dimanche 1 janvier 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°: 58 « Bòni fèsto calendalo ! » Desèmbre 2016

 

                               Lou Pichot Capeiroun Rouge

 

20732259-Petit-Chaperon-Rouge-rencontre-un-loup-Banque-d'images imajo de la telaragno

A l’orle dóu bos, vivié uno chatouno que li gènt dóu vilage amavon forço. Ié disien lou Pichot Capeiroun Rouge bord que pourtavo toujour un capouchoun d’aquesto coulour.

Un jour, sa maman ié diguè : « Ta grand es malauto ; Porto-ié aquesto galeto e aquest pichot pot de mèu. Mai passo pas pèr la fourèst car poudriés faire de marridi rescountro. »

La chatouneto prenguè lou panieroun e partiguè d’un pas jouious.

Escoutant pas li counséu de sa maman, decidè de travessa la fourèst pèr poudé jouga amé sis ami lis animau.

Subran, alor que la chatouneto cantounavo jouiousamen, lou loup sourtiguè à sa rescountro.

« Bon-jour, chatouno. De-que fas touto soulo dins aquesto grando fourèst ? » ié demandè lou loup.

« Vau pourta un pichot panieroun de lipetarié à ma grand qu’es malauto »

« E demoro liuen ta grand ? » demandè lou loup en se fretant lou mentoun.

« Noun, viù tout proche d’aqui » respoundeguè la chatouno en mountrant uno chaumiero dóu det.

Lou loup decidè d’ana éu-tambèn encò la grand e arribè encò la malauto bèn avans la chatouneto.

Piquè à la porto.

« Quau es ? » demandè la vièio damo.

« Siéu lou Pichot Capeiroun Rouge » respoundeguè lou loup en imitant sa voues.

La grand durbiguè la porto. Lou loup se jitè sus elo e n’en faguè qu’uno boucado. Pièi se carguè de soun bounet de niue e prenguè sa plaço dins lou lié.

Quouro la chatouno arribè, fuguè souspreso de trouba la porto duberto e li moble revessa.

« Mounte sies, grand ? »

Lou Pichot Capeiroun Rouge anè tout dre dins la chambro de sa grand.

« Grand, as bèn de grands iue … »

« Es pèr mièus te vèire, moun enfant »

« Grand, as bèn de gràndis auriho ! »

« Es pèr mièus t’entèndre, moun enfant ! »

« E qu’as de gràndi dènt ? »

« Es pèr mièus te manja » cridè lou loup en se jitant sus la chatouno e n’en faguè qu’uno boucado.

Gava e satisfa, lou loup sourtiguè e s’endourmeguè davans l’oustau. Un bouscatié passè e coumprenènt ço que s’èro debana, durbiguè lou vèntre dóu loup que n’en sourtiguèron sano e sauvado lou Pichot Capeiroun Rouge e sa grand.

                                    Reviraduro de Michèu

 

                             Nouvè....ié sian mai !

 

                             images-et-photos-gratuites-libres-de-droits-téléchargement-gratuit30-1560x878

L'annado a fila coume un uiau, emé sa cargo de joio e de peno ; e nous vaqui tourna mai au tèms de Calèndo, pountannado qu’ame mai que mai, amor que ramplis nòsti cor de joio e nòstis iue de meravihous. Se n'en manco de gaire pèr qu'emé moun ome pousquessian dire que quasimen despièi mié-siècle que se sian marida, avèn toujour festeja Nouvè au nostre, emé nosto famiho, nòsti gènt e la parentèlo, pièi, à cha un se soun amoussa... Venguè pièi nosto nisado, e aro, li nisado de nòstis enfant, li nebout e neboudo e sa ninèio. Dequé i'a de mai bèu qu'aquéli taulejado famihalo, qu'aquéli matin de nouvè que fan rire l'enfantuegno ? Despièi que mi péu blanquejon, que lou vieiounge me secuto, retrobe toujour la meme voio pèr lis engensamen calendau, mai chasqu'an me pause la questioun : Quant de cop encaro sourtiras li santoun de sa bouito ounte lis as sarra, pèr candelouso ? Auras-ti encaro long-tèms la voio pèr ana acampa la moufo, lou verbouisset, li branco de sapin pèr adourna l'oustau ? E quouro te saras enanado à Santo Repausolo, quau sourtira li santoun de sa bouito, quau reünira la famiho à l'entour dóu fougau ? L'aurés coumprés, Nouvè es pèr iéu uno fèsto sacrado ; siéu urouso, tre la debuto de Nouvèmbre de vèire li magasin s'adourna de beloìo de touto merço : garlando beluguejanto, santoun, dauraduro e ournamen calendau ; e de presènt, n'en vos, n'en vaqui ! E que me fai gau de croumpa, pèr chascun, ço que de segur ié fara plesi, de l'empaqueta poulidament e lou sarra, en esperant lou bèu grand jour. Quouro mis enfant èron pichot, lou mai jouine, sènso muta, èro capable de vous desvira l'oustau pèr saupre ounte èron escoundu li paquet ! Quand l'einat me diguè que cresié plus au Paire Nouvè, es iéu que fuguère la mai entristesido, amor qu'èro un pau de la magìo de Nouvè que s'avalissié. Es éu que me diguè : « Tant miés qu'eisisto pas, lou Paire Nouvè, coumençave de me demanda coume fasié pèr teni en l'èr ! »

Ah, Calèndo ! Que de fèsto meravihouso aurai viscudo ! E li vaqui mai que s'acampon !

                                                    Michello

                                          Un Nouvè en musico...

Acò se passavo i'a proun de tèms, pèr tout dire, au siècle passa, e meme au darrié milenàri... Adeja, chatouno, amave forço la musico, la grando musico, e en l'escoutant, ère toujour esmougudo. E me disiéu : quand saras grando, aprendras à n'en jouga, ansin te poudras chala de longo. E me vesiéu deja, desgrunant de noto, e la meloudìo se coumpausavo dins ma tèsto, bressarello, encantarello...E me vesiéu assetado davans l'estrumen que me pivelavo tant pèr sa gràci que pèr la clarta dóu son ; me vesiéu, anas saché lou perqué, touca de l'arpo ! Encò de mi gènt, n'en ai jamai parla, avien deja proun de mau pèr nous abari, falié travaia ; la musico, èro pèr éli, un afaire de fulobro, acò nourris pas soun ome ! Alor me siéu countentado de n'en pantaia... Ai travaia, abari mis enfant, e ai feni pèr óublida moun souvèt. Sus lou cop de la cinquanteno, un jour que barrulave dins Paris emé lou mai jouine de mi fiéu e soun amigo, dins lou rode de l'Arc de Triounfle, m'aplantère davans uno veirino ounte fasien la mostro de quàuquis arpo, tóuti mai bello lis uno que lis autro. N'aguère un sarramen de cor en sounjant à moun pantai de jouinesso ; ma vido s'èro escoulado, e l'aviéu óublida. Alor countère tout acò à Rouman e Flourenço que me diguèron : « Coume vas èstre à la retirado dins quàuquis annado, as que d'ana aprene la musico ! » E ma fisto, es ço que faguère ; ai après la teourìo musicalo, li lei de l'armounìo ; quet chale ! Ai descubert qu'emé sèt noto se poudié proudure uno enfinita de son ; e tout d'uno, acò me semblè clar, simple, bèu e estraourdinàri. Arribè Nouvè ; chascun duerb si presènt, e dins moun paquetoun, i'a uno clau, e un papié emé d'entresigne ; e ansin, d'esplico en esplico, finiguère pèr descurbi... l'arpo ! Ero davans mis iue, e lou cresiéu pas... la poudiéu touca, caressa si cordo, li faire canta. N'en fuguère touto estabousido ! Bràvis enfant ! Avien tout ourganisa : chascun avié dubert lou porto mounedo ; avien vougu me faire lou presènt de ma vido, e l'avien fa ! I'avié encaro un pichot papafard ounte i'avié marca : « Emé li coumplimen de Dono Crestino », soun adrèisso e numero de telefouno. De Paris ounte restavo, Rouman m'avié trouva un proufessour, eici, à -n-Avignoun, aguère plus qu'à la souna pèr coumença li leiçoun. Es ansin qu'ai agu lou plesi de musiqueja, de lònguis annado de tèms. A la vespredo, pèr me repausa d'uno journado de travai, anave dins moun burèu, seguido de moun chin « Bouboulo », un gros chin negre di « Labrador », e ma cato, elo tambèn, negro « Poupouno » ; elo sus lou radassié, èu sus lou tapis, e m'escoutavon...tèms en tèms, la cato durbié lis iue, jitavo un pichot « miàou ! », pièi penequejavo mai ; lou chin, éu, à chasque fin de particioun aubouravo la tèsto e me regardavo coume pèr me demanda : « es deja feni ? »E coume recoumençave de jouga, pausavo mai sa tèsto sus sa pauto dins un gros souspir.. Èrian urous ! Ai agu lou plesi de jouga emé de cambarado de l'escolo de musico, moun pantai èro vengu realita ! Mai vaqui, i'a quàuquis annado, que li misèri de l'age an coumença ; l'artròsi m'agarriguè lis espalo, li genoui, pièi à cha pau, li pougnet e li man. Mi det perdèron sa souplesso, soufrissiéu, e deguère faire moun dòu de la musico ; l'arpo restè muto, souleto dins un cantoun. Mai acò me maucouravo ; un estrumen de musico dèu jouga, dèu viéure, alor, dins un sarramen de cor decidère de me n'en separa. A la vèio d'un Nouvè, un jouine moussu la venguè querre , me la croumpè pèr sa chatouneto que, me diguè, adeja à cinq o sièis an, avié en elo la musico e s'èro afougado pèr aquel estrumen. En sounjant tant à la souspresso e au bonur d'aquelo pichoto, qu'à moun arpo qu'anavo countunia belamen sa vido, n'en fuguère tout d'uno assoulado...

                                                                          Michello

                                                 depositphotos_123747540-stock-illustration-harp-musical-instrumentimage de la telaragno

                          Un biais de dire........istòri vertadiero

Lou paire d'un de nòstis ami èro ploumbié. Un cop qu'èro à travaia dins uno grando oustalarié avignounenco, i'aguè uno dono ( dóu pessu!) que s'entramblè dins si fiéu eleitri, e toumbè de mourre bourdoun, li raubo estroupado... S'aubourè tout d'uno, e venguè coume acò au ploumbié : « Avés vist, aquéu lestige ? » E éu, de ié respoundre : - « iéu apele acò un tafanàri ! »

                                                                           Michello

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°57 : Nouvèmbre 2016

 

“ Lou mes dis óulivado”

                                      Lou laid anedoun

Un bèu matin de printèms, tóuti lis anedoun de la Maman cano esclapèron si couquiho e sourtiguèron de l’iòu…tóuti, à part un, que semblavo voulé jamai sourti.

La maman cano èro souscitouso. De-que se passavo en dedins ? « Crese qu’aquest pichot es bèn timide ! »

Enfin, la couquiho se roumpè e apareiguè un estrange anedoun, au plumage gris terne.

Lou laid anedoun vivié urous en barboutant dins l’aigo amé si fraire.

Mai un jour, lou canard lou mai valènt dóu galinié apareiguè. Quouro veguè l’anedoun, decidè qu’èro bèn trop laid pèr demoura amé lou groupe. «  Vai-t’en e t’entornes pas aqui ! »

Maman cano assajè d’apara soun pichot mai tóuti lis àutris animau se garcèron d’elo. Tout lou mounde pensavo que lou canard èro tant orre que meritavo que lou cassèsson.

L’anedoun partiguè dounc en quisto d’un nouvèu fougau. En camin, rescountrè uno colo de canard que se garcèron d’éu : « Qualo meno d’animau estrange sies-ti ? 

Subran, un cassaire sourtiguè dóu bartas. Li canard fugiguèron tre li proumié cop de fusiéu…

L’anedoun se retroubè fàci au chin dóu cassaire ; creseguè sa darrièro ouro arribado souto li cro de l’animau, mai lou chin faguè demi-tour.

« Deve èstre bèn laid pèrque meme li chin degnon pas se sarra de iéu ! »

Perseguiguè soun camin, triste e soulitàri, sènso autro coumpagno que li pichots animau de la fourèst. Aperceguè au liuen un oustau e se sarrè pèr demanda d’ajudo e uno sousto.

L’acuei fuguè pas lou qu’esperavo. Lou cat trop gasta pèr la mestresso de l’oustau èro forço jalous : «Se vai esmòure davans éu e m’amara plus ! »

« Deforo ! canard, tiro-te vo couneiras mis arpo ! »

Pièi, fuguè l’ivèr e l’anedoun lou passè en tremoulant de la fre.

Quouro lou printèms arribè, d’enfant lou descubriguèron dins soun oustau que s’i èro assousta. E encaro uno fes, deguè fugi.

Lou tèms passè e l’anedoun grandiguè. Un jour que se bagnavo dins un estanh, de magnifique ciéune se sarrèron d’éu. L’anedoun lis agachè amé curiouseta.

Pièi s’agachè éu-meme dins lou rebat dis aigo e ço que descubriguè lou faguè cambia à jamai. S’aperceguè qu’èro en realita un poulit ciéune e noun un laid anedoun coume lou cresié.

                          chicks-1528296_960_720

 

                                    reviraduro de Michèu

                         Me parlès pas de « Halloween ! »

 

           halloween-1734982_960_720

Aquelo fèsto de « Halloween » me vèn en òdi ! N'avèn pas proun, de fèsto, au nostre ? A l'ourigino, èro uno fèsto poupulàri e pagano tradiciounalo celto, d'Irlando, Escosso e Païs de Galo. Ié disien « vihado de la Toussant », en anglés : « The eve of all sant's day ». Belèu èro l'eiretage d'uno fèsto celto, la fèsto de « Samain » qu'èro celebrado à la debuto de l'autouno.Tóuti aubouravon sa lanterno emblematico, uno coucourdo vuejado de sa poupo e decoupado pèr n'en faire uno meno de tèsto ourriblo, que ié boutavon uno candelo dedins : « Jaume de la lanterno ». (« Jack o' lantern »).

 

                   stock-photo-halloween-pumpkin-head-jack-lantern-on-wooden-background-283016600

Au siecle 19èn, i'aguè un fube d'irlandès e d'escoussès, que fugissènt la famino, s'enanèron planta caviho en Americo, e i'aduguèron tanbèn aquelo tradicioun de la vihado de Toussant. Ai las ! Emé l'afougamen di jouine pèr tout ço que vèn dis Estat-Uni d'Americo, aquelo tradicioun fuguè lèu adóutado e espandido au nostre. Li jouine e lis enfant se devon de carga de vèsti esfraiant de masco, de trevant, de moustro vo de tiro-sang, pèr pièi ana pica i porto dis oustau en disènt l'escounjur : « De sucrèu vo un sort ! ». E de parla d'acò, d'aquelo vèio de Toussant, acò me ramento un di mai esfraiant entarramen qu'ague viscu, amor que se passavo un 31 d'óutobre dins la vesprado, i'a d'acò quàuquis annado. Èrian dins un vilajoun d'Ardecho, à quatre ouro de vèspre, davans la glèiso, qu'esperavian l'ouro de la ceremounié. E ma fisto, lou gourbeirard, emé touto la sequelo de veituro que lou seguissien , se fasien espera ; i'avié pamens que miechoureto de routo pèr veni despièi la capello de l'espitau jusquo à la glèiso. Espèro qu'esperaras...res venié ; tout lou mounde qu'esperavon s'estounavon, alucavon si mostro, telefounavon, e ma fisto, l'ouro passavo... Dóu tèms qu'esperavian, vaqui qu'arribo uno chourmo de drole e de jouvènt, emé sis òrri vèsti e si coucourdo ; n'i'avié meme un qu'èro abiha tout de negre, e brandussavo sa daio...la mort ! Aqui, davans la glèiso, à l'ouro de l'entarramen, ai trouva'cò proun descounvenènt. Enfin, à cinq ouro miejo, arriberon ! Crese que l'óuficié de pouliço que devié èstre presènt au moumen de barra la caisso èro parti, degun sabié ounte...Basto ! Lou curat faguè coume lou di tres messo basso, diguè la messo à la lèsto, amor que lou cementèri riscavo de barra si porto, e coume faire ? Lou lendeman èro Toussant, ges d'entarramen, acò nous menavo au dilun, èrian que lou divèndre... Enfin, à sièis ouro, à jour fali, arriberon au cementèri. Lou cros èro dubert, sourtiguèron la caisso dóu carri, e la boutèron dedins ; ai las ! Rintravo pas ! N'en mancavo gaire, mai poudien pas barra lou cros ; en mai d'acò, un di croco-mort èro esquicha darrié, poudié plus sourti ; fauguè tourna sourti la caisso ; èro nègro nue, ié vesien pus rèn, fauguè avança lou carri pèr faire lume emé li fare ; agantèron lou rabot, e zin-zan, acourchiguèron un pau la caisso pèr que pousquèsse rintra dins lou cros. Èrian tóuti aqui palafica, degun mutavo. La nèblo èro toumbado e agaloupavo tout, acabant ansin l'orrour dóu tablèu. E subran, vesen arriba un ome que semblavo tra pèr tra au mort ; meme estampaduro, meme trecana, meme age. Tóuti venguerian blave, sachènt plus ço que se passavo, s'èrian pas dins un marrit pantai emé la chaucho-vièio... Fin finalo, la famiho lou recouneiguè, èro lou fraire bessoun dóu defunt ; en malamagno despièi de lònguis annado, avié vira l'esquino en tóuti ; mai sachènt la despartido de soun fraire, s'èro mes en routo, mai malurousamen èro toumba en pano de veituro en camin, vaqui lou perqué èro tant tardié. Pas besoun de vous dire qu'aquéu sèr, avèn pas fa d'alòngui au cementèri...

                                                                  Michello

 

                              moonlight-through-trees-1616303_960_720

                         Pèr faire manja de liéume is enfant.....

Acò se saup proun, lis enfant amon gaire li liéume, mai vous vau baia uno recèto que ié vai faire ama.....li coucourdeto ! Me n'en dirés de nouvello !

Lou bescue emé de choucoulat e....de coucourdeto !

Fau : 200 gr de bon choucoulat negre 180 gr de coucourdeto raspado 3 iòu 50 gr de farino 30 gr de sucre

Pèr coumença, fau faire foundre lou choucoulat dins lou ban-marìo, pièi lou leissa un pau refreja. D'aquéu tèms , espeluca e raspa dos pichòti coucourdeto

( vous fau 180 gramo de poupo). Dins uno jato, fouita lis iòu emé lou sucre, fin d'agué uno crèmo blanco e moussouso ; i'apoundre lou choucoulat, bèn mescla, pièi la farino, toujour bèn bourroula, e fin finale i'apoundre la coucourdeto. Bouta tout acò bèn mescla dins un mole burra, vo dins un d'aquéli mole de « silicouno » qu'arrapon pas. Pièi bouta dins lou four caufa à 180 degrad pèr uno vinteno de minuto. Lou leissa refreja avans de lou sourti dou mole.

                                                                  Michello

 

                                 ob_b43385_gateau-au-chocolat-courgette

Foutò de la telaragno

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°56 : óutobre 2016

 

“Adiéu estiéu,

Bon-jour autouno!”

                                      La moustacho d’ourso
  L’istòri se  debanavo dóu tèms di vacanço d’ivèr dins la nèu. Me proumenavo amé ma feleno que manjavo dins si tres o quatre an.   Alor que passavian sus un pont de nèu, sauto sus un aubre e pataflòu cabusso dins lou trau.  Me cline pèr vèire mount’èro passado e vese plus que soun bounet . La pichoto cridavo : « Memèi, Memèi, lèu-lèu, i’a l’ourse, vese si moustacho ! »  En regardant au founs dóu trau, veguère uno tousco de bauco que la pichoto avié presso pèr li moustacho de l’ourso !!

                         miscanthus-hiver pour moustaches d'ourso

foutò de la telaragno

                                                         Oudeto e reviraduro coulèitivo
                                

                                         Pinocchio

Lou vièi Gepetto fabriquè un pantin de bois e lou troubè tant poulit que ié baiè un noum : Ié diguè Pinocchio. Miravo lou pantin quouro aquest se boutè à sauta e à parla, à la grando joio de Gepetto.  Gepetto ié coumprè un cartable, de libre e lou mandè à l’escolo. Lou faguè acoumpagna pèr Criquet qu’èro toujour de bon counsèu. Mai Pinocchio preferissié s’amusa e refusant d’escouta Criquet, se rendeguè à-n’un teatre de marioto.  Lou prouprietàri dóu teatre vouguè garda aquest pantin que fasié forço virouleto. Mai Pinocchio plourè talamen que lou leissè parti e ié baiè cinq pèço d’or.
  Sus lou camin dóu retour, Pinocchio rescountrè dous gusas. Criquet  counseiè à soun ami de fugi aquesto marrido coumpagno, mai Pinocchio vouguè rèn entèndre.  Lou Reinard e lou Cat qu’èron forço finocho, ié counseièron d’enterra si pèço pèr li faire fruteja.  Pinocchio ié faguè fisanço e tre qu’aguè l’esquino virado, li dous coumpan ié  raubèron.  Après aquesto aventuro, Pinocchio decidè d’èstre mai rasounable e mai óubeissènt e prenguè lou camin de soun oustau.  Uno couloumbo apareiguè alor e ié diguè que Gepetto avié pres la mar pèr lou cerca. Mai, sus la routo, troubè uno carreto coumoulo d’enfant que se rendien au Païs di Jouguet, e óublidant si bònis entencioun, partiguè am’èli.  Passè de journado entièro à jouga..  Mai un matin…s’aperceguè qu’avié d’auriho d’ase.  Plourè e mandè tant de tristi bramage  qu’uno bono fado aguè pieta d’éu e ié rebaiè soun aspèt abituau. Redevenguè dounc un pantin mai, tre que messourgavo, soun nas s’espandissié.  Amé de trounc d’aubre, bastiguè uno barco e acoumpagna de soun inseparable ami Criquet, prenguè la mar pèr retrouba lou paure Gepetto. Avien perdu tout espèr…de lou retrouba quouro fuguèron engoula pèr uno enormo baleno. Qualo fuguè la suspreso de  Pinocchio quouro troubè, dins lou vèntre de l’animau, soun car papa ! Proufichant d’un badamen dóu moustras,  se pousquèron escapa.  Desbarquèron sus la gravo. Pèr recoumpensa Pinocchio, la bono fado lou trasfourmè en un vertadié pichot drole.
                                              Reviraduro  de Michèu                                              

 

                                             L'oustau de mi grand
Vous ai deja parla d'aquéu pichot améu acrouca sus un pendis de colo, entre la viloto d'Ate e lou galant vilajoun de Vièns ; es aqui que moun rèire-grand de-vers
paire, Louvis – Moudèst, escai-nouma «  lou minaire » amor que fasié lou cavaire de pous, davala de si mountagno, èro vengu se louga pèr travaia, estènt encaro enfant. Si gènt, eilamoundaut, mai paure que li paure, lou leissèron parti, éu qu'èro l'einat, pèr assaja de gagna sa vido. E ma fisto, capitè bèn ! Fuguè aculi dins uno bono famiho, qu'avien de paio au paié ; éu èro gaiard e ardit au travai, em'acò, brave e poulit garçoun à ço que me n'an di. Fin finalo, se maridè em'uno di chato de l'oustau, Dóufino ; fau dire qu'avien fa Pasco avans li Rampau... Es coume acò que nasquèron moun grand, Feneloun, e soun fraire, Benòni. Aguènt planta caviho eilabas, Feneloun, moun « Pépé Lon », se maridè em'uno chato de Simiano, e s'istalèron à coustat de l'oustau peirenau. Èro un pichot oustau, mai mancavo pas  d'estable, de remiso e de cafouchoun. Pèr ié dintra, falié mounta tres escalié, souto l'autin de la glicino, buta la grosso porto de bos, e mounta mai tres o quatre escalié de pèiro ; intravias alor dins un membre sourne, que just uno fenèstro ié dounavo de jour ; à man gaucho, l'eiguié de pèiro subre-mounta d'uno estagiero clafido de toupin de touto merço, au founs de la pèço, la chaminèio que leissavo escapa de fum tant que poudié, e à coustat dóu fiò, un pichot radassié ounte moun grand penequejavo l'estiéu, quouro fasié trop caud pèr travaia, e l'ivèr, quouro fasié trop fre pèr sourti. Contro lou buget, trounavo uno majestouso mastro de bos de nouguié. Revese encaro lou placard di prouvesioun, dins lou recantoun, e la chambro di grand, darrié lou buget, emé soun gardo-raubo inmense, que amave tant de ié fourfouia dedins. E ço que troubave lou mai estraourdinàri, èro un pichot courredou que menavo vers uno autro chambro, toujours barrado, e que, coume lou gardo-raubo, recatavo  de tresor. Aquéu courredou èro talamen estré, que, leva de iéu qu'ère mistoulino, pèr ié passa, se falié faire mince, qu'en mai d'acò èro sourne, se ié vesié rèn, e à soun bèu mitan, pèr sòu, i'avié uno trapo que dounavo dins la grùpi di cabro ; mèfi ! qu'aurien lèu fa de vous embana ! I'avié uno autro chambro, de-pèr dessus la cousino, mai pèr i'ana, falié sourti de l'oustau e aganta un escalié toucant l'estable di chivau ; l'estiéu, coucagno, mai l'ivèr .. . Lou vènt amoussavo li candelo, falié marcha de tastoun, en se tenènt à la muraio. Es aqui que moun paire e soun fraire  avien dourmi, mai estènt parti d'aqui despièi forço tèms, la chambro, que sa téulisso prenié un pau l'aigo, servié pèr feni d'amadura li poumo e li coudoun. Ié gardavon encaro li rasin pendoula i fusto, li meloun verdau, li gigerino, frucho requisto pèr l'ivèr. Au sòu, i'avié peréu un mouloun d'amelo e de nose qu'esperavon d'èstre manjado. Es aqui, qu'emé mi sorre, avèn dourmi quàuqui-fes, tóuti tres dins un grand lié ; se sarravian pèr se rassegura en escoutant li bru dóu deforo ; la biso que miaulavo dins lou trau de la sarraio, e que butavo li contro-vènt di post desjounta ; dins li grands aubre bacela
pèr lou vènt, li machoto ourlavon, e tóuti tres assajavian de dourmi emé tout aquéu chafaret. I'aguè un cop, qu'au mitan de la niue, fuguère revihado pèr un grand bru, un tron assourdènt...èro ma sorre einado qu'avié cabussa dóu lié dins lou mouloun de nose... Ah, e la croto ! Aviéu uno bello petocho, de i'ana ! Èro founso e falié davala quàuquis escalié de pèiro lusènto de l'umideta, la candelo à la man, en se tenènt à la muraio, risquènt à chasque cop de s'envisca dins li telaragno ; queto aventuro ! Un raioulet travessavo la croto, au printèms, èro uno veno dóu sourgènt qu'abenavo la font e lou lavadou. Aqui trounavon quàuqui bouto pèr lou vin dóu Papet, e pèr sòu, d'escourpioun negre que s'enfugissien tout d'uno pèr s'escoundre souto li bouto, qu'èron pas abitua au lume. Quand lou vieiounge lis agantè, mi grand se venguèron istala à Ceresto, dins un oustau vesin dóu nostre. Eilabas, l'oustau fuguè barra ; quàuqui moble fuguèron vendu, coume lou gardo-raubo, que fauguè esclapa lou buget pèr lou pousqué sourti. D'aquel oustau, en mai di souveni, n'ai garda dous moble : lou radassié dóu papet, e la mastro, mai à soun aise dins moun grand oustau. E quàuqui fes, à la vihado, dins lou siau, lis entènde cracina ; me sèmblo que se revihon pèr me counta sa vido d'avans, eilabas, dins lou pichot oustau de mi grand.

 

                                                                      Michello     Photo 1 de st Amas

 

                         Photo 2 de St Amas    Photo  3 de St Amas

 

Foutò de Michello

mardi 1 novembre 2016

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°55 : Setèmbre 2016

 

“Lou perdoun es la forço de l’ome”

Demanda perdoun, es recounèisse si fauto !

Un evenimen istouri s’es debana, lou dimenche 16 dou mes

d’outobre 2016 dins lou tantost, au pèd dóu castèu de Montsegur. L’evesque de Pamiers, Couserans e Mirepoix, Montsegnour Jean-Marc Eychenne celebrèron uno messo, au noum de la Glèiso Catoulico d’Arièjo, pèr demanda perdoun i catare pèr la crousado menado contr’èli au siècle tregen, au rampèu dóu Papo Inoucènt III.

Lou liò de la celebracioun fuguè, bèn evidentamen, pas chausi à l’asard. Se fau remembra, verai, qu’es au pèd dóu piech tresploumbant lou païs d’Oume, que lou 16 dóu mes de mars de 1244, dous cènt catare fuguèron crema viéu bord qu’èron counsidera coume d’ereti. Un fa que nous en demoro vuei uno piado : Lou pieloun  dóu «  Prat dels Cremats ».

Aquesto ceremounio que coumencè pèr uno messo celebrado dins la glèiso de Montsegur, à 15 ouro, intro dins l’encastre dóu jubilèu de la misericordo inicia pèr lou papo Francès pèr aquesto annado 2016.

Ansin, lou Priéu a déjà demanda perdoun au noum de la Glèiso Catoulico, à la Glèiso Vaudeso (que li prouvençau n’en counèisson tóuti lou chaple) vo a recounèigu que li pople terradouren messican fuguèron vitime d’un « chaple ».

Tout acò s’es acaba dins la salo di fèsto de Montsegur que ié fuguè servi «  lou vèire de l’amista » qu’a jamai tant bèn pourta soun noum.

Article dou journau « La Dépêche »

manda pèr nost’ami Michèu

 

                IMG_0461

 

         IMG_0494

Lou castèu de Montsegur, en aut de soun piech. Fotò de Michello

 

                        Lou Felibre dóu bout dóu mounde.....

Noste rescontre, l'estiéu passa, fuguè proun court : un moumen au cafè pèr faire couneissènço, pièi dos ouro de vesito dins lou palais dóu Roure.. Estènt que i'aguè tout d'uno forço simpatìo, lis aviéu counvida pèr veni au miéu aquest an. Lou 22 d'Avoust, soun arribado à l'aerouport fuguè retardado de quàuquis ouro à l'encauso d'un tifoun, eilabas au Japoun, que lis empachè de se desranca à l'ouro previsto. Enfin, arribèron ! Après aguè turta nòsti got à sa benvengudo, an fa ounour à moun dina, à l'oumbro de la figuiero e de la platano. Pièi avèn coumença li vesito previsto... L'Harmas fuguè lou bèu proumié qu'anerian vesita ; lis ai guida pèr descurbi pasiblamen l'oustau de Fabre. Es dins soun gabinet de travai qu'avèn lou mai fa d'alòngui. Aqui, l'èime dóu saberu segnourejavo toujour subre la grando taulo clafido de boucau e de touto meno de couleicioun, e tambèn subre la pichoto taulo, aqui ounte a escri tant de meravihouso pajo ; que d'esmougudo ! Pèr acaba, avèn fa lou tour dóu jardin, remira lis aubre majestous, de segur planta dóu tèms de Fabre, emé l'ajudo de soun jardinié Favier. Lou soulèu trecoulavo, li vesitour parti, erian tóuti tres apensamenti, vanegant dins li draiolo e charrant un cop de mai de noste saberu. L'endeman de matin, se sian endraia devers la Font de Vau-Cluso, dins li piado de Petrarco, que moun ami a legi soun obro au Japoun, e que ié fasié gau de descurbi l'endré ounte lou pouèto s'èro vengu recata pèr pantaia e canta la bello Lauro. Coume lou poudès imagina, avèn fa pauseto davans la lauso ounte soun escrincela li vers de Mistral toucant la figuiero, encaro un biais pèr Vincèns, de parla d'amour à sa bello Mirèio.

« Veguère uno figuiero, un cop, dins moun camin,

Arrapado à la roco nuso

Contro la baumo de Vau-Cluso ;

Maigre, pecaire ! I lagramuso

Ié dounarié mai d'oumbro un clot de jaussemin.

Un cop pèr an vers si racino

Vèn flouqueja l'oundo vesino ;

E l'aubret secarous, à l'aboundouso font

Que mounto à-n-èu pèr que s'abéure,

Tant que n'en vòu, se bouto à béure..

D'acò tout l'an n'a proun pèr viéure.

Coume à l'anèu la pèiro, à iéu acò respond. »

F. Mistral. Mirèio. Cant II

çai-souto, la figuiero e sa lauso

                IMG_0391IMG_0396

En seguido, la veituro nous a carreja à Maiano ounte èron jamai ana ; vesito de l'oustau dóu Mèstre, dóu jardin, de l'oustau dóu lesert. Au cementèri, fuguerian sousprés de vèire uno tourtouro quihado eilamoundaut sus la crous que tresploumbo la capeleto dóu cros ; roucoulejavo...

                                   IMG_0412

Lou cros de Frederi Mistral

. Pèr acaba nosto vesito au païs dóu mèstre, sian ana enjusco lou Mas dóu Juge, aqui ounte nasquè, e ounte fuguè tant pivela pèr li flour de glaujo, ço que lou faguè cabussa tres cop au mens dins lou valat. Eilabas, à l'ourizoun, la cadeno dis aupiho bluiejavo dins la lusour dóu jour finissènt, e li mot dóu Mèstre cantavon dins ma tèsto :

« Autant liuen que me rappelle, vese davans mis iue, au miejour, eilalin, uno bancado de mountagno que dóu matin au vèspre, si mourre, si calanc, si baus e si valoun, quouro clar, quouro encre, bluiejon en oundado.... » (Memòri e raconte)

çai-souto,  la cadeno dis Aupiho

                IMG_0418

Lou mas ounte nasquè Mistral

               IMG_0419

 

Avans de s'entourna à l'oustau pèr soupa, lèu-lèu, avèn fa un recouide pèr Castèu-Noù-deGadagno, lou Castèu de Font-Segugno, aqui ounte Mistral e li sieis àutri primadié s'acampavon pèr chifra à un biais de reviéuda la lengo nostro, e es aqui que dounèron vanc au Felibrige.

 

                           IMG_0426IMG_0424

Au castèu de Fontsegugno,

                               IMG_0431 

Aqui encaro, coume dins chascun d'aquéli liò astra, quet estrambord pèr noste jouine félibre ! E pèr iéu, queto joio, de charra emé quaucun qu'amo nosto lengo e nosto culturo mai que mai, dóu tèms que d'ùni prouvençau de neissènço la desdegnon...queto vergougno !

                                                        Michello

Fotò de Michello

mercredi 13 juillet 2016

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°54 : Jun 2016

Lou mes de Jun anouncio li vacanço!

                                 De que i'a mai de nòu ?

                                   Mi càri bestiouleto !

Dilun, lou 30 de Mai, dins la matinado, en anant vèire moun empuso, dequé vese em'elo sus la fueio de glaujo ? Uno empuso mascle ! Me fuguè eisa de lou destria : un pau mai grand qu'elo, e la tèsto adournado de dos anteno plumouso proun longo e escaraiado. Acò es toujour un mistèri, l'aviéu jamai vist eici, de mounte es vengu ? Coume a-ti sachu que restavo eici uno damiselo empuso qu'esperavo lou prince charmant pèr perpetua soun espèci ? Es d'insèite proun rare, se n'en rescontro pas tant que de pregadiéu. Enfin, basto ! An pamens fa si pichòtis afaire, e acò au mens dos ouro de tèms, e ai pouscu, d'aquéu tèms, li foutougrafia eisadamen. Après aguè coumpli soun obro, lou prince charmant s'es enana, coume èro arriba... Aro, me faudra espera la nisado ; sabe qu'acò se passo un pau coume pèr li pregadiéu : la maire vai despausa en quauque endré uno gisclado de moufo blanco que boulegara emé lou fin bout de soun abdoumen pèr i'encourpoura d'èr e n'en faire uno matèri qu'en secant vendra proun soulido pèr apara la sequelo d'iòu que vai quicha dedins.

                        fornication empuse 1

Ma segoundo souspresso, èro l'après-dina, en anant vèire l'empuso, ai remarca quaucarèn de nouvèu : sus lou pege d'un gros rousié, davans la fenèstro de moun burèu, i'avié uno grosso taco sourno ; en m'aprouchant, veguère lèu ço qu'èro ! Queto joio ! Lou grand pavoun de niue ! Vous aviéu belèu counta que l'estiéu passa aviéu vist uno caniho jauno, longo d'à pau près sèt o vue centimètre, e tant grosso que moun gros det, d'un bèu jaune soupro e adournado de boufigo bluio de turquese. De touto evidènci, cercavo un endré pèr veni teissa soun coucoun, e sabiéu que cercon à se fissa sus de planto de la famiho di rousacèio, anas saché lou perqué ! E vaqui, moun bèu parpaioun qu'esperave despièi l'estiéu passa, èro aqui davans mis iue. L'ai foutougrafia, amor que sabiéu que restarié pas aqui. Touto la miejo, ai surviha que mi cat lou venguèsson pas coutiga, e à la vesprado a espera que la niue siguèsse proun sourno pèr s'envoula... Adiéu, bèu parpaioun !

                    IMG_4707

                                  La babo ( caniho)                                              

                  paon prêt pour l'envol 

                      E lou bèu parpaioun                                    

                                                                      Michello 

        Digo-me ço que manges, te dirai qu siés....

L'autre jour, à Bedarrido, parlavian d'óuriginau que se rescountravon, à passa tèms, e que, pèr vantarié, èron lèst à manja que que siègue : de lesert, de serp, d'eirissoun*, de moustelo*, de lùri*, de rato-penado*, d'agasso*, vo encaro de courpatas*. De nòsti fenèstro, vesèn souvènt de gàrri-vibre* ( vo ragoundin) sus li ribo dóu canau ; soun poulit, lou pèu lusènt, manjon lis erbo que chausisson ; Se disian qu'aquéli bèsti que d'ùni noumon « lapin-d'aigo », soun belèu bon pèr manja, qu saup ? E, d'efèt, un cop qu'anerian dins li Palun Peitevin*, veguerian dins mant uno aubergo, sus lou rebalun : « civié de miou-vibre » vo « tian de miou-vibre* ». Segur que s'avien marca « tian de ragoundin o de gàrri-vibre », acò aurié pas esta tant agradiéu... E ma fisto, avèn tasta lou tian, e fau dire qu'es pas marrit ; mai es pas pèr acò qu'anariéu tua aquéli poulìdi bèsti. N'i'a proun que se coungouston emé d'anguielo, iéu, n'en ai jamai pouscu tasta, amor que semblon trop li serp. En mai d'acò, sabe pu qu me countè un jour que s'èro davera un cadabro dóu Rose, e qu'èro clafi d'anguielo ; n'en sourtié de pertout... E noste car Jan-Enri Fabre ( e zóu mai!) éu meme, abarissié de babo* de couleoutèri dins la farino pèr lis engreissa, e avié counvida sis ami pèr la tastadisso ! E diguèron : « Lou roustit es sucous, tèndre, e de bon goust ; ié recouneissèn d'ùni sabour d'amelo roustido relevado pèr uno vago fleirour de vaniho. La pèu, souleto, es tihouso ; lou mèisse es uno fino anduecho* enveloupado de pergamin* ; lou countengut es un regale, lou sa es indountable ! » E meme que si cat n'en vouguèron pas... Iéu que vous parle, pode pas supourta l'idèio de manja de bèsti, e qunte que siègue, que se fan couire vivènto, coume lou couquihun*, li cruvelu* e li cacalaus*. E à prepaus de cacalaus, me souvene que Keiko, la maire de ma bello-fiho Flourènço, me countè un jour qu'estènt chatouno, au Japoun, emé sa sorre, vesènt uno moulounado de cacalaus que lou jardinié venié de destousca, se diguèron : «  En Franço, li manjon. E se li tastavian ? »E n'en faguèron rousti quàuquis-un à la grasiho ; e coume i'agradè pas, se diguèron que pèr se coungousta emé de causo ansin, li francès èron vertadieramen de gènt bijarre... En foro d'acò, lou manja es tambèn un afaire d'abitudo, segound lis endré. Uno amigo chineso me disié qu'au siéu, eilabas, manjon tout : d'inseite, de serp, de chin, en mai de tóuti li bèsti que manjan eici. Segound li païs, i'a de mangiho enebido, coume lou biòu en Indo, lou porc dins li païs musulman, etc... Tenès, nòsti vesin lis Anglès manjon pas de lapin, amor que pèr èli, es coume un animau de coumpagne. E me souvene que lou darrié cop qu'anerian en Anglo-Terro, avian pres lou trin pèr ana vèire noste fiéu Rouman que fasié un estage dins uno viloto dóu sud dóu païs. Un cop aliuncha de Loundro, avèn arremarca que i'avié de lapin de pertout dins lou campestre. N'aviéu jamai tant vist, e semblavon pas esfraia. E n'i'avié meme que lampavon sus lou quèi de la garo ! E Rouman, moun drole, eilabas, s'èro amiga em'un jouvènt que travaiavo dins la memoe entrepresso. Aquéu jouvènt avié jamai manja de cassoulet, alor moun fiéu que n'èro groumand me demandè de i'adurre ço que falié pèr n'alesti un e envita soun coumpan ; e aquéu jouine se n'en coungoustè, mai diguè à moun fiéu : « Rouman, despièi qu'ai manja toun cassoulet, mon vèntre es plus lou meme... » Pièi, quand Rouman revenguè à l'oustau, counvidè soun cambarado à veni passa uno semano au nostre. E tre qu'arriba, lou jouvènt me diguè : « amariéu de manja tout ço que lis Anglès amon pas ! » Acò nous agradè ; i'avèn tout fa : li tripo, lou boui-abaisso, li cacalaus, li cueisso de granouio, l'aïoli, l'adobo de tau, lou civié de lapin, etc... Èro un chale de lou vèire manja, curavo tóuti li plat. E avans de s'entaula, fasié ounour i tradicioun prouvençalo en bevènt quàuqui pastaga ; aubouravo soun got e disié bèn aut : « Ame la Franço e li francès ! » E ço qu'ai sachu, es que tre qu'entourna en Anglo-Terro, emé d'àutri coumpan, se soun mes à aganta de lapin pèr li manja. Alor, avèn-ti pas resoun de dire que li viage formon la jouinesso ?

                                           Michello

Leissique : eirissoun : hérisson moustelo : belette lùri : loutre rato penado : chauve-souris agasso : pie courpatas : corbeau gàrri-vibre : ragondin Palun Peitevin : Marais Poitevin tian de miou-castor : terrine de myocastor ( ragondin)

 

Belèu qu'anès pensa que nostis istòri çai-souto  soun un brisoun escatoulougico, mai pamens es d'istòri vertadiero !

                             Passo res ? I'a degun ?

Es lou crid que se mandavo, antan, pèr carriero avans que de jita la pissadourado* vo de bourdiho, pèr la fenèstro. Acò se passavo, de segur, dóu tèms que i'avié pas encaro de coumoudita dins lis oustau. Ause pas m'imagina coume li carriero e lis oustau devien senti marrit, e se pèr malur reçaupiés acò sus la tèsto ? Dins d'ùnis endré, viéujavon si quèli dins li gandolo ounte passavon lis aigo salo de tóutis lis oustau, e vesias flouta tout acò dins lis aigo sabounouso.. Dins li vilo, i'avié 'no coulèito, em'uno tino que passavo lou matin d'ouro, e tóuti li gènt sourtien sa tineto, lou grand ferrat en tolo esmautado blanco emé soun curbecèu. Dins li campagno, li viéujavon à la sueio, emé lou fumié di bèsti, e, ma fisto, tout aco anavo nourri lou jardin ! E finalamen, l'avertimen : « Passo res ? » es devengu lou noum, vo escai-noum dóu quèli. Vaqui ço qu'ai trouba dins lou « Trésor dóu Felibrige » de Frederi Mistral :

« Quand recassave, ai-las ! Sus moun front despichous*

L'aigo di gorgo di téulisso

O bèn li passo-res afrous

Di quau, e maugrat la pouliço,

Recevian au mens li respousc. »

                H. Morel

E d'aquéu passo res, n'avian parla, i'a quàuqui tèms d'acò, dins noste cous de prouvençau de Vedeno, e vaqui dequé se soun ramenta li cambarado :

                                                      Michello

                              Istòri de quèli...( vo passo res)

Dins d'ùni rode, èro de coustumo d'emplega lou quèli pèr d'àutris usage. D'èisemple, dins li vilage de Ventour, pèr la niue de noço, s'esperavo lou mitan de la niue pèr ana reviha li nòvi e i'adurre lou quèli tubant, plen d'uno mescladisso de choucoulat foundu, bèn espès, emé de bescue, e pèr adourna lou tout, quàuqui tros de papié de sedo blanc pausa sus lou bord. E li nòvi devien bèure. Dins d'àutri liò, i'apoundien de vin petejant pèr alounga la sauço. Óudeto se ramento d'agué ausi si grand counta qu'au siéu, dins lou Cantal, servien toujour pèr li nòvi, dins lou quèli, la soupo de cebo gratinado emé de froumage, l'endeman di noço. Jano nous countè qu'à Vènço, dins lis Aup-Marino, si rèire-grand avien dins la croto mant uno gràndi douiro ; d'ùni countenien, qu d'òli, qu de vin, e n'i'avié uno que ié viéujavon si quèli dedins. Chasque dous o tres jour passavo un ome que tirassavo un carretoun em'uno tino, e rabaiavo d'oustau en oustau tout ço que chabissien li douiro,( la pissadourado) e adusié tout acò à soun ort, qu'èro tras que bèu...

                                              Escrit couleitiéu

*pissadourado : le contenu du quèli ! ( e s'atrobo dins lou diciounàri de F. Mistral!) *despichous :susceptible, dépité

                  Un eisèmple de noumbre multiple de 4(seguido)
« 79 – 39 es un multiple de 4 »

Noutacioun :79 es l’escrituro de 7.7.7.7.7.7.7.7.7 amé nóu noumbre 7à multiplia. Parié pèr 39 ; ansin, 773 es lou noumbre 7.7.7.7.7.7.7.3 que lou poun ié designo la multiplicacioun. De mai 777 =78.

Pèr lou verifica, es pas questioun de calcula aquéli dous noumbre que soun gigantas e de n’en faire la differenço. N’en vaqui uno demounstracioun dirèito simplo :

Counsideras lou noumbre :

a = 78 + 773 + 7632 +7533 + 7434 + 7335 +7236 + 7.37 + 38

qu’es inutile de calcula.

Anan calcula en proumié « 7a » e pièi « 3a » : Pèr lou multiplia pèr 7, sufis de multiplia chasque terme de a pèr 7 e memo causo amé 3.

7a =79 + 783 + 7732 +7633 + 7534 + 7435 +7336 + 7237 + 7.38

3a =78 3+ 7732 + 7633 +7534 + 7435 + 7336 +7237 + 7.38 + 39

Se fasèn la soustracioun d’aquéli dous noumbre, trouban après forço simplificacioun:

7a – 3a = 4a = 79 – 39

Ço que probo que 79 – 39 es un multiple de 4 bord qu’es egau à 4a e aquelo resulto a pas demanda de calcula aquéli dous noumbre.

Vesèn aqui la forço quasi magico di matematico.

Remarco1 : Aquesto prouprieta es tambèn verificado pèr tout noumbre 7n – 3n où n es un entié quau que sigue (1,2,3,…..).

Pèr lou demountra, vous prepause de faire un rasounamen pèr recurrènci, qu’es uno metodo forço emplegado en matematico pèr óuteni de resulto.

Lou principe counsisto à verifica que la prouprieta es vertadiero pèr li proumièri valour de n. Fasen alor la supousicioun qu’es vertadiero jusqu’à l’ordre n-1 e fort d’aquelo ipouteso, nous fau mountra qu’es vertadiero à l’ordre n.

Pèr n =1, trouban 7 – 3 = 4 qu’es un multiple de 4.

Pèr n = 2, trouban 72 – 32 = 49 – 9 = 40 qu’es un multiple de 4

Fasen alor le supousicioun qu’aquesto prouprieta es vertadiero jusqu’à l’ordre n – 1 e mountren qu’es vertadiero à l’ordre n .

7n – 3n se póu escriéure :

7n – 3n = 7 .(7n-1 – 3n-1) + 7.3n-1 – 3n

7n – 3n = 7 .(7n-1 – 3n-1) + 3n-1(7 – 3) car 3n = 3n-1.3

7n – 3n = 7. (7n-1 – 3n-1) + 3n-1.4

7n – 3n es dounc la soumo di dous noumbre sousligna que soun de multiple de 4.

Ço que probo que 7n – 3n es un multiple de 4.

E ansin, la demoustracioun es acabado.

Remarco2 :Aquelo resulto es tambèn vertadiero pèr lou noumbre (5n – 1) e tout noumbre (an-bn) avec (a-b) multiple de 4 : La demoustracioun se fai dóu meme biais que dins l’èisèmple precedènt.

Ansin, 5n+3 = (5n-1) + 4 es la soumo de dous noumbre multiple de 4, e es éu-meme un multiple de 4 pèr tout entié n.

(Pèr n = 3, trouban 53+3= 125 + 3 = 128 = 4x32)

Remarco3 : De mai, se « a » e « b » soun dous noumbre quau que sigon, lou noumbre

(a+b)2-(a-b)2 es tambèn un multiple 4:

(a+b)2= a2 + 2ab + b2

(a-b)2= a2 - 2ab + b2

Ço que douno: (a+b)2-(a-b)2 = 4ab qu’es un multiple de 4.

(amé a= 5 e b=3, trouban (a+b)2-(a-b)2=82-22=60 multiple de 4)

                                                               Michèu

Jo d’estiéu

Lou noumbre 9822736 es-ti un multiple de 11 vo de 4 ?(la respounso dins lou numero seguènt)

Lis escais-noum

L’ami Pister de Vedeno se sarravo dóu Lavadou quouro veguè sis ami asseta sus la muraio long de la carriero.

« Bon-jour la coumpagno. Coume vas Froumage, bon-jour Baracan ? As pas vist Pèd Gauche ? Lou cerque. Oh ! Siés aqui Pelo, tu tambèn ? As lou bon-jour dóu Bré que cercavo Bacu. Rescountrère tout-aro Pedaleto, Bimbé e Parpèu que m’an di que lou Petari èro coucha dempièi uno semano. »

« E tu Pister, ié faguè Cirage qu’avié pas encaro saluda, t’ai vist l’autre jour amé La Frito e Sang de Boïs. Barjacavias talamen que m’avès pas vist. »

« Es verai. Erian pressa. Anavian vèire li Tarnagas que sa femo vai pas bèn. Ié recountrerian Couillo amé Pan Blanc. Te faudra passa à l’oustau amé toun ami Manjo Dindo. Vous farai tasta lou vin di Catoun. Me fau aro vous leissa. Me fau ana vèire Popo e Pedaleto. Adessias ! »

Gramaci à Jacque , Mirèio e Oudeto qu’an pas oublida lis escais-noum di gènt de Vedeno

Lou Major dou fort Mont-Lu à Lioun

En 1923, moun paire fuguè apela pèr faire soun service militàri au fort Mont-Lu à Lioun. Èro un regimen de ciclisto sus li routo vo li camin. Pedalavon dins li manobro en travessant de champ vo de fourèst : I’avié pèr acò un sistèmo à desblouca e la biciéucleto se plegavo pèr la prene sus l’espalo ; uno fès sus la routo, poudien tournamai pedala.

Dins tóuti li regimen, i’avié de pichot finocho : à la vèio de faire de manobro, un soudard se faguè marca malaut e lou diguè au Major ; lou remèdi èro un quart d’oli de paumo-cristo( de ricin). Mai lou soudard lou prenguè pas e se presentè lou matin toujour malaut davans lou Major : Deguè alor bèure davans éu dous quart d’oli ; lou soudard fuguè gari e manquè plus li manobro.

Pendènt la durado de soun service, un ome que ié disien Fernandel, fuguè encourpoura au fort. Li grada aguèron la bono idèio un jour de lou bouta de gardo à la porto d’intrado dóu fort. Li passant que l’avien recounèigu s’arrestavon e fourmien uno troupelado davans nost’ome ; fuguè pèr acò dispensa de gardo.

Lou fort Mont-Lu es devengu mai tard uno presoun e lou famous « Barbi » ié fuguè engabia.

                                                               Andriéu

lundi 4 juillet 2016

Lou journalet dóu Pont de Garanço. Mai 2016

En Mai, pichoto plueio,

    Degun enuejo

2016 annado bissestilo ?

Pèr lou saupre, coume nous lou diguè Michello dins un de sis article dóu journalet, sufis de verifica se 2016 es un multiple de 4.

Lou proumié mejan sarié de faire la divisioun pèr 4 e de vèire se toumbo justo. Un autre mejan es de faire apèu i matematico ; mai aquel simple mot douno la petocho à forço gènt. M’en vau ensaja de ié mountra qu’an tort d’agué tant pòu d’aquesto dissiplino.

Dins l’escrituro de tout noumbre, i’a lou noumbre dis unita, pièi di deseno, pièi di centeno e ansin de suito.

Prenen un eisèmple :

13856 se pòu alor escriéure :

13856 = 6 + 10x5 + 100x8 + 1000x3 + 10000x1

Lou poudèn tambèn escriéure :

13856 = 56 + 100x8 + 1000x3 + 10000x1

Ço qu’avèn fa amé aquel noumbre, lou poudèn faire pèr un noumbre quau que siegue.

Ansin, abcdefg = fg + 100e + 1000d + 10000c + 100000b + 10000000a

Lou noumbre qu’es souligna es éu un multiple de 4 bord que 100, 10000,…lou soun.

Ansin poudèn afourti la resulto seguento :

Lou noumbre « abcdefg» es un multiple de 4 se e soulamen se « fg » es un multiple 4.

Mai, fg pòu tambèn s’escriéure : fg = 10f + g = 8f + (2f +g)

8f estènt un multiple de 4, óutenèn ansin uno autro resulto :

fg es un multiple de 4 se 2f + g es un multiple de 4. Ço que douno en acampant li dos resulto :

Lou noumbre « abcdefg » es un multiple de 4 se e soulamen se lou noumbre « 2f + g » es un multiple de 4.

Eisèmple : Coume causi « a » pèr que lou noumbre « 64238a6 » siegue un multiple de 4 ? La resulto precedènto nous douno à cerca li valour de a que rènd lou noumbre 2a+6 multiple de 4. Dounen dounc à a li diferènti valour poussiblo e agachen la resulto :

0 douno 6 noun

1 douno 8 multiple de 4

2 douno 10 noun

3 douno 12 multiple de 4

4 douno 14 noun

5 douno 16 multiple de 4

6 douno 18 noun

7 douno 20 multiple de 4

8 douno 22 noun

9 douno 24 multiple de 4

La respounso es dounc 0 vo 3 vo 5 vo 7 vo 9, ço que douno li noumbre 6423806, 6423836, 6423856, 6423876 e 6423896

Remarco1 : Aurien pouscu utilisa la proumiero resulto : Pèr èstre un multiple de 4, fg = 6a dèu èstre un multiple de 4 ; ço que douno « a » pair ; la respounso es aqui mai lèu.

Remarco2 : Coume l’avèn vist, soul li noumbre dis unita e di deseno d’un noumbre soun à counsidera pèr saupre se lou noumbre es un multiple de 4.

Remarco3 : fg pòu tambèn s’escriéure : fg = 10f + g = 12f + (g – 2f).

Coume 12f es un multiple de 4, poudèn alor afourti un’autro resulto:

Lou noumbre « abcdefg » es un multiple de 4 se e soulamen se

« g – 2f »es un multiple de 4.

Counclusioun :

Coume lou veses, tout se pòu esplica simplamen ; fau agué ges d’aprehensioun pèr li matematico ; se fau lèissa empourta pèr la magio e la bèuta dóu rasounamen. S’avès pas coumpres un passage, vous poudrés arresta e reprene la demounstracioun un pau mai tard. Lou poudès faire mai d’un cop, vaqui lou secret e quouro aurès coumpres, tout vous parèira simple. Mai que la resulto, ço qu’es impourtant es de coumprene la demounstracioun : Es sorgo d’uno satisfacioun sano e d’evasioun luen dis enuei journalié. Toucarès ansin i joio di matematician que ressenton dins soun mestié.

Bono annado bissestilo !

                                                                             Michèu

« Autant liuen que me rappelle, vese davans mis iue, au miejour, eilalin, uno bancado de moutagno que, dóu matin au vèspre, si mourre, si calanc, si baus e si valoun, quouro clar, quouro encre, bluiejon en oundado. Es la cadeno dis Aupiho, enceinturado d'óulivié coume uno roucaredo grèco, un veritable miradou de glòri e de legèndo »

                                               Frederi Mistral. Memòri e raconte.

                     Pèr draiòu dins lis Aupiho

Aureio, galant vilajoun ounte passavo antan, la vìo Aureliano qu'anavo d'Arle à l'Italìo en travessant lis Aup-Marino. Aureio, agroumouli contro la cadeno dis Aupiho, subre-mounta de ço que soubro de soun castèu, en aut d'un mourre pounchu e roucassous. Aquéu castèu fuguè basti à la fin dóu siècle voungen, e la debuto dóu dougen. Pièi, agrasa au siècle quingen, fuguè rebasti en 1701. D'en aut, se poudié surviha lou cabau* dins li champ alentour.

 

alpilles 4

Nòuv'ouro dóu matin : se vèi gaire de mounde pèr carriero. Eilalin, dins la nivoulino trantaianto se desacato la siloueto bluio d'un autre mourre pounchu ; es la sancimo* dis Aupiho, à 498 mètre d'autitudo, couifa de la tourre dis Oupìo vo tourre dóu telegrafe . S'endraian dins un camin clapeirous que serpatejo dins li mounto-davalo de la vegetacioun fougouso : subre-tout d'avaus*, de massugo* que

                       alpilles 28

 

desplegon si poulidi roso de mountagno, e de menudeto isop de garrigo*, jauno vo blanco que risoulejon au bon soulèu.

alpilles 15

Dins uno ascladuro* de la colo se devino un rièu ; la vegetacioun à l'entour se fai mai drudo : falabreguié*, perussié*, figuiero, ròumi*. Pièi de pin blanc*, de ginesto* e de ferigoulo*, galànti mato roso, à n'en-vos-n'en-vaqui ! E de menugueto*, vo mentastre, tóutis aquélis óudour m'encigalon. Li mato de lachusclo*, pèr plaço, venon apoundre sa noto d'un verd-jaunastre : retoumbet*, lagagno*, verinado*...

          alpilles21

Tout-à-n'un cop, vaqui lou canau de la Valèio di Baus que nous barro lou camin. Fuguè cava i'a toutbèu-just un siècle, en 1914, pèr moussu Pau Revoil, de Mouriès. Aquéu canau prènd sis aigo en aquéu de Craponne à Eiguiero, e li carrejo sus 53 kiloumètre jusqu'à Font-Vièio. Dins aquéu relarg, sis aigo servien à faire vira de moulin de blad grandaras, e aseigo en passant 2800 eitaro de culturo.

Un cop travessa lou canau, dins un galant rode à la calo dóu vènt, sourten la biasso, e, l'estouma cura pèr li kiloumètre qu'avèn alounga, fasèn ana li maisso...

Reviscoula tant pèr la mangiho que pèr la pauseto, nous endraian mai, enebria pèr l'èr pur e la bèuta dóu païsage. Aro, anan segui lou canau quasimen fin qu'au bout de nosto escourregudo. Iéu, me pode pas teni de remira tóuti li poulidi flour que rescountran : aqui, touto uno sequelo de damo de vounge ouro* esparpaiado dins

            alpilles 27

uno óulivaredo, sus la ribo, de caulet de serp* di bèlli fueio maubrado de blanc, uno mato grandarasso de pan-couguiéu *di flour roso e vióuleto ounte se venon abèura uno chourmo de galant parpaioun blanc. Quete tablèu !

              alpilles8

Long dóu camin creisson li mato d'agrenas* ounte lou fedan a leissa si flouquet de lano ; en soubat dóu camin, descurbèn enfin l'avé dins un prat de tepo drudo ; despièi lou matin, n'ausian li sounaio dins la calamo d'aquéu relarg .

               alpilles 23

Camino que caminaras ! Au sud dóu Destet, rescountran mai lou rièu : es lou Gaudre d'Aureio. Aqui, dins aquéu rode roucassous, lou gaudre davalo di colo e se trais dins « L'Oulo dóu Diable » d'ounte sort pèr toumba en cascado en soubat. Aquéu rièu fai douge kiloumètre de long ; fasié vira, antan, dous moulin de blad avans de s'ana nega dins la Mar de Berro.

                   alpilles 19

Aureio. Fin de l'escourregudo dins lou Pargue Naturau dis Aupiho. Sian esta souspres de descurbi que li colo semblon d'èstre estado escultado ; pèr plaço, an rascla la vegetacioun ; un panèu nous n'en baio d'entresigne : s'agis dóu programo « L.I.F.E » qu'a pèr toco de reentroudurre d'espèci endemico, e se-disènt,de crea de clar coume acò dins li colo, permetrié is aucèu de rapino* de s'istala aqui ounte trouvarien mai eisadamen si predo. N'en pensarés ço que voudrés, mai iéu, acò m'agrado pas : ame mies de leissa faire la naturo que d'assaja de l'ajuda à grand cop de buldouzèr !

              alpilles 26

               Tèste:  Michello      Fotò: Miquèu e Sèrgi

lexique :

*lou cabau : le cheptel

la sancimo : le point culminant

avaus : chêne à kermès

massugo : ciste cotonneux ( à fleurs roses)

isop de garrigo : hélianthème

ascladuro : faille, fente, fissure

falabreguié : micocoulier

perussié : poirier sauvage

ròumi : ronce

pin blanc : pin d'Alep

ginesto : genêt d'espagne

ferigoulo : thym

menugueto, mentastre : calament

lachusclo : euphorbe

retoumbet : euphorbe petit cyprès

lagagno : euphorbe segetalis

verinado : euphorbe des moissons

flour de vounge ouro : dame d'onze heures, ornithogale en ombelle

caulet de serp : arum d'Italie

pan couguiéu : valeriane rouge

agrenas : prunier épineux, épine noire

aucèu de rapino : oiseau de proie

                                 Dequé i'a de nòu ?••

Despièi lou mes passa, e maugrat li bourrouladisso dóu tèms, la primo s'avanço plan-planet vers l'estiéu.

• Dins la cabaneto dóu sofora, la nisado de sarraié* s'es envoulado aièr matin. An espera que lou vènt-terrau aguèsse moula pèr pousqué desplega sis aleto. Aro, la cabaneto es viéujo, li pichot se soun esparpaia dins li bouissounaio alentour ; en journado lis ause bresiha, respondon à si gènt que li venon nourri encaro quàuqui jour, fin que siguèsson lèst pèr s'abari soulet.

• Lou diabloutin, toujour escoundu dins li glaujo, a coumença sa mudo ; soun touras s'es alounga, e de sa coulour de bauco* seco, es vengu verdas ; si pauto tamben an chanja de coulour. E aièr me siéu avisado qu'avié carga un parèu d'alo verdo ; soun abdoumen, souto lis alo, a feni de desroula sa crosso. Aro, fau surviha sa tèsto e si baneto pèr saché se sara un mascle o uno femelo.

             IMG_0116

• Tout aro, lou cercave, lou vesiéu plus, en furnant dins li glaujo, e tout- à -n'un- cop, sente quaucaren que me coutigo lou bras... èro èu !

• Me fau surviha tambèn li tigno, que soun li nisado de pregadiéu*, pèr vèire sourti la ninèio, frèule e trantaiant sus si cambeto. De mi fenèstre vese vanega li merle dins la tepo dóu jardin ; de segur que cercon de verme pèr sa nisado.

• L'auco, que niso dins uno mato de sambuquié*, en ribo dóu canau, avié deja aier un pichot auquet jaune que piéutavo en esperant l'espelido de si fraire, despaciènt de s'ana traire dins l'aigo que lou pipo*.

• Au jardin, tout creis, tout se dereviho, dins uno espetarrado de tóuti li gradacioun de verd ; la primo fougouso espóusso tout, anen ! Se fau boulega !

••

Michello

••

• sarraié : mésange

• bauco : herbe sèche

• pregadiéu : mante religieuse

• sambuquié : sureau

• pipo : fascine, aspire

Lou tiàtre emé la chourmo de Cazan!

 

Quet chale!

Osco à la chourmo de Cazan pèr aquelo pèço ( de sa creacioun!) e après acò nous an mai regala emé “ la cigalo e la fourmigo”, dins un biais óuriginau. ( fotò çai-souto).

Un bèu rescontre, dins l’espèr de li mai counvida pèr d’àutris istòri!  cigale et fourmi de Cazan 2

La cigalo!

 

 

igale et fourmi de Cazan 1

E Marìo, la fourmigo…