mai esfraianto ; tout prenié un trin fantasti ; la siloueto di grands aubre balancejavo soun oumbro negro sus lou clar dóu camin ; avançave tèsto souto, regardant que mi pèd que fasien redoula li caiau dins la draio.

Un d'aquèli matin, dins la fresquiero de la fin d'autouno, alor que travessave lou bos de roure, ausisse ourla à quàuqui mètre de iéu. La tressusour me pren e buto encaro lou pas pèr escapa à n’aquelo menaço, à n'aquelo creaturo amatado dins quàuqui tousco.

Mai dins lou grand silènci dóu bos, alor que counglaçado de l'esfrai, courre coume uno perdudo, li bram se raprochon ; quàuque èstre invesible e maufasènt , ome o bèsti, me seguis de segur; ause pas me revira, mis iue roudihon de drecho à gaucho ; rèn !...Moun cor pico tant fort dins ma peitrino que pode gès ausi d'autre brut à l'entour.

Mai que d'un cop, m'embrounque dins ma courso esglariado ; toumba aqui sarié ma fin tras que seguro; m'arrape i branco, e courto d'alen, arribe enfin au descubert alor que la creaturo decèsso pas d'ourla à l'óuriero dóu bos.

À vèspre, recampado à l'oustau e encaro souto lou cop de la pòu, conte moun auvàri à moun paire que me respound dins un cacalas: «  Michello, veguen, l'as pas recouneissu? Es lou grand-du ! »

A la fes escalustrado que moun paire riguèsse ansin de ma pòu e dóu meme tèms rassegurado, me siéu mestrejado e tout de long di quàuquis annado ai pus tourna parla de ma mau-parado.

Pèr quant à moun paire, amusa, a counta acò à sis ami cassaire, e es coum'acò que quàuqui tèms après, n'i a un d'entr'èli que, desbarcant un sèr à l'imprevisto à l'oustau, vengué m'óufri lou grand-du empaia.

Ai alor pouscu lou regarda sènso branda, moustras esfraiant d'aquest matin d'autouno, e meme sourire d'aquelo grando pòu.

Mié-siècle après, o gaire se n'en manco, es toujour aqui, lis arpo acroucado à la branco ounte lou fusiéu l'a de segur susprès, e souventi-fès, lis iue dins si iue de vèire, ai counta is enfant l'istòri d'aquèu rescontre.

Michello

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°3. Abriéu 2011

Au mès d’Abriéu, tout aubre a soun grèu

La dindouliero

Siéu seguro que tóuti counèisson aquelo bello planto, mai n’i a gaire que n’en sabon soun noum prouvençau.

En aquest moument, es bèn desvouloupado ; n’i a de mato de pertout : dins li jardin, ermas, ribo, orle di champ. Pòu faire enjusqu’à cinquanto centimètre d’aut ; aubouro fieramen si belli fueio descoupado, d’un bèu verd, un pau blanco en souto, sus de tijo pelouso. Si flour jauno, à quatre petalo un pau froustihado(coume li di gau-galin, bord que soun de la memo famiho di « papaveraceae ») se veson de luen. Se n’en roumpès uno tijo, se n’en escoulo un la espès, d’uno poulido coulour aranjado ; se dis qu’aquéu la a lou poudé de sougna li berrugo.

L’avès-ti rescouneissudo ? Es la dindouliero, que se dis perèu « erbo à la dindouleto ». Soun noum scientifi « chelidonium » vau dire en gre dindouleto. Perqué la dindouleto, bord qu’en francès se dis « erbo di berrugo » ?

I’a dous esplicacioun en acò :

-proumieramen, es uno planto qu’anouncio lou printèms, coume li dindouleto.

-Segoundamen, se dis que li dindouleto n’en chapouton de tros pèr bouta un pau d’aquel la sus lis iue de si pichot pèr lis apara de l’avuglige.

