lundi 27 février 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°61 : Mars 2017

Au mes de Mars, lis óulivié soun desbrounda

                                     Proumièri vacanço à la mar

« Aquest an, mis enfant, avèn decida d’ana campa à la mar », nous diguè un jour nosto tant gento maire. Ma sorre e iéu n’en fuguerian tout estrambourda. Anavian vèire pèr lou proumié cop la mar e subretout ié demoura un mes de tèms. « Mai avèn ges de tibanèu » apoundeguère en regardant soucitous mi bràvi gènt . « N’en bastiren uno » s’empreissè de dire moun paire. Rassegura, nous vesian deja en trin d’aprene à nada, sauta dins lis erso, faire de castèu de sablo, pesca… Èro uno meraviho e l’espèro d’aquest evenimen sarié de segur longo.

                           la Capte

Moun paire s’apountelè dounc à la counfeicioun dóu tibanèu. Pèr apara de la plueio li viage de rasin, avié coumpra, dempièi quàuquis annado, uno grando tendo verdo de siès metre sus siès. Pèr pas que ié raubèsse, avié fa escriéure dessus en gros caratère soun noum e soun adrèisso. Pèr li vendèmi, au mes de setèmbre, bèn souvènt, falié cubri li caisso pleno de rasin amé aquelo tendo tre que li proumièri gouto de plueio toumbavon.

Nost’ami « Louque » que i’avié pas soun parié pèr faire li platèu de rasin, nous prepausè de faire de piquet de ferre pèr auboura la tendo en formo de tibanèu. Ansin, amé de courdello e de piquet de vigno que n’en mancavon pas à l’oustau, lou tibanèu sarié lèu dreissa ; sufisié alor de dos tendo mai pichouno pèr n’en tanca li dous coustat.

Lou grand jour arribè enfin. Fauguè carga la camiouneto : Li dous lié metalin amé si matalas de lano, lou pichot bufet que moun paire avié pinta de jaune, li casseirolo, la sartan, li sieto, li cubert, li vèire, la boutiho de gaz amé la gasiniero, li quatre cadiero, la taulo que moun paire i’avié traça dessus uno rousaço de tóuti li coulour, sènso óublida li vèsti, li linçòu, li cuberturo, lis aurihié ; èro un vertadié Sant Miquèu ! Pèr s’apara dóu sablo, de posto èron previsto pèr n’en cubri lou sòu. La camiouneto fuguè lèu coumoulo ; i’aguè pamèns uno plaço pèr lou pichot pèile de carboun de bois, la damo-jano de vin e la boutiho de pastis de la fabricacioun de l’oustau.

Ma sorre e iéu trouberian un sèti au mitan de tout acò. Lou viage poudié alor coumença.

A la sourtido de Mouiero, proche dóu camp d’aviacioun de Cantarèu, lou moutur de la camiouneto s’arrestè net: Après forço eisitacioun pèr trouba la rasoun de l’auvàri, moun paire se faguè presta uno biciéucleto pèr un païsan vesin, pèr ana querre uno boubino novo encò lou garagiste de Mouiero e ansin countunia noste viage. Après un autre arrest pèr uno crebaduro, pousquerian enfin arriba dins lou tantost au campage de « La Capte » proche de Ièro que countavo pas mens de cinq milo campaire.

Trouberian lèu uno plaço dintre de tibanèu tout mouderne. Nosto istalacioun anavo de segur atira la curiouseta di gènt ; ma sorre e ma maire de segur un pau vergougnouso de tout aquel descargamen, s’escapèron pèr ana descubri lou rode dinterin que moun paire e iéu bastiguerian lou tibanèu.

                            image

Amé l’ajudo de nòsti dous martèu de long margue e amé lou biais « à tu, à iéu » di gènt dóu cirque « Pinder » , li piquet de vigno fuguèron lèu planta. Li courdello, bèn tiblado, dounèron formo à nosto abitacioun tendado. Sufiguè alor de requiéula la camiouneto à l’intrado dóu tibanèu pèr n’en descarga d’escoundoun, noste Sant Frusquin e douna un èr agradiéu à nosto sousto. Coume dins lou conte « Li tres pourquet », lou loup aurié pouscu boufa, mai lou tibanèu aurié pas boulega nimai trantaia. Avié fièro aluro e èro proun singulié. Èro l’atiramen de tout lou campage. Lou noum de moun paire èro bèn vesible sus lou coustat de la tendo e mancavo que li jounglaire, quàuqui mounino  e autris animau sòuvage pèr n’en retraire l’image dóu cirque. Quàuqui drole curious e agroumela autour de noste tibanèu, me demandèron meme de ié mountra la meinajarié que se poudié escoundre dins la camiouneto! S’aviéu sachu faire quàuquis acroubacio, auriéu de segur pouscu gagna un pau de dardeno.

À sa revengudo, ma maire nous anounciè qu’èro pas poussible d’utilisa lou pèile : Èro trop dangerous amé li pin tout proche qu’assoustavon lou campage. Aurien pouscu bouta fiò au rode.

Li vacanço anavon dounc poudé coumença. Fuguèron tant bono que ié sian tourna tóuti lis an pendènt mai de dès an.

Aro, quouro cargue nosto pichoto remorco qu’acroucan à noste tandem coucha pèr uno escourregudo de quàuqui jour sus li routo de noste tant poulit païs, pode pas m’empacha de pensa à nòsti proumièri vacanço à la mar e n’en siéu tout trefouli. Èro l’aventuro dins touto sa simpliceta.

                                                                                    Michèu

                        Alessandra David Neel,

                Uno femo e uno astrado estraourdinàri....

Fuguè óurientalisto, tibetoulogo, journalisto, cantairis d' óupera, escrivano, esplourairis, e encaro franc-massouno e boudisto...

Nasquè lou 24 d'óutobre 1868 à Sant Mandé ( proche Paris), èro franceso e beljo. Chatouno rebello e escaparello, pantaio deja de vouiage... Si gènt la mandon au counservatòri pèr estudia lou piano e lou cant. Proun jouino, fuguè proumiero cantairis de l'oupera de Anoï, en Chino. Es à Tunis, ounte anavo canta, que fai lou rescontre de Felipe Neel, engeniour-chèfe di camin de ferre, e se maridaran en 1904.

En 1911 s'envai pèr un viage en Indo, mai s'entournara que quatorge an mai tard emé un jouine lama « Ioundèn » qu'adóutara coume soun enfant. Acò agrado pas à moussu Neel, e lou parèu se desseparo mai restaran ami e s'escriéuran de longo. Quouro Alessandra fai si vouiage, es èu que s'encargo de geri si bèn e de ié manda d'argènt.

En Indo, Alessandra vai dins li mounastèri boudiste, apren lou tibetan e lou sanscri ; fara lou rescontre dóu Dalaï-Lama e s'amigara emé de catau. Restara quàuquis annado de tèms à Lachèn, dins un mounastèri pèr ié reçaupre l'ensignamen boudiste ; aprèn coume faire «  toumo », valènt à dire moubilisa soun energìo dóu dedins pèr proudurre de calour, ço que, un jour, ié sauvara la vido ; es pèr tout acò que reçaupè lou titre de «  Lampo de sapiènci » e fuguè regardado coume « Dono Lama » e dóutour en boudisme tibetan. Oubrara à la reformo dóu boudisme, d'annado de tèms. Es aqui, au trefouns de l'Imalaia qu'aboutis sa quisto de la sagesso.

 

                               Alexandra

Dins la pountanado de la guerro moundialo, pòu pas s'entourna en Éuropo. Emé Ioundèn, parton pèr lou Japoun, pièi la Coureìo e la Chino que travessaran de soulèu à soulèu*. Aquéu viage vai dura mant uno annado à travès lou desert de Goubìo, la Moungoulìo, pièi faran pauseto tres an de tèms au Tibet. Vestido coume uno mendicanto, dintrara à Lassa, la ciéuta enebido, e sara la proumiero femo éuroupeano que ié sejournara ( dous mes de tèms). Sara pièi desmascado à l'encauso de sa proupreta ! ( s'anavo lava cade matin à la ribiero)

 

                             tibet_lhasa_01_1254838971

Quouro s'entourno au païs, en 1925, s'aviso que soun audàci l'a rendudo celèbro, mai sis esplé soun countro-versa.

Restara quàuqui tèms dins lou rode de Touloun, pièi croumpara un oustaloun à Digno-li-Ban, que batejara « Samten-Dzong » ( la fourtaresso de la meditacioun) e dira d'aquest endré : «  Es un Imalaia pèr lilipucian » Aqui vai escriéure lou raconte de si vouiage, e forço libre, fara de counferènci en Franço e en Éúropo.

En 1937, à 69 an, decido de mai parti en Chino emé Ioundèn pèr estudia lou nouvèu taouïsme, mai la guerro entre li chinés et li japounés s'encagnavo, alor rejoun lou Tibet ounte restara mai cinq an de tèms. Mai Felipe Neel defunto en 1941, e Alessandra n'es forço treboulado.

                                    Alexandra David Neel

En 1946, quito l'Indo definitivamen emé Ioundèn, e s'istalon à Digno. Ioundèn defunto à la subito en 1955. Alessandra, souleto, s'istalo pèr quàuquis annado au Mounegue*, pièi s'entorno à Digno em'uno jouino secretàri, Marìo-Madaleno Peyronnet que vai resta fidalamen à coustat d'elo fin qu'à sa despartido, prenènt siuen d'elo coume de sa maire. Alessandra l'avié escai-noumado «  la tartugo ».

            maison AlexandraDins soun oustau de Digno

Se dis que lou prefèt di Bàssis-Aup fuguè sousprès de reçaupre uno demando de Dono Neel pèr faire renouvela soun passo-port ! Avié cènt an !

Defuntara qu'avié quasimen 101 an, lou 8 de setèmbre de 1969. Counfourmemen à soun souvèt, si cèndre e li de Ioundèn fuguèron carrejado pèr Marìo-Madaleno e esparpaiado dins lou Gange.

Vaqui ço qu'escriguè Alessandra quouro se pausè à Digno, après aguè tant courregu dins aquéli rode aluencha, li mountagno de Chino e lou Tibet, de milié de kiloumètre de soulitudo jalado, d'à pèd o sus l'esquino d'un iac o d'uno miolo :

« Pèr dire lou verai, ai lou làngui dóu païs pèr un païs qu'es pas miéu. Li stepo, li soulitudo, li nèu eternalo e lou grand cèu clar d'eilamoundaut me trevon !

Lis ouro dificilo, la fam, la fre, lou vènt que m'entre-taiavo la caro...Li camp dins la nèu, dourmènt dins la fango jalado, e lis arrestado demié la poupulacioun crassouso, l'abramadisso di vilajan, tout acò fasié rèn, aquéli misèri passavon lèu e restavian perpetualamen ennega dins lou silènci, ounte i'avié que lou vènt que cantavo, dins li soulitudo quàsi viéujo meme de vido vegetalo, li caos de roucas fantasti, li aguïo vertiginouso e lis ourizount de lus esblèugissènto. Païs que sèmblo d'aparteni à-n-un autre mounde, païs de titan o de diéu, n'en reste pivelado !»

Marìo Madaleno Peyronnet diguè : « Vouliéu uno vido que siguèsse pas banalo, me la siéu óuferto ; siéu urouso d'aguè counsacra ma vido a-n-uno talo amo.(...) L'eisèmple d'aquelo pichoto femo emé si deco e si feblesso, qu'a sachu trouba soun camin, provo que nautre tambèn lou pouden trouba. E aquéu camin s'atrobo de-dela de l'Imalaïa e dóu boudisme, en se-meme. »

                                                                               Michello

Foutò de la telaragno

Sourso : Viquipedia

Alexandra David Neel : Grand Tibet et vaste Chine. (Ed. Plon)

Alexandra David Neel : Voyages et aventures de l'esprit. (Albin Michel)

                                          À Clapeito,*

                              flanc-montagne-web

Avian la chanço d'èstre counvida, pèr uno bello vesprado d'Avoust, dins un oustaloun de mountagno, proche Isouard !

                             Chalet-montagne-web

Adounc, nous vaqui tóuti recampa dins la pichoto salo, à l'entour de la taulo, à coustat dóu pèile que rounco ; fai fre à mai de dous milo mètre meme l'estiéu, nous coungoustant de la soupo que nosto oustesso avié aducho de Brunissard.

Bernat, lou pastre que passo l'estiéu dins l'aupage emé si fedo vengudo de la Crau, nous countavo en brassejant bord qu'es d’óurigino italiano, màntis istòri de la mountagno, istòri de pastre e de pastresso, quouro, subran, un grand brut de sounaio e de treboulun nous arribo : l'avé es en aio dins lou claus.

Bernat fai qu'un saut : lou loup ! Cargo soun fusiéu pausa toucant la porto e sort, segui de la taulado ; engauto soun fusiéu e tiro en l'èr...E davans nòstis iue esmeraviha, uno estello que fuso travesso lou cèu...

Alor, dis oustaloun d'en bas, uno voues claro mounto dins l'èr linde e inmoubile de la niue mountagniero : «  Eh ! Bernat, as despendoula uno estello ! »

                                                  Óudeto.          Reviraduro couleitivo.

* Clapeito : oustaloun d'estivo dins lou massis dóu Queiras, coumuno d'Arvièi ; 2300 mètre d'autitudo.

                                              Mes trois oliviers,

                            plantation-d-39-oliviers_21150988

Trois oliviers sous le grand vent

Secouent leurs têtes argentées.

Ils sont si vieux, si émouvants,

Au gré des saisons répétées !

Trois oliviers dans le soleil

S'imprègnent du chant des cigales,

Dressées sur l'horizon vermeil,

Plein de musiques infernales.

Les trois vieux oliviers, les miens

Reste des hoirs de mes ancêtres,

Ont à mes yeux, ce charme ancien,

Òu les souvenirs s'enchevêtrent.

Secrets de mes vieux oliviers,

Répandant, au fil des années,

Dans ce paysage familier,

Comme un parfum de fleurs fanées.

Je vous vénère et viens m'asseoir,

Sur la colline provençale,

L'été, lorsque descend le soir,

Dans l'immense paix monacale.

Tiré du livre de la poétesse Ginette Viaud-Desmoulins, par Marie-Jeanne

jeudi 2 février 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°60 : Febrié 2017

“Siéu lou mai pichot e lou mai fre”

Li tres pourquet

                                      stock-vector-three-piglets-481600423

Un jour, maman trueio declarè qu’èro tèms que sis enfant anèsson courre lou mounde. Li tres pourquet diguèron adiéu à sa maire e partiguèron chascun de soun coustat.

Alassa de camina, lou proumié pourquet se bastiguè uno cabano clujado amé de paio, pièi s’enanè coucha.

Lou loup que bramavo fam, arribè lèu e diguè : « Pourquet, se me duerbes pas, boufarai tant fort que toun oustau s’envoulara ? »

Lou pourquet refusè de durbi. Alor, lou loup boufè tant fort que l’oustau s’envoulè . Se jitè pièi sus lou pourquet e n’en faguè qu’uno boucado.

Lou segound pourquet èro tambèn un pau peresous. Se bastiguè uno cabano amé de post, pièi s’enanè coucha.

Lou loup apareiguè e diguè : « Pourquet, se me duerbes pas, boufarai tant fort que toun oustau s’envoulara. »

Lou pourquet refusè de durbi. Alor lou loup boufè tant fort que la cabano s’envoulè. Devourè pièi lou segound pourquet.

Urousamen, lou tresen pourquet èro forço travaiaire. Se bastiguè un oustau en brico e en ciment. Lou loup apareiguè e diguè : « Duerbe-me si-que-noun boufarai tant fort que toun oustau s’envoulara. »

« Boufo autant que vos, me fas pas pòu ! »

Lou loup boufè de tóuti si forço, mai de bado.

« Te ié vas leva la pèu » ié diguè lou pourquet.

Èro siau, car sabié que, gramaci soun travai, soun oustau èro forço soulide.

Lou loup, mau-countènt, decidè alor de mounta sus la teulisso de l’oustau e de se leissa glissa dins la chaminèio.

Mai lou pourquet coumprenguè ço que fasié e levè lou curbecèu de l’oulo pleno d’aigo bouiènto sus lou fiò.

Lou loup toumbè dins l’oulo e s’esbouientè. S’esbignè coume un lamp pèr mounte èro vengu e lou veguèron plus jamai.

                                      500_F_467636_J31B9xmEP0pIgM631KNczb35DKDEGI

  image de la telaragno                                                                                                                                           Michèu

                          Coume saupre ?

Asseguranço, erranço, enfanço e bèn d’àutri…

Mai pamèns toulerànci, elegànci pèr n’en cita que dous…

E tambèn soufrènço que faudrié pas escriéure coume gerènci, vo apartenènci e preferènci.

Pas facile, pas facile de tout !

Verificas vòsti couneiss---- amé li mot eisig----, insoul----, eisist----, ensist----e atir---- ; mèfi, i’a uno lèco ! 

Osco ! Se sias pas esta en dout---- sus l’ourtougrafo d’aquéli mot, poudès ana sènso crento à la ditado de nòstis ami de Bedarrido.

                                                          Michèu

                                     Espacejado long di canau....

 

                              DSC0470910 janvier

Que d'aigo...que d'aigo ! Lou 10 de Janvié « l'espacejado mesadiero de Nounours » qu'ourganise despièi uno quingeno d'an, nous counduguè em'uno deseno d'ami, sus lou « camin di canau », à-n-Avignoun. Aquéu camin es uno vìo amenajado e reservado pèr li pedoun e li ciclisto, e que meno sus cinq kiloumètre de long dóu licèu Reinié Char jusqu'i bàrri de la Porto Tiers. A l'ana, avèn agu de plueio, pamens, emé nòsti paro-plueio e nosto bono imour, se sian interessa à l'aigo di canau ! Di canau ? Mai li qunte ? Lou mai impourtant qu'avèn ribeja, es lou canau de Vau-Cluso, tambèn, nous fau remounta fin qu'à sa sourso. Pèr acò, entournen-nous à soun sourgentiéu* de la Font de Vau-Cluso, celèbre dins lou mounde entié pèr soun gourg* e tambèn pèr lis amour de Lauro e Petrarco. A sa coumençanço, davalant uno pèndo proun soudo, la Sorgo a qu'un lié, mai tre l'Isclo de Venisso, se desseparo en dous grand bras : -La Sorgo de Veleroun -La Sorgo d'Entre-Aigo e aqui, pèr de resoun geougrafico e subre-tout ecounoumico ( noumbrous moulin, culturo...), li dous bras mancon pas de bras, e aquésti soun souvènt que de fiholo : – Sorgo de Mounclar – Sorgo dóu Pont de la Sablo – Sorgo dóu Travès – Sorgo de la Feble. Es pèr acò que li geougrafe parlon de la « Plano di Sorgo » ! Fin finalo, à Trevouso, li dos Sorgo se rejougnon pèr s'ana traire, ensèn, dins Óuvezo, à Pont de Sorgo. Touto-fes, lis ome troban que lis aboundòusis aigo de la Sorgo avien ges de ròle ( ecounoumi, sanitàri o prouteitour) pèr Avignoun, decidèron, tre lou siècle Xèn, de cava lou Canau de Vau-Cluso pèr carreja lis aigo de la Sorgo d'Entre-Aigo, es ansin que lou canau nais au Tor, au rode de la Croupièro, à la preso dóu Prevost. Es aquelo Sorgo que travesso Vedeno e qu'a-n-Eguïo se desseparo mai en dous ; un di bras se vai traire dins Óuvezo, à Pont de Sorgo, quartié de Pountihac, l'autre bras passo au quartié de Bèu-Port, à l'usino Liebi, pièi à Real-Panié, au Pont di Dos-Aigo ( toucant lou pargue Chico Mendes) e arribo pièi i bàrri d'Avignoun, à la tourre dóu Sant-Esperit ( o Tourre de la Sorgueto), carriero di Tenchurié, e se vai traire dins Rose. Es aquéu bras que seguissèn despièi Real-Panié. Mai coume se d'aigo n'avié pas proun, aquéu bras dóu canau recampo lis aigo dóu Canau de l'Espitau ( la Durançolo) vengu de Durenço despièi Bon-Pas. En mai d'acò, toujour emé lis aigo de Durenço, lou Canau Crihoun e soun vaste maiun en telaragno aseigavo 2460 eitaro. Un pau mai liuen, lou Canau dóu Pue seguis Durenço en ribo d'Avignoun. – Aquéu jour, lou 10 de Janvié, mau-grat la fre e l'umide, avèn marcha, blaga, ri e tambèn après forço causo sus la vido de noste « 84 ». Quet bonur !

                                      DSC04716

                                     Tèste de Michèu Ourson, reviraduro de

                                         Michello. Foutò de Michèu Ourson

 

                            Moun oustau, en ribo dóu canau de Vau-Cluso....

Quouro aguerian decida de quita noste campèstre pèr nous raproucha de la vilo, èro en 2001, après un nevaias* que nous leissè uno semano de tèms sènso eleitricita. Avèn cerca, de mes de tèms, un grand oustau o un terren pèr lou basti ; e n'avèn vist ! Res nous counvenié ; pièi un jour, un de nòstis ami nous infourmo de quaucarèn que belèu nous farié... Es coume acò que se sian istala à Sant Savournin. Un terren que s'estiro sus setanto mètre long dóu canau , de que espera de miés ? Voulian d'aigo ? N'avèn ! Aquéu jour, se sian di qu'èrian crespina !

                                           IMG_0707

E tre que fuguère à la retirado, ai coumença à m'óucupa dóu jardin ; d'en proumié, me fauguè neteja, leva li roumias ; tout èro embartassi, enermassi. Mai me chalave deja de remira la vido de la feruno dins aquéu rode astra. Un parèu de ciéune* vanegavon, de l'aubo au calabrun, sus l'aigo, e de canard còu-verd que li femelo an sus soun alo un pichot rode d'uno bello coulour vióuleto encro, e de galinastro* tant poulideto, negro emé soun bè coulour d'arange.

           500_F_117437666_IGcI4gCEFZ6RJJgchoWJREBVaiQPzfD7D'agachoun, sènso faire de brut, ai pouscu espincha lou bluiet*, lèst coume un uiau pèr cabussa, tèsto pouncho dins l'aigo, e n'en sourti, à chasque cop un pichot peissoun qu'anavo empassa, quiha sus uno branco de la figuiero.

240_F_125801241_WTrdghlReCoAqbSbK4AhmbMLrF5nEaUbLou corbmarin*, éu, pas tant finoche, cabusso dous o tres cop avans de pesca uno predo, pièi sort degoulinant d'aigo, se pausa sus uno souco pèr s'espóussa.

500_F_113104535_0dAlv5ia8Cn5Z2UskLriiQQVsxqOx83o Regarde encaro li gàrri-vibre* tant poulit que sorton de l'aigo pèr ana manja d'erbo sus li ribo, e que quand nadon, se vèi que soun esquino e soun nas.

160_F_134299675_9ptO3OPyO5nMTBU4SVNFMUWBKDcu27X1Aniue i'a de vibre*e tambèn de lùri*, mai es de bèsti talamen cachouso que sorton que quand senton que i'a res que li pòu esfraia. Se vèi encaro, de tèms en tèms de galejoun* o de guiraud*, quiha sus si gràndi pauto, que vènon pesca de peissoun o de granouio. De l'autre man dóu canau, en fàci de l'oustau, s'estalouiro uno terro faturado inmenso ; quouro se coutrejo, i'a de vòu de gabian*, de courpatas* o de pijoun que venon aganta de verme. Aquest an, avien fa de viro-soulèu dins lou champ, erian flouri à noun plus ! E à l'autouno, quouro se meissounèron, i'avié de vòu de sansounet* e de paloumbo que venien manja li grano. Avans d'arriba au nostre, lou canau passo au lavadou publi, à la minoutarié Tarascoun, ounte de segur devié antan faire vira de molo, pièi raio poulidamen souto d'aubre grandaras, aseigo uno moulounado de jardin sus si ribo, vèn lipa lou lindau d'oustaloun ounte chascun a sa barco estacado, e que soun balans fai flouqueja l'aigo. Touto uno vido se debano aqui, long d'aquéu canau. Canau milenàri, si paret de pèiro de taio se soun derrunado, e l'aigo, au debana di siècle, n'a rousiga li ribo ; e lou canau es devengu ribiero... Remountant soun cours emé la barco, fau passa souto de vouto d'aubre, dins uno vegetacioun fougouso, desranjant, en passant, de sequelo de canard e quàuqui galinastro escalustrado que tout d'uno se van escoundre. Gaire après l'oustau, i'a la reclauso ounte l'aigo cabusso de quàuqui mètre dins un gourg em'un brut espetaclous. D'aqui, lou canau se desseparo en dous bras que traucon souto de vouto de pèiro e s'en van, eilabas, souto l'usino de Groumelo, ounte de segur fasien vira d'eisino. Aqui, a passa tèms, i'aguè un moulin de garanço, pièi un moulin pèr blanchi li telo de coutoun, à l'epoco dis indiano d'Avignoun ; e enfin, fuguè uno papetarié ; e aro, despièi quàuquis annado, tout es barra, mai lis aigo countunion de i'esquiha souto, dins la sournuro... Aigo lindo au bon soulèu, aigo sourno anue ounte la lugano se vèn miraia, aigo traucado de miliasso de flecho quouro lou cèu s'escagasso, aigo mouvedisso li jour que lou magistrau ié boufo dessus coume un perdu. Espetacle vivant, chanjadis, i'a mai de milo an qu'aquélis aigo raion, e n'an vist passa de gènt, n'an carreja de pantai, de la Font de Vau-Cluso à la mar !

                                                   Michello

*nevaias : grande quantité de neige. Ciéune : cygne. *galinastro : poule d'eau. *Bluiet : martinpêcheur. *Corb-marin : cormoran. *gàrri-vibre : ragondin. *vibre : castor. lùri : loutro. Galejoun : héron. guiraud : aigrette. gabian : mouette. courpatas : corbeau. Sansounet : étourneau

mercredi 25 janvier 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°59 : Janvié 2017

“Noun óublida l’essenciau pèr miéus viéure sa vido”

Leiçoun de vido : Li clavèu e la barriero

Un cop èro, i’avié un drole qu’avié marrit caratère. Un jour, soun paire ié baiè un saquetoun de clavèu e ié demandè de n’en planta un dins la barriero de soun jardin chasque cop que se disputarié amé quaucun.

Lou proumié jour, lou drole n’en plantè un noumbre espetaclous. Li semano que seguiguèron, aprenguè à se mestresa e n’en plantè de mens en mens dins la barriero. Fin-finalo, arribè un jour que n’en plantè plus degun. S’en anè alor vèire soun paire e i’anounciè la nouvello.

Soun paire ié diguè alor de retira chascun di clavèu qu’avié planta. Quouro fuguèron tóuti enleva, ié diguè : « Moun fiéu, as fini pèr bèn te teni amé lis àutri, mai agacho tóuti li trau que i’a aro dins la barriero. Sara plus jamai coume avans. Quouro te charpes amé quaucun e que ié dises quaucarèn de marrit, ié leisses uno blessaduro coume aquelo. Meme se lou tèms passo, n’en demourara toujour uno marco. »

Li dos sandalo

En Indo, dous passagié vouiajavon asseta sus lou cubert d’un trin clafi de mounde quouro l’un d’éli perdiguè sa sandalo : La veguè toumba au sòu, à coustat di raio. Pas-pu-lèu, prenguè sa segoundo sandalo e la mandè lou long dóu camin de ferre.

Soun vesin s’en estounè e l’ome ié respoundeguè :

« N’ai rèn à faire d’uno soulo sandalo. E se quaucun trobo la qu’es toumbado, ié sara pas mai utile. Autant que trobo li dos ! »

Tèste trouba dins la revisto « Alternatif Bien-Être » e

revira pèr Michèu

Drole de tèms !

Sabiéu bèn que, i’a de tèms, moun Grand fuguè forço deçaupu pèr un de si meiour ami que sousprenguè en trin de ié rauba si rasin. Mai pensave pas qu’uno talo mesaventuro m’arribarié.
Pèr aquèstis óulivado que fuguèron gaire fruchouso, sousprenguère dins uno de mis óuliveto forço granado, uno femo qu’amé l’ajudo d’un fielat e d’un penche, me raubavo mis óulivo.

                         50539738-cueillette-des-olives-dans-le-village-de-sicile-italie-image-teint-efoutò de la telaragno

Souspreso pèr moun arribado, countuniè pamèns à penchena l’óulivié e n’avié adeja uno pleno caisso d’óulivo bèn redouno.

                     51046341-pile-d-olives-fra-chement-cueillies-olives-de-fond

(foutò de la telaragno)

« Madamo, sias en trin de me rauba mis óulivo » ié cridère coumpletamen estabousi.

« Noun Moussu, glène e i’a ges de pancarto que me l’interdis » me respoundeguè amé forço aploumb.

Decidère alor de souna li gendarmo .

Avans soun arribado, veguère arriba uno veituro que s’acantounè darrié la miéuno.

« De-que venès faire aqui ? » demandère à l’oumenas que sourtié de soun auto.

« Vene querre lis àutris óulivo, pèr li mena au moulin » me diguè l’ome amé forço asseguranço.

« N’avès adeja pourgi » ié cridère.

« Vo, 59 kilo ! »

N’èro trop. Urousamen que li gendarmo arribèron e l’afaire s’acabè pèr uno recouneissènço de dèute signado pèr li dous raubaire.

M’entournère à l’oustau coumpletamen destimbourla e vous pode dire que n’en dourmiguère pas de la niue.

Lendeman matin, aquéli mal-estru me venguèron paga sènso un mot d’escuso.

Racountère aquesto istòri à un ami qu’èro tambèn forço deçaupu pèr lou coumpourtamen de quàuqui gènt e me countè alor sa darriero mesaventuro.

Quouro s’encamino amé sa femo dins la fourest, an pèr abitudo de saluda li gènt que rescountron e ansin un pau barjaca. Mai quàuqui fes, óutenon ges de respounso ; alor, pèr mountra i gènt soun impoulidesso, dis quatecant à sa femo, proun fort pèr èstre bèn entendu : « Dèvon pas èstre francès, bord qu’an pas respoundu ! ». E vaqui qu’un jour se veguè respoundre : 

« Sian francès, moussu, mai disèn bon-jour à degun ! ».

Pàuri gènt e bèn tristo dèu èstre sa vido !

« Noun óublida l’essenciau pèr miéus

viéure sa vido »

                                                               Michèu

                                              Après li fèsto....

Après lou tarabast di fèsto calendalo, coume es dous de retrouba lou siau e la pas necite à la refleissioun e au repaus...coume es bon de pousqué, tourna-mai, remira lou leva dóu jour, escouta li brut d'en foro de l'oustau, lou vènt e lou balans di branco, l'auceliho que van e venon dins la bouissounaio, lou gau, eilalin que souno l'ouro dóu leva. Apareilabas, de l'autre coustat, lou clouchié desgruno sis ouro... Lou cèu, pau à cha pau s'esclargis, lou blu se fai mens founs, e doucetamen, tout s'entremesclo ; es la magìo de l'ouro bluio.... me laisse flouta dins mi pantai ; siéu dedins o deforo ? Sabe pus...mi libre soun deforo e me fau esvarta lou brancun pèr lis aganta..

                 IMG_0678

Lou “ dedins-deforo” (foutò de Michello)

Li cat, éli, dormon di tres. Dequé i'a de miés à faire quouro fai fre deforo, que l'animalun soumiho souto la terro ? An ges besoun de calendié nimai de reloge, coume li planto, espèron lou signau. Despièi que li jour soun vengu tant court e li lòngui niue proun frejo, li cat dormon la majo part dóu tèms, bèn enroula que semblon la couquiho di cacalaus.

 

IMG_0685Toupie”( foutò de Michello)

N'avèn un que li pichot avien bateja « Nouvè » ; de tèms en tèms, sauto sus lou bufet pèr s'asseta dins la moufo de la crecho, bèn à soun aise , pièi s'entorno mai dourmi sus soun couissin.

 

IMG_0765 “Nouvè” ( foutò de Michello)

31 Desèmbre : Darnié jour de l'an avans de cabussa en 2017 ; la nèblo jalado escampo si pampaieto d'argènt ; gès de brut, tout es estoufa pèr la nivoulino qu'agaloupo tout. Deman sara un autre jour, uno autro annado, e zou mai li vot, li souvèt, li poutoun... Aquest an, encaro mai que lis autre a passa coume un uiau....

                                                                      Michello

De vido...de chin !

Dins ma vido, ai toujour agu de cat, tóuti mai bèu e brave lis un que lis autre, tóuti abandouna, se soun vengu recata au miéu. Bràvi cat ! Ai pres siuen de vous, e me l'avès rendu au centuple !

 

IMG_0755Mai de chin, n'avèn agu que tres, mai tres forço diferènt lis un dis autre. Pèr coumença, i'aguè uno chino « teckel » di long péu negre emé dos taco rousso sus lis usso. Èro bravo, mai quèt caratère ! Amavo pas d'èstre netejado, mai d'un cop es anado se viéutoula dins la bòuso ; quand avian decida de la lava, lou coumprenié rèn qu'en vesènt tout ço qu'avian alesti pèr acò : bacino, saboun e pato pèr la seca. S'enanavo, e de tout lou jour la vesian pus ; avans de s'entourna à l'oustau, alucavo se lis eisino de la teleto èron encaro lèsto pèr lou suplice ; se vesié pus rèn, alor dintravo à l'oustau touto countènto.

                             dogue-teckel

Jenìo e la pichoto chino “teckel” Venus, e iéu, darrié ! ( foutò de 1975!)

Pièi, i'aguè Jenìo, uno grando chino di dogo alamand, blanco tacado de negre. Fuguè abandounado jouino pèr de gènt que l'avien croumpado, pièi la leissèron au refuge de la SPA. Es aqui que moun ome la veguè un jour, e n'aguè pieta. I'anerian mai tóuti tres emé lou pichot, e aquelo bèsti lou sentiguè : s'aplantè davans nous autre en nous regardant dins lis iue e nous baiant sa pauto ; pièi nous pausè sa tèsto sus l'espalo.... Es coume acò que l'avèn adóutado ; jougavo emé li pichot e semblavo toujour se mesfisa de ié pas faire mau. E ço qu'èro finalamen amusènt, es qu'aquelo bèsti tant grando, avié pòu de tout ! Avié pòu de la chavano ; quouro ausié lou tron, coumençavo de tremoula e fasié tres-tres, alor assajavo de veni sus nòsti genoui pèr se rassegura ! Me souvene qu'un sèr que regardavian un filme au marrit fenestroun « La sounado de la séuvo » e i'avié de loup qu'ourlavon... noste bravo Jenìo istè gaire en chancello, tout d'uno escarlimpè sus mi genoui en fasènt tacheto ! E quouro la menave encò dóu veterinàri, dins la salo d'espèro fasié rire tout lou mounde amor que tremoulavo de la pòu, pèr la rassegura, falié ié teni la pauto ! En aquelo epoco, avian une cato « Belugo » que noun poudié faire si pichot s'èrian pas à coustat d'elo ; alor la chino èro tambèn aqui, emé sa testasso tant grosso que la cato à coustat dóu panié, lipavo li catoun ! E quouro dourmié, li catoun i'escalavon dessus e se couchavon sus sis esquino . Alor elo durbié lis iue, aussavo un pau la tèsto pèr li regarda , e boulegavo pus ; S'avié besoun de se leva, s'aubouravo doucetamen pèr li faire esquiha avans de se bouta sus si pauto. Quouro n'en fuguè, proun vièio, à soun darnié badai, tóuti l'avèn plourado. D'annado mai tard, erian en chancello pèr croumpa un autre chin, un « labrador ». E un de nòstis ami nous sounè pèr nous counvida à veni au siéu, à Saut pèr vèire un poulit chin que lou poudié pus garda. I'anerian lou dimènche di rei ; avèn begu lou cafè, manja lou reiaume, blaga , e lou chin, bèu labrador negre, viravo à l'entour de la taulo, fasié l'ourso, dre sus si pauto de darrié, gingoulant pèr se faire douna un tros de reiaume.. Quouro se sian auboura pèr nous enana, lou chin ( que ié disien Villi) avié coumprès ; nous seguiguè jusqu'à la veituro, e un cop durbido la porto de darrié, tout d'uno s'istalè sus lou sèti, dins un souspir de countentamen, e mutè plus...Après uno pichoto ouro de routo, nous vaqui à tres kiloumètre de l'oustau, aqui ounte fau ataca la mountado soudo, e subran lou chin s'aubouro de soun sèti e se bouto à gingoula de plesi en boulegant la co ! Sabié, ai jamai sachu coume, qu'arribavo à soun nouvèl oustau... A la fin de la semano, noste fiéu einat venguè à l'oustau pèr la dimenchado. Lou divèndre, sus lou cop de dès vo vounge ouro de vèspre, avèn ausi sa vèituro qu'atacavo la mountado, e lou chin, que dourmié coume un soucas sus sous couissin, l'ausiguè tambèn ; s'aubourè tout d'uno e anè l'espera darrié la porto en boulegant la co ! E ié faguè fèsto coume se sabié qu'èro quaucun de la famiho ; e faguè la meme causo quouro venguè noste segound fiéu ; coumprenié tout ! Venguè éu tambèn proun vièi, diabeti, e agarri pèr li raumatisme. Esperè que touto la famiho siguesse vengudo, èro moun anniversàri, pèr faire soun darrié badai. E mai de dès an après, mi felen se ramenton encaro que pichot qu'èron, s'assetavon à coustat d'éu, sus soun couissin, apiela contro soun esquino, ié legissien de libre ; éu, urous coume un rèi, boulegavo pus....

 

                               Labrador

            Vili, vo “ Bouboulo”  en 1996                                                                

                                               Michello

samedi 14 janvier 2017

la vaqui, la vertadiero moustacho d’ourso!

                            

     081 la moustacho d'ourso

foutò d’Oudeto

Es aquelo mato de bauco, que cuberto de nèu s’èro desseparado en dos, e que faguè pòu à la feleno d’Oudeto. ( vèire lou journalet dou mes d’óutobre)

dimanche 1 janvier 2017

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°: 58 « Bòni fèsto calendalo ! » Desèmbre 2016

 

                               Lou Pichot Capeiroun Rouge

 

20732259-Petit-Chaperon-Rouge-rencontre-un-loup-Banque-d'images imajo de la telaragno

A l’orle dóu bos, vivié uno chatouno que li gènt dóu vilage amavon forço. Ié disien lou Pichot Capeiroun Rouge bord que pourtavo toujour un capouchoun d’aquesto coulour.

Un jour, sa maman ié diguè : « Ta grand es malauto ; Porto-ié aquesto galeto e aquest pichot pot de mèu. Mai passo pas pèr la fourèst car poudriés faire de marridi rescountro. »

La chatouneto prenguè lou panieroun e partiguè d’un pas jouious.

Escoutant pas li counséu de sa maman, decidè de travessa la fourèst pèr poudé jouga amé sis ami lis animau.

Subran, alor que la chatouneto cantounavo jouiousamen, lou loup sourtiguè à sa rescountro.

« Bon-jour, chatouno. De-que fas touto soulo dins aquesto grando fourèst ? » ié demandè lou loup.

« Vau pourta un pichot panieroun de lipetarié à ma grand qu’es malauto »

« E demoro liuen ta grand ? » demandè lou loup en se fretant lou mentoun.

« Noun, viù tout proche d’aqui » respoundeguè la chatouno en mountrant uno chaumiero dóu det.

Lou loup decidè d’ana éu-tambèn encò la grand e arribè encò la malauto bèn avans la chatouneto.

Piquè à la porto.

« Quau es ? » demandè la vièio damo.

« Siéu lou Pichot Capeiroun Rouge » respoundeguè lou loup en imitant sa voues.

La grand durbiguè la porto. Lou loup se jitè sus elo e n’en faguè qu’uno boucado. Pièi se carguè de soun bounet de niue e prenguè sa plaço dins lou lié.

Quouro la chatouno arribè, fuguè souspreso de trouba la porto duberto e li moble revessa.

« Mounte sies, grand ? »

Lou Pichot Capeiroun Rouge anè tout dre dins la chambro de sa grand.

« Grand, as bèn de grands iue … »

« Es pèr mièus te vèire, moun enfant »

« Grand, as bèn de gràndis auriho ! »

« Es pèr mièus t’entèndre, moun enfant ! »

« E qu’as de gràndi dènt ? »

« Es pèr mièus te manja » cridè lou loup en se jitant sus la chatouno e n’en faguè qu’uno boucado.

Gava e satisfa, lou loup sourtiguè e s’endourmeguè davans l’oustau. Un bouscatié passè e coumprenènt ço que s’èro debana, durbiguè lou vèntre dóu loup que n’en sourtiguèron sano e sauvado lou Pichot Capeiroun Rouge e sa grand.

                                    Reviraduro de Michèu

 

                             Nouvè....ié sian mai !

 

                             images-et-photos-gratuites-libres-de-droits-téléchargement-gratuit30-1560x878

L'annado a fila coume un uiau, emé sa cargo de joio e de peno ; e nous vaqui tourna mai au tèms de Calèndo, pountannado qu’ame mai que mai, amor que ramplis nòsti cor de joio e nòstis iue de meravihous. Se n'en manco de gaire pèr qu'emé moun ome pousquessian dire que quasimen despièi mié-siècle que se sian marida, avèn toujour festeja Nouvè au nostre, emé nosto famiho, nòsti gènt e la parentèlo, pièi, à cha un se soun amoussa... Venguè pièi nosto nisado, e aro, li nisado de nòstis enfant, li nebout e neboudo e sa ninèio. Dequé i'a de mai bèu qu'aquéli taulejado famihalo, qu'aquéli matin de nouvè que fan rire l'enfantuegno ? Despièi que mi péu blanquejon, que lou vieiounge me secuto, retrobe toujour la meme voio pèr lis engensamen calendau, mai chasqu'an me pause la questioun : Quant de cop encaro sourtiras li santoun de sa bouito ounte lis as sarra, pèr candelouso ? Auras-ti encaro long-tèms la voio pèr ana acampa la moufo, lou verbouisset, li branco de sapin pèr adourna l'oustau ? E quouro te saras enanado à Santo Repausolo, quau sourtira li santoun de sa bouito, quau reünira la famiho à l'entour dóu fougau ? L'aurés coumprés, Nouvè es pèr iéu uno fèsto sacrado ; siéu urouso, tre la debuto de Nouvèmbre de vèire li magasin s'adourna de beloìo de touto merço : garlando beluguejanto, santoun, dauraduro e ournamen calendau ; e de presènt, n'en vos, n'en vaqui ! E que me fai gau de croumpa, pèr chascun, ço que de segur ié fara plesi, de l'empaqueta poulidament e lou sarra, en esperant lou bèu grand jour. Quouro mis enfant èron pichot, lou mai jouine, sènso muta, èro capable de vous desvira l'oustau pèr saupre ounte èron escoundu li paquet ! Quand l'einat me diguè que cresié plus au Paire Nouvè, es iéu que fuguère la mai entristesido, amor qu'èro un pau de la magìo de Nouvè que s'avalissié. Es éu que me diguè : « Tant miés qu'eisisto pas, lou Paire Nouvè, coumençave de me demanda coume fasié pèr teni en l'èr ! »

Ah, Calèndo ! Que de fèsto meravihouso aurai viscudo ! E li vaqui mai que s'acampon !

                                                    Michello

                                          Un Nouvè en musico...

Acò se passavo i'a proun de tèms, pèr tout dire, au siècle passa, e meme au darrié milenàri... Adeja, chatouno, amave forço la musico, la grando musico, e en l'escoutant, ère toujour esmougudo. E me disiéu : quand saras grando, aprendras à n'en jouga, ansin te poudras chala de longo. E me vesiéu deja, desgrunant de noto, e la meloudìo se coumpausavo dins ma tèsto, bressarello, encantarello...E me vesiéu assetado davans l'estrumen que me pivelavo tant pèr sa gràci que pèr la clarta dóu son ; me vesiéu, anas saché lou perqué, touca de l'arpo ! Encò de mi gènt, n'en ai jamai parla, avien deja proun de mau pèr nous abari, falié travaia ; la musico, èro pèr éli, un afaire de fulobro, acò nourris pas soun ome ! Alor me siéu countentado de n'en pantaia... Ai travaia, abari mis enfant, e ai feni pèr óublida moun souvèt. Sus lou cop de la cinquanteno, un jour que barrulave dins Paris emé lou mai jouine de mi fiéu e soun amigo, dins lou rode de l'Arc de Triounfle, m'aplantère davans uno veirino ounte fasien la mostro de quàuquis arpo, tóuti mai bello lis uno que lis autro. N'aguère un sarramen de cor en sounjant à moun pantai de jouinesso ; ma vido s'èro escoulado, e l'aviéu óublida. Alor countère tout acò à Rouman e Flourenço que me diguèron : « Coume vas èstre à la retirado dins quàuquis annado, as que d'ana aprene la musico ! » E ma fisto, es ço que faguère ; ai après la teourìo musicalo, li lei de l'armounìo ; quet chale ! Ai descubert qu'emé sèt noto se poudié proudure uno enfinita de son ; e tout d'uno, acò me semblè clar, simple, bèu e estraourdinàri. Arribè Nouvè ; chascun duerb si presènt, e dins moun paquetoun, i'a uno clau, e un papié emé d'entresigne ; e ansin, d'esplico en esplico, finiguère pèr descurbi... l'arpo ! Ero davans mis iue, e lou cresiéu pas... la poudiéu touca, caressa si cordo, li faire canta. N'en fuguère touto estabousido ! Bràvis enfant ! Avien tout ourganisa : chascun avié dubert lou porto mounedo ; avien vougu me faire lou presènt de ma vido, e l'avien fa ! I'avié encaro un pichot papafard ounte i'avié marca : « Emé li coumplimen de Dono Crestino », soun adrèisso e numero de telefouno. De Paris ounte restavo, Rouman m'avié trouva un proufessour, eici, à -n-Avignoun, aguère plus qu'à la souna pèr coumença li leiçoun. Es ansin qu'ai agu lou plesi de musiqueja, de lònguis annado de tèms. A la vespredo, pèr me repausa d'uno journado de travai, anave dins moun burèu, seguido de moun chin « Bouboulo », un gros chin negre di « Labrador », e ma cato, elo tambèn, negro « Poupouno » ; elo sus lou radassié, èu sus lou tapis, e m'escoutavon...tèms en tèms, la cato durbié lis iue, jitavo un pichot « miàou ! », pièi penequejavo mai ; lou chin, éu, à chasque fin de particioun aubouravo la tèsto e me regardavo coume pèr me demanda : « es deja feni ? »E coume recoumençave de jouga, pausavo mai sa tèsto sus sa pauto dins un gros souspir.. Èrian urous ! Ai agu lou plesi de jouga emé de cambarado de l'escolo de musico, moun pantai èro vengu realita ! Mai vaqui, i'a quàuquis annado, que li misèri de l'age an coumença ; l'artròsi m'agarriguè lis espalo, li genoui, pièi à cha pau, li pougnet e li man. Mi det perdèron sa souplesso, soufrissiéu, e deguère faire moun dòu de la musico ; l'arpo restè muto, souleto dins un cantoun. Mai acò me maucouravo ; un estrumen de musico dèu jouga, dèu viéure, alor, dins un sarramen de cor decidère de me n'en separa. A la vèio d'un Nouvè, un jouine moussu la venguè querre , me la croumpè pèr sa chatouneto que, me diguè, adeja à cinq o sièis an, avié en elo la musico e s'èro afougado pèr aquel estrumen. En sounjant tant à la souspresso e au bonur d'aquelo pichoto, qu'à moun arpo qu'anavo countunia belamen sa vido, n'en fuguère tout d'uno assoulado...

                                                                          Michello

                                                 depositphotos_123747540-stock-illustration-harp-musical-instrumentimage de la telaragno

                          Un biais de dire........istòri vertadiero

Lou paire d'un de nòstis ami èro ploumbié. Un cop qu'èro à travaia dins uno grando oustalarié avignounenco, i'aguè uno dono ( dóu pessu!) que s'entramblè dins si fiéu eleitri, e toumbè de mourre bourdoun, li raubo estroupado... S'aubourè tout d'uno, e venguè coume acò au ploumbié : « Avés vist, aquéu lestige ? » E éu, de ié respoundre : - « iéu apele acò un tafanàri ! »

                                                                           Michello

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°57 : Nouvèmbre 2016

 

“ Lou mes dis óulivado”

                                      Lou laid anedoun

Un bèu matin de printèms, tóuti lis anedoun de la Maman cano esclapèron si couquiho e sourtiguèron de l’iòu…tóuti, à part un, que semblavo voulé jamai sourti.

La maman cano èro souscitouso. De-que se passavo en dedins ? « Crese qu’aquest pichot es bèn timide ! »

Enfin, la couquiho se roumpè e apareiguè un estrange anedoun, au plumage gris terne.

Lou laid anedoun vivié urous en barboutant dins l’aigo amé si fraire.

Mai un jour, lou canard lou mai valènt dóu galinié apareiguè. Quouro veguè l’anedoun, decidè qu’èro bèn trop laid pèr demoura amé lou groupe. «  Vai-t’en e t’entornes pas aqui ! »

Maman cano assajè d’apara soun pichot mai tóuti lis àutris animau se garcèron d’elo. Tout lou mounde pensavo que lou canard èro tant orre que meritavo que lou cassèsson.

L’anedoun partiguè dounc en quisto d’un nouvèu fougau. En camin, rescountrè uno colo de canard que se garcèron d’éu : « Qualo meno d’animau estrange sies-ti ? 

Subran, un cassaire sourtiguè dóu bartas. Li canard fugiguèron tre li proumié cop de fusiéu…

L’anedoun se retroubè fàci au chin dóu cassaire ; creseguè sa darrièro ouro arribado souto li cro de l’animau, mai lou chin faguè demi-tour.

« Deve èstre bèn laid pèrque meme li chin degnon pas se sarra de iéu ! »

Perseguiguè soun camin, triste e soulitàri, sènso autro coumpagno que li pichots animau de la fourèst. Aperceguè au liuen un oustau e se sarrè pèr demanda d’ajudo e uno sousto.

L’acuei fuguè pas lou qu’esperavo. Lou cat trop gasta pèr la mestresso de l’oustau èro forço jalous : «Se vai esmòure davans éu e m’amara plus ! »

« Deforo ! canard, tiro-te vo couneiras mis arpo ! »

Pièi, fuguè l’ivèr e l’anedoun lou passè en tremoulant de la fre.

Quouro lou printèms arribè, d’enfant lou descubriguèron dins soun oustau que s’i èro assousta. E encaro uno fes, deguè fugi.

Lou tèms passè e l’anedoun grandiguè. Un jour que se bagnavo dins un estanh, de magnifique ciéune se sarrèron d’éu. L’anedoun lis agachè amé curiouseta.

Pièi s’agachè éu-meme dins lou rebat dis aigo e ço que descubriguè lou faguè cambia à jamai. S’aperceguè qu’èro en realita un poulit ciéune e noun un laid anedoun coume lou cresié.

                          chicks-1528296_960_720

 

                                    reviraduro de Michèu

                         Me parlès pas de « Halloween ! »

 

           halloween-1734982_960_720

Aquelo fèsto de « Halloween » me vèn en òdi ! N'avèn pas proun, de fèsto, au nostre ? A l'ourigino, èro uno fèsto poupulàri e pagano tradiciounalo celto, d'Irlando, Escosso e Païs de Galo. Ié disien « vihado de la Toussant », en anglés : « The eve of all sant's day ». Belèu èro l'eiretage d'uno fèsto celto, la fèsto de « Samain » qu'èro celebrado à la debuto de l'autouno.Tóuti aubouravon sa lanterno emblematico, uno coucourdo vuejado de sa poupo e decoupado pèr n'en faire uno meno de tèsto ourriblo, que ié boutavon uno candelo dedins : « Jaume de la lanterno ». (« Jack o' lantern »).

 

                   stock-photo-halloween-pumpkin-head-jack-lantern-on-wooden-background-283016600

Au siecle 19èn, i'aguè un fube d'irlandès e d'escoussès, que fugissènt la famino, s'enanèron planta caviho en Americo, e i'aduguèron tanbèn aquelo tradicioun de la vihado de Toussant. Ai las ! Emé l'afougamen di jouine pèr tout ço que vèn dis Estat-Uni d'Americo, aquelo tradicioun fuguè lèu adóutado e espandido au nostre. Li jouine e lis enfant se devon de carga de vèsti esfraiant de masco, de trevant, de moustro vo de tiro-sang, pèr pièi ana pica i porto dis oustau en disènt l'escounjur : « De sucrèu vo un sort ! ». E de parla d'acò, d'aquelo vèio de Toussant, acò me ramento un di mai esfraiant entarramen qu'ague viscu, amor que se passavo un 31 d'óutobre dins la vesprado, i'a d'acò quàuquis annado. Èrian dins un vilajoun d'Ardecho, à quatre ouro de vèspre, davans la glèiso, qu'esperavian l'ouro de la ceremounié. E ma fisto, lou gourbeirard, emé touto la sequelo de veituro que lou seguissien , se fasien espera ; i'avié pamens que miechoureto de routo pèr veni despièi la capello de l'espitau jusquo à la glèiso. Espèro qu'esperaras...res venié ; tout lou mounde qu'esperavon s'estounavon, alucavon si mostro, telefounavon, e ma fisto, l'ouro passavo... Dóu tèms qu'esperavian, vaqui qu'arribo uno chourmo de drole e de jouvènt, emé sis òrri vèsti e si coucourdo ; n'i'avié meme un qu'èro abiha tout de negre, e brandussavo sa daio...la mort ! Aqui, davans la glèiso, à l'ouro de l'entarramen, ai trouva'cò proun descounvenènt. Enfin, à cinq ouro miejo, arriberon ! Crese que l'óuficié de pouliço que devié èstre presènt au moumen de barra la caisso èro parti, degun sabié ounte...Basto ! Lou curat faguè coume lou di tres messo basso, diguè la messo à la lèsto, amor que lou cementèri riscavo de barra si porto, e coume faire ? Lou lendeman èro Toussant, ges d'entarramen, acò nous menavo au dilun, èrian que lou divèndre... Enfin, à sièis ouro, à jour fali, arriberon au cementèri. Lou cros èro dubert, sourtiguèron la caisso dóu carri, e la boutèron dedins ; ai las ! Rintravo pas ! N'en mancavo gaire, mai poudien pas barra lou cros ; en mai d'acò, un di croco-mort èro esquicha darrié, poudié plus sourti ; fauguè tourna sourti la caisso ; èro nègro nue, ié vesien pus rèn, fauguè avança lou carri pèr faire lume emé li fare ; agantèron lou rabot, e zin-zan, acourchiguèron un pau la caisso pèr que pousquèsse rintra dins lou cros. Èrian tóuti aqui palafica, degun mutavo. La nèblo èro toumbado e agaloupavo tout, acabant ansin l'orrour dóu tablèu. E subran, vesen arriba un ome que semblavo tra pèr tra au mort ; meme estampaduro, meme trecana, meme age. Tóuti venguerian blave, sachènt plus ço que se passavo, s'èrian pas dins un marrit pantai emé la chaucho-vièio... Fin finalo, la famiho lou recouneiguè, èro lou fraire bessoun dóu defunt ; en malamagno despièi de lònguis annado, avié vira l'esquino en tóuti ; mai sachènt la despartido de soun fraire, s'èro mes en routo, mai malurousamen èro toumba en pano de veituro en camin, vaqui lou perqué èro tant tardié. Pas besoun de vous dire qu'aquéu sèr, avèn pas fa d'alòngui au cementèri...

                                                                  Michello

 

                              moonlight-through-trees-1616303_960_720

                         Pèr faire manja de liéume is enfant.....

Acò se saup proun, lis enfant amon gaire li liéume, mai vous vau baia uno recèto que ié vai faire ama.....li coucourdeto ! Me n'en dirés de nouvello !

Lou bescue emé de choucoulat e....de coucourdeto !

Fau : 200 gr de bon choucoulat negre 180 gr de coucourdeto raspado 3 iòu 50 gr de farino 30 gr de sucre

Pèr coumença, fau faire foundre lou choucoulat dins lou ban-marìo, pièi lou leissa un pau refreja. D'aquéu tèms , espeluca e raspa dos pichòti coucourdeto

( vous fau 180 gramo de poupo). Dins uno jato, fouita lis iòu emé lou sucre, fin d'agué uno crèmo blanco e moussouso ; i'apoundre lou choucoulat, bèn mescla, pièi la farino, toujour bèn bourroula, e fin finale i'apoundre la coucourdeto. Bouta tout acò bèn mescla dins un mole burra, vo dins un d'aquéli mole de « silicouno » qu'arrapon pas. Pièi bouta dins lou four caufa à 180 degrad pèr uno vinteno de minuto. Lou leissa refreja avans de lou sourti dou mole.

                                                                  Michello

 

                                 ob_b43385_gateau-au-chocolat-courgette

Foutò de la telaragno

Lou journalet dóu Pont de Garanço N°56 : óutobre 2016

 

“Adiéu estiéu,

Bon-jour autouno!”

                                      La moustacho d’ourso
  L’istòri se  debanavo dóu tèms di vacanço d’ivèr dins la nèu. Me proumenavo amé ma feleno que manjavo dins si tres o quatre an.   Alor que passavian sus un pont de nèu, sauto sus un aubre e pataflòu cabusso dins lou trau.  Me cline pèr vèire mount’èro passado e vese plus que soun bounet . La pichoto cridavo : « Memèi, Memèi, lèu-lèu, i’a l’ourse, vese si moustacho ! »  En regardant au founs dóu trau, veguère uno tousco de bauco que la pichoto avié presso pèr li moustacho de l’ourso !!

                         miscanthus-hiver pour moustaches d'ourso

foutò de la telaragno

                                                         Oudeto e reviraduro coulèitivo
                                

                                         Pinocchio

Lou vièi Gepetto fabriquè un pantin de bois e lou troubè tant poulit que ié baiè un noum : Ié diguè Pinocchio. Miravo lou pantin quouro aquest se boutè à sauta e à parla, à la grando joio de Gepetto.  Gepetto ié coumprè un cartable, de libre e lou mandè à l’escolo. Lou faguè acoumpagna pèr Criquet qu’èro toujour de bon counsèu. Mai Pinocchio preferissié s’amusa e refusant d’escouta Criquet, se rendeguè à-n’un teatre de marioto.  Lou prouprietàri dóu teatre vouguè garda aquest pantin que fasié forço virouleto. Mai Pinocchio plourè talamen que lou leissè parti e ié baiè cinq pèço d’or.
  Sus lou camin dóu retour, Pinocchio rescountrè dous gusas. Criquet  counseiè à soun ami de fugi aquesto marrido coumpagno, mai Pinocchio vouguè rèn entèndre.  Lou Reinard e lou Cat qu’èron forço finocho, ié counseièron d’enterra si pèço pèr li faire fruteja.  Pinocchio ié faguè fisanço e tre qu’aguè l’esquino virado, li dous coumpan ié  raubèron.  Après aquesto aventuro, Pinocchio decidè d’èstre mai rasounable e mai óubeissènt e prenguè lou camin de soun oustau.  Uno couloumbo apareiguè alor e ié diguè que Gepetto avié pres la mar pèr lou cerca. Mai, sus la routo, troubè uno carreto coumoulo d’enfant que se rendien au Païs di Jouguet, e óublidant si bònis entencioun, partiguè am’èli.  Passè de journado entièro à jouga..  Mai un matin…s’aperceguè qu’avié d’auriho d’ase.  Plourè e mandè tant de tristi bramage  qu’uno bono fado aguè pieta d’éu e ié rebaiè soun aspèt abituau. Redevenguè dounc un pantin mai, tre que messourgavo, soun nas s’espandissié.  Amé de trounc d’aubre, bastiguè uno barco e acoumpagna de soun inseparable ami Criquet, prenguè la mar pèr retrouba lou paure Gepetto. Avien perdu tout espèr…de lou retrouba quouro fuguèron engoula pèr uno enormo baleno. Qualo fuguè la suspreso de  Pinocchio quouro troubè, dins lou vèntre de l’animau, soun car papa ! Proufichant d’un badamen dóu moustras,  se pousquèron escapa.  Desbarquèron sus la gravo. Pèr recoumpensa Pinocchio, la bono fado lou trasfourmè en un vertadié pichot drole.
                                              Reviraduro  de Michèu                                              

 

                                             L'oustau de mi grand
Vous ai deja parla d'aquéu pichot améu acrouca sus un pendis de colo, entre la viloto d'Ate e lou galant vilajoun de Vièns ; es aqui que moun rèire-grand de-vers
paire, Louvis – Moudèst, escai-nouma «  lou minaire » amor que fasié lou cavaire de pous, davala de si mountagno, èro vengu se louga pèr travaia, estènt encaro enfant. Si gènt, eilamoundaut, mai paure que li paure, lou leissèron parti, éu qu'èro l'einat, pèr assaja de gagna sa vido. E ma fisto, capitè bèn ! Fuguè aculi dins uno bono famiho, qu'avien de paio au paié ; éu èro gaiard e ardit au travai, em'acò, brave e poulit garçoun à ço que me n'an di. Fin finalo, se maridè em'uno di chato de l'oustau, Dóufino ; fau dire qu'avien fa Pasco avans li Rampau... Es coume acò que nasquèron moun grand, Feneloun, e soun fraire, Benòni. Aguènt planta caviho eilabas, Feneloun, moun « Pépé Lon », se maridè em'uno chato de Simiano, e s'istalèron à coustat de l'oustau peirenau. Èro un pichot oustau, mai mancavo pas  d'estable, de remiso e de cafouchoun. Pèr ié dintra, falié mounta tres escalié, souto l'autin de la glicino, buta la grosso porto de bos, e mounta mai tres o quatre escalié de pèiro ; intravias alor dins un membre sourne, que just uno fenèstro ié dounavo de jour ; à man gaucho, l'eiguié de pèiro subre-mounta d'uno estagiero clafido de toupin de touto merço, au founs de la pèço, la chaminèio que leissavo escapa de fum tant que poudié, e à coustat dóu fiò, un pichot radassié ounte moun grand penequejavo l'estiéu, quouro fasié trop caud pèr travaia, e l'ivèr, quouro fasié trop fre pèr sourti. Contro lou buget, trounavo uno majestouso mastro de bos de nouguié. Revese encaro lou placard di prouvesioun, dins lou recantoun, e la chambro di grand, darrié lou buget, emé soun gardo-raubo inmense, que amave tant de ié fourfouia dedins. E ço que troubave lou mai estraourdinàri, èro un pichot courredou que menavo vers uno autro chambro, toujours barrado, e que, coume lou gardo-raubo, recatavo  de tresor. Aquéu courredou èro talamen estré, que, leva de iéu qu'ère mistoulino, pèr ié passa, se falié faire mince, qu'en mai d'acò èro sourne, se ié vesié rèn, e à soun bèu mitan, pèr sòu, i'avié uno trapo que dounavo dins la grùpi di cabro ; mèfi ! qu'aurien lèu fa de vous embana ! I'avié uno autro chambro, de-pèr dessus la cousino, mai pèr i'ana, falié sourti de l'oustau e aganta un escalié toucant l'estable di chivau ; l'estiéu, coucagno, mai l'ivèr .. . Lou vènt amoussavo li candelo, falié marcha de tastoun, en se tenènt à la muraio. Es aqui que moun paire e soun fraire  avien dourmi, mai estènt parti d'aqui despièi forço tèms, la chambro, que sa téulisso prenié un pau l'aigo, servié pèr feni d'amadura li poumo e li coudoun. Ié gardavon encaro li rasin pendoula i fusto, li meloun verdau, li gigerino, frucho requisto pèr l'ivèr. Au sòu, i'avié peréu un mouloun d'amelo e de nose qu'esperavon d'èstre manjado. Es aqui, qu'emé mi sorre, avèn dourmi quàuqui-fes, tóuti tres dins un grand lié ; se sarravian pèr se rassegura en escoutant li bru dóu deforo ; la biso que miaulavo dins lou trau de la sarraio, e que butavo li contro-vènt di post desjounta ; dins li grands aubre bacela
pèr lou vènt, li machoto ourlavon, e tóuti tres assajavian de dourmi emé tout aquéu chafaret. I'aguè un cop, qu'au mitan de la niue, fuguère revihado pèr un grand bru, un tron assourdènt...èro ma sorre einado qu'avié cabussa dóu lié dins lou mouloun de nose... Ah, e la croto ! Aviéu uno bello petocho, de i'ana ! Èro founso e falié davala quàuquis escalié de pèiro lusènto de l'umideta, la candelo à la man, en se tenènt à la muraio, risquènt à chasque cop de s'envisca dins li telaragno ; queto aventuro ! Un raioulet travessavo la croto, au printèms, èro uno veno dóu sourgènt qu'abenavo la font e lou lavadou. Aqui trounavon quàuqui bouto pèr lou vin dóu Papet, e pèr sòu, d'escourpioun negre que s'enfugissien tout d'uno pèr s'escoundre souto li bouto, qu'èron pas abitua au lume. Quand lou vieiounge lis agantè, mi grand se venguèron istala à Ceresto, dins un oustau vesin dóu nostre. Eilabas, l'oustau fuguè barra ; quàuqui moble fuguèron vendu, coume lou gardo-raubo, que fauguè esclapa lou buget pèr lou pousqué sourti. D'aquel oustau, en mai di souveni, n'ai garda dous moble : lou radassié dóu papet, e la mastro, mai à soun aise dins moun grand oustau. E quàuqui fes, à la vihado, dins lou siau, lis entènde cracina ; me sèmblo que se revihon pèr me counta sa vido d'avans, eilabas, dins lou pichot oustau de mi grand.

 

                                                                      Michello     Photo 1 de st Amas

 

                         Photo 2 de St Amas    Photo  3 de St Amas

 

Foutò de Michello