E acò capito bèn, bord qu’en francès, se dis perèu « grande éclaire » (grando eslùci).

E ço que m’estouno toujour, es de descurbi que li planto que se podon pas desplaça, an desvouloupa d’estrategio pèr faire esparpaia si grano de pertout e coulounisa li terren ounte se pleison. La dindouliero n’a uno bono : chascuno de si grano blanco es ournado d’uno lùpi ouliouso que li fourmigo se n’en coungouston. Ansin, atraiado pèr aquéu bèure, carrejon li grano de pertout ounte se van samena.

Noutas qu’aquelo planto es tóussico mai medicinalo, bord que soun la a vertadieramen lou poudé de faire gari li berrugo.

E vaqui encaro uno que poudrés plus derraba !

Michello

Li proumièri veituro à Vedeno

Dins lis annado trento cinq e trento sièis, dins lou quartié dóu reloge, carriero di dindouleto e sus lou relarg dóu castèu, i’avié uno chourmo de quinge à vint nistoun de tout age : Li de tres an vo quatre an seguissien dins si jo, li mai grand de vounge o douge an. Lis àutri devien ajuda si gènt à l’oustau vo i champ.

Dóu tèms di vacanço, courrien pèr carriero à jouga i gendarme e i voulur.

Èron libre, mai vaqui, si gènt ié demandavon pamens de s’entourna à l’oustau avans cinq ouro e miejo bord qu’un evenimen di mai grand s’anavo debana sus lou cop de sièis ouro :

Dins lou vilage, i’avié sucamen dos persouno qu’avien chascuno uno veituro e èro l’ouro ounte dins aquèli boulide, passavon emé forço petarado dins la Grand-Carriero pèr s’entourna encò siéu. Se falié dounc engarda de se faire escracha.

Vaqui ço que m’a toujour counta ma grand-tanto que manjo aro dins si quatre vint cinq an.

Jóusselino

Istòri de la Sant Marc

Aquesto istòri de la Sant Marc m’es estado countado pèr dono Perrot. Un jour ié demandère perqué l’ouratòri de la Sant Marc qu’es sus lou camin de la niue, es toujour vueje de soun Sant. Se faguè pas prega pèr me n’en douna la rasoun e n’en vaqui sa dicho :

Lou jour dóu 25 dóu mes de mars, chasco annado, li gènt fasien la proucessioun emé l’estatuo dóu Sant carrejado sus de soulidis espalo pèr apara li vigno di jalado e di malautié .

Mai, aquesto annado, quouro arribèron davans l’ouratòri, s’avisèron que li vigno èron estado jalado pèr la fre dóu matin. De coulèro, mandèron pica de nas lou Sant dins un bartas en contre-bas. Dempièi aquest evenimen, sa nicho es vuejo.

Jano-Mario

Moun Grand

Quand èro pichouneto, amave espincha moun Grand quouro s’alestissié pèr se barbeja.

Se boutavo davans lou mirau qu’èro penja à la muraio au ras de la fenestro. Lou regno nus, prenié uno cencho de cuer, l’estacavo à la pougnado de la porto e fasié resquiha dessus soun rasour-coutèu.

Dins un silènci religious, fasié ana e veni la lamo perqué siguèsse bèn amoulado.

Li gauto cuberto de saboun bèn escumant, pressugant si brego, tiravo alor d’uno man sa pèu d’en-aut e de l’autro, passavo la lamo sus si gauto e sus sa gargamello.

Au mai lou regardave , au mai avié lou tremoulun de pòu que moun Grand se coupèsse.

Se fretavo pièi la caro emé l’aigo d’uno bacino ; ma Grand ié presentavo alor uno servieto, pièi sa flanello e enfin sa camiso.

Èro bèu e sentié bon.

Alor me regardavo, aloungavo si bras , m’aubouravo e un gros poutoun venié s’escracha sus mi gauto.

Martino

Lou casse-rimbaud                                     Le beffroi

(la Tourre dóu Reloge)

Dins un poulit cantoun                    Il est dans notre ville,

De noste bèu vilajoun,                     Un quartier bien tranquille

S’aubouro un campanau,                Flanqué d’un campanile

Bèn aut, coume un fanau.              Aux allures de vigile.

Sa campano dindo plus.                 Le temps a fait son œuvre :

Las ! Lou tèms l’a macado.            La cloche ne sonne plus,

Soun cadrant es foutu ;                  Les aiguilles sont inertes.

Sis aguïo semblon clavado.            Sur le cadran déchu.

Souto soun porche, pamens,         Pourtant lorsqu’on s’approche,

Entre dos boufado de vènt,            Quand le mistral se tait,

S’ausis pica souvènt                     On entend battre sous le porche,

Lou cor di Vedenen.                       Le cœur des Vedenais.

    Traducioun de Michèu .      Pouemo de J.Doriguzzi

Dóu tèms dóu cinema Rex

Avès dins lis istòri vedenenco, quàuqui persounage qu’an marca la vido de tóuti li jour pèr soun parla, soun mestié vo si galejado. Li rescountravian dins li coumèrci, au cercle, vo au bar di courso. S’acampavon tambèn au « Cantoun Flouri » de Sant-Ano e i « Quatre Camin », sènso óublida lou bar de Favro.

N’i a un que se vesié chasco annado à la memo espoco : Èro Segne Lorient que leissavo jamai soun alambi ; tóuti sabien qu’escoundiè soun demai de marc dins lou vestiàri de l’estàdi vo dins lis erbasso que l’envirounavon.

Lou cinema Rex èro tambèn un liò de rescontre ; pèr la nouvé, se ié debanavo la « Pastouralo » emé li fedo de Garcin e un vertadié ase.

Pendènt lis entre-ate, la « Maire Benavant » fasié sa distribucioun de bounbouniho e de pistacho ; sourtié toujour en disènt : « Tout lou monde esta servi, bonbon, cacaouèto ? ».

I’avié bèn segur, lou Mimile, que fasié lou plen di glaciero, li courso e qu’escoubavo sènso repoutega la terrasso.

Li jour di rescontre de baloun entre la Franço e l’Espagno, falié pas óublida de tendre uno cordo tout au long dóu bar pèr separa lis afouga francès dis afouga espagnòu ; n’èron mai d’un cop vengu i man !

I’ avié toujour un galejaire pèr demanda à n’un innoucènt : « Quau èi qu’a peta lou vas de Soisson ? ». Sa respounso « Vous asseguro, dono Damotte, qu’es pas lou Jan- Pèire » descadenavo li rire de l’assemblado.

Mounte soun passa aquèli moumen requist que dounavo uno amo à noste vilage ? Carmen

N.B : S’avès uno istòri à nous counta, esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.

vendredi 17 août 2012

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°2 Mars 2011

Mars marsejo

La cansóudo

Dins lou numero1 dóu journalet, vous disiéu que lou noum di planto avié lou poudé de vous parla de si liame emé lis ome.

Prenès, d’eisèmple, uno planto qu’es forço envahissènto, en ribo di riéu, dins lou terren fres, un pau caialous : la cansóudo*. À la primo, quouro coumenço de baneja, semblo uno pichoto aspergo, pièi desvoulopo sa tijo redo ; à chascun de si nous, que semblon sóuda is autre, creisson si fueio que soun minço coume de péu.

Avès remarca coume es maleisa de la derraba ! Se coupo au ras dóu sòu ; sa racino es uno souco lignouso founso que proudus de ramificacioun.

N’i a que la dison pouisouno, bord que de n’en trop manja pòu èstre tóussi. Se raconto que de chivau n’en mourriguèron : n’avien belèu trop manja, mesclado au fen.

Pamens, vous afourtisse qu’es uno planto manjadisso : si grèu, à la primo, se manjon coume d’aspergo. Secado e moulinado, la poudès mescla dins vostis ensalado (iéu que vous escrive acò, me n’en coungouste !) e ié douno un pichoun goust que noun sabe..

La cansóudo a perèu lou poudé de sougna li planto ; n’en fau faire fermenta dins l’aigo (coume lou devès faire emé lis ourtigo) : aquéu bouioun fourtifico li planto, em’acò aganton pas lou « mildiou ».

Es de segur mai couneigudo souto lou noum poupulàri d’ « escureto », bord que si tijo enviróutado servien à neteja la veissello e bono de la siliço que countèn, descrouto bèn lou couire e lou latoun.

Aro que vous n’ai di un pau sus aquelo planto, quouro la rescountrarès sus voste camin, belèu que la regardarès autramen e se la vesès baneja dins voste jardin, vous dirès qu’acò es pas un malur, bèn au countràri !

  • En francès : la prêle ; ié dison perèu «  couëto de garri », «  escureto », « erbo de veissello », « fretadou »

  • Soun noum latin : «  Equisetum » que vau dire «  sedo de chivau »

Michello

Lou Viset e sa Viseto

« Mounte es lou Viset ? Amé sa Viseto ». Aquèli dous èstre s'èron jamai quita. Se couneissien dempièi sa plus jouino enfanço bord que vivien dins lou meme vilage de Vedeno e qu'èron cousin german. Se maridèron meme : Es alor que nasquè ma Grand, Aurelio. Vivien carriero dou «  Poulit Camp » jusqu'à coustat de l'oustau di Magnan. Perèu, quouro moun Grand venié tout jouine encò sa sorre, Aurelio l'arremarcavo e se n'en seguiguè quàuquis annado mai tard soun maridage e la neissenço de ma maire Janetoun.

Lou Viset e sa Viseto anèron viéure encò sa fiho au quartié dou Chivau Blanc dins l'oustau que n'eiretèron : Viset èro counsierge en Aguio e Viseto s'oucupavo de l'oustau e fasié de courdurage. Moun Grand reguignavo à chasque cop que pourgissié un plat pèr lou dina e que l'acoumpagnavo d'aquèli mot :

«  Fau que n'en resto pèr aniue! ».

Viset èro un ome doucile : fasié tout ço que sa femo ié demandavo. Mai ai!las ! un jour venguè la separacioun e Viset fuguè tout destimbourla. A nounanto an, si vido s'èron entremesclado e se soustenien l'un l'autre ; lou que demoro es alor desempara.

Un mes après aquesto desparicioun crudelo, un sèr, Viset se virè vers sa Janetoun en ié disènt «  Fai-me uno poutouno bello! » e Janetoun que l'amavo forço soun Viset, se leissè poutouneja. Partiguè alor se jaire dins la chambro dóu bas qu'es aro moun burèu.

L'endeman matin, Janetoun fuguè souspreso de pas vèire veni soun Grand ; anè pica à la porto de sa chambro ; deguno respounso ! Durbiguè. La fre la sousprenguè : La fenestro e li contro-vènt èron dubert. S'entournè lèu dins la cousino un pau esfraiado quouro s'ausiguè pica tres cop sus la porto de l'oustau. Moun Grand anè durbi. « Dardar » èro aqui tout despoutenta: « Marcèu, lou Viset s'es jita dins la Sorgo e soun cors es sus l’escampadou! »

La desparicioun de sa femo èro estado trop crudelo. Chasco minuto èro devengudo uno eternita de souleso e de tristesso. «  Viset, vai-t'en querre de poumo d'amour au jardin! » vo « Viset, vai ié dire qu'es l'ouro de manja! » e Viset óubeïssié. Aco l'óucupavo e dounavo un sèns à sa vido : Aro que sa retirado èro bèn avançado, la mendro ajudo pourgido à sa femo la fasié emé plasé e lou reviscoulavo. Participavo ansin à la vido de l’oustau ; èro pas soulamen un pioun que se desplaçavo d’uno cadiero à l’autro e que sarié lèu devengu uno gèino. Mai aro, plus rèn. Avié perdu si marco : Pèr èu, lou soulèu esbrihaudarié plus jamai ; èro devengu inutile. Perèu, avié pres sa decisioun ; aqueste sèr, après uno escourregudo de dous kiloumetre, sènso esitacioun avié encamba la parabando e s’èro abandouna dins lou riéu au crid de « Me vaqui, ma Viseto! »

Michèu

La Pastourello

Li Vedenen sabon quant sa gleiso es bello, mai n’i’a gaire que couneisson l’istòri de sa campano « La Pastourello ». Aquesto campano fuguè bastejado lou 25 de mai de 1924, cargado d’un vèsti batismau davans lou canounge Peyron vice-generau dóu dioucèsi d’Avignoun : En 1900, èro estado fendesclado pèr la fre e gramaci « Li Pastourèu », fuguè tournamai foundudo pèr mai prene sa plaço en aquel mes de mai, dins lou clouchié de nosto gleiso.

Se pòu legi sus la campano aquèli mot :

« Un sèr d’ivèr, lo gèu m’avié maca lou pitre. Vint an fuguère triste arlèri, sènso balan. Li Pastourèu an tengu lou chapitre ; m’an redouna la voues pèr canta longo-mai ».

Marineto

Vedeno avié si bugadiero

Vedeno avié dous lavadou : Lou pichot sus la calado dóu Chivau Blanc e l’autre sus la grand plaço di pichot pont qu’èro lou mai grand. Chasque jour, se ié vesié forço bugadiero de tóuti lis age. Fasien bugado mai óublidavon pas de barjaca. Aqui, tout se sabié : li neissenço, li bòni e li marrìdi nouvello.

N’avié uno que ié demouravo enjusqu’à miejo ouro. Quouro s’entournavo, s’arrestavo bèn souvènt à l’oustau pèr se pausa e prene lou café. Reviscoulado, s’enanavo alor amé sa barioto coumoulado de linge propre pèr l’ana estèndre sus l’erbo dóu prat.

Jano-Mario

Pichot Papa Nouvé

Pichot Papa Nouvé,

Quand dóu cèu vendras tout dre,

Amé ti jouguet pèr milié,

Óublidés pas mi pichot soulié !

Mai avans de parti,

As besoun de bèn te cubri,

Deforo vas pas agué caud

Cargo toun mantèu coume fau.

Uno cansoun que poudès aprene à vòstis enfant !

Michèu

Zanki

Mita italian, mita prouvençau, Zanki venié souvènt à l’oustau nostre e erian countènt de prene lou tèms de barjaca amé èu. Avié travaia pèr moun Grand que disié que n’i avié pas meiour ome pèr faire li trau pèr li vigno vo pèr lis óulivié. Avié l’amour dóu travai bèn fa.

Lou darrié cop que lou veguère, es lou jour qu’avian fa emé ma femo, lou viage de Toulouso à Vedeno à biciéucleto. En arribant sus lou relarg dóu vilage, lou trouberian asseta sus un banc distraia pèr lou vai-e-vèn di gènt. Fuguè souspres de nous vèire. Erian countènt de ié faire parteja nosto joio de trouba tres jour après noste despart de Toulouso, lou vilage. Acò lou sousprenguè e ausè me demanda un pau entrepacha : «  Mai, as ges de veituro ? ».

Siéu tout trefouli de pensa à n’aquest ome.

Michèu

N.B : S’avès uno istòri à nous counta, esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°1

 

Nèu de fébrié

Remplis lou granié.

Fébrié2011

Creacioun dóu Pont de Garanço

Un jour de l’an milo nòu cènt quatre vint cinq, veguère arriba encò iéu, Martino.

-Oh ! Martino, dequé t’arribo ? Es bèn rare de te vèire.

-Vo ! me respoundeguè ; vous vène dire qu’avèn idèio de crea uno assouciacioun de lengo prouvençalo ; alor, coume sias à la retirado, avèn pensa à vous. Avès lou tèms aro !

-Vo ! acò es verai e pièi sias de Vedeno.

-Vo ! e tu tambèn.

-Oh ! sabe mounte n’en vos veni.

-Bon…siéu d’acòrdi.

Martino aguè un pichot riset en disènt : «  Sabiéu bèn que sarié emé nàutri. » E me gramaciè. Quàuqui jour mai tard, la proumiero acampado fuguè pèr douna un noum à n’aquelo assouciacioun e tambèn pèr fourma lou burèu : Fuguè lèu fa.

-Avèn pensa, diguè alor Martino, sus l’idèio de moun fraire, que ié diren « Lou Pont de Garanço ».

Es ansin que nosto assouciacioun es nascudo e que perduro dempièi mai de vint siés an.

Longo-mai à n’elo e à si sòci

La seguido vendra belèu lou cop que vèn

Oudeto

Erian en agoust de 1944.

Lis alia avien reüssi soun desbarcamen en Nourmandio e èro aro lou tour de lou de Prouvènço. Li Vedenen èron à l’escouto di nouvello. Lis alia anavon de segur passa dins lou vilage e sarié ansin uno joio inmenso de recoubra e festeja la liberta.

Mai veguèron arriba un bataioun d’Aleman que remountavo Rose pèr fugi lis alia. Avié recegu l’ordre de ralenti l’avançado de si troupo en cavant de valat. Perèu, quouro arribè dins lou vilage, soun capoulié dounè l’ordre au conse d’acampa sus lou relarg tóuti li ome valide sénso óublida de se muni chascun d’uno palo.

Fuguè un esmòu grandaras dins tóuti lis oustau : En represaio, anavon-ti pas èstre tua e manda dins si cros qu’avien cava?

L’infourmacioun venguè dusqu’au quartié dóu Chivau Blanc qu’èro i counfino dóu vilage e que ié demouravon mi gènt. Lis ome dóu vilage èron adeja noumbrous sus la plaço quouro veguèron arriba moun Grand. Fuguè aculi pèr lis un, pèr de picamen de man e pèr lis autri, pèr de reproche bord que la situacioun èro critico. Fau dire que moun galejaire de Grand avié estaca au bout d’uno longo cano uno paleto dóu carboun pèr lou pèile e que l’aubouravo bèn aut sus soun espalo.

Aquesto istòri la tene d’un ami de moun Grand e auriéu talamen l’ausi dire pèr èu !

Michèu

Ma passioun pèr li planto

Dóu mai liuen que me souvene, ai toujour agu uno passioun pèr li planto. Quouro ère pichouneto, coume tóuti li de moun age, anave culi un fube de flour sóuvage qu’adusiéu à ma maire. En ivèr, de viòuleto, à la primo, li printaniero, li pensado, li margarideto. Pièi venien li flour meissounenco qu’anave culi à brassado : roubisso, gaugalin, niello barbudo, margarido, blavet.

Aviéu perèu aprés à culi lis ensalado sóuvajo : lachuguetto, mourre-pourcin, sauto-voulame, pimpinello, creissounetto, barbabou…e me coungoustave tant de li culi que de li manja ; amave senti sa bono oulour d’erbo fresco, un pau amaro. Acò se culissié subre-tout l’ivèr o à la debuto dóu printèms.

Couneissiéu perèu un fube d’àutris erbo, e me demandave se li couneissiéu d’istint, o se le lis aviéu apreso ; èron subre-tout de bònis erbo que tóuti emplegavon en aquelo epoco. Me mandavon culi li flour de sambuquié pèr lava lis iue, l’espargoulo pèr neteja li carrafo, la dindouliero pèr sougna li berrugo, de maulo blanco o de grèu de róumi pèr quouro avian mau de gorjo. Un jour ma maire me mandè culi d’agrimeno pèr sougna uno plago que moun paire avié au bras e que se voulié pas gari. Lou creirès-ti ? Me siéu pas enganado, aviéu remarca ounte n’en avié e i’aduguère la bono planto !

E finalamen, acò m’a jamai passa, bèn au countràri ! Ounte qu’anave, culissiéu de tros de planto, de grano, pèr li faire crèisse dins moun jardin.

Aro, ço que m’agrado lou mai, es de li recounèisse, lis óusserva à la lùpi, e aqui ai l’impressioun d’intra dins un mounde meravihous, acoulouri, lou mounde de l’infinidamen pichot.

Lou mai, es de counèisse si noum poupulàri que nous assabenton sus lis usage que se n’en soun fa dins la soucieta e vous pode afourti que soun noum prouvençau vous parlo de si liame emé l’ome.

Michello

Uno istòri vertadiero

Quouro siéu vengudo demoura emé mi gènt au camin Capoduro, i’avié pas mai de tres bastido dins lou quartié. Erian soulamen dos chatouno.

La proumiero bastido èro la de Moussu Vidié Maurise e de sa femo Margarido ; èron de bràvi gènt  e d’artiste : èu fasié d’esculturo sus lou bos e elo pintavo de tras que poulit tablèu.

Quouro èro la Sant Janenco, falié acampa pèr faire lou fiò, de branco cargado de si fueio : Ansin quouro èro aluca, lou sautavian mant d’un cop , pèr pourta bonur un cop pèr li gènt e un cop pèr li bèsti.

Iéu, quouro m’entournave de l’escolo, me falié passa vèire la Margarido ; me dounavo alor de quintounino en me disènt :  « Acò te vai fourtifica ». La quintounino douno bono mino coume afourtissié la reclamo.

À la vihado, anavian amé ma maire escouta lis istòri encò la Margarido ; uno vesino, que demouravo un pau mai liuen, venié à la niue toumbado, bouta soun auriho contro la sourtido dóu tuièu de la pilo e escoutavo ansin ço que se disié. Quouro Margarido s’en avisavo, vuejavo alor dins la pilo un vèire d’aigo que bagnavo tout dre l’auriho de la curiouso que lèu s’esbignavo nèco coume un panié trauca.

Jano-Mario

Neissènço barioutado

Margot dóu Chivau Blanc èro prenso. Un matin diguè à soun ome qu’anavo èstre de segur l’ouro. Coume faire ? Avien ges de veituro. La sajo-femo, Jousefino Coupard, demouravo à coustat dóu pichot pont qu’es bèn à dous kiloumètre de soun oustau. Falié faire lèu : Margot venié de perdre sis aigo. Soun ome, sènso esitacioun, la boutè dins la remorco e l’atalè à la biciéucleto di rodo envelado e la carrejè coume pousquè en travessant tout lou vilage à la grando souspreso di vedenen. Erian en 1942. Quouro arribèron i quatre camin, Leónci Ourson qu’èro esta designa pèr surviha li desplaçamen di gènt dins lou vilage, se boutè en travès de la routo en bretounejant : « Pou, pou, pou,….., pouliço ! » Faguè pamèns pas de zele quouro veguè Margot qu’avié si proumiero ramado. Glaudo-Mario veguè lou jour sènso dificulta : Fau dire que sa maire èro estado bèn boulegado bord que li carriero dóu vilage èron pas quitranado coume à l’ouro d’aro. Encò la sajo-femo, i’aguè tambèn en aquel jour la neissènço de Jan-Glaudo que sa maire fasié que de dire à Margot : « Que ta pichoto es poulido ! Que moun drole es laid ! »

Vuei, Margot manjo dins si cènt dous an e la saludan amistadousamen.

Michèu

N.B : S’avès uno istòri à nous counta, esitas pas : Nous agradarié de la bouta sus aquest journalet